Według Słownika Języka Polskiego PWN neologizm to „wyraz, zwrot lub znaczenie wyrazu nowo powstałe w jakimś języku”. Postanowiłem przyjrzeć się własnym tekstom pod kątem takich form.
Poniżej w kolejności alfabetycznej przedstawiam neologizmy użyte w moich artykułach. Są to zarówno moje własne pomysły, jak i słowa zasłyszane w internecie.
Biblianie – ludzie uznający Biblię za jedyny sposób przekazu wiary, w odróżnieniu od chrześcijańskiego podejścia – poprzez Biblię i Tradycję (w: Czy protestanci to w ogóle chrześcijanie?).
Deekumenizować (się) – odchodzić z Kościoła do już istniejących wspólnot niebędących w jedności z Kościołem (w: Ekumenizm prewencyjny).
Egzorcelebryta (zlepek słów „egzorcysta” i „celebryta”) – osoba budująca wizerunek publiczny na swoich doświadczeniach z egzorcyzmami. Może to być m.in. egzorcysta, pomocnik egzorcysty czy ktoś uwolniony od działania złego ducha (w: Ekumenizm prewencyjny).
Ekumenizm prewencyjny – działalność dążąca do zapobieżenia schizmie (w: Ekumenizm prewencyjny).
Fajnokatolicyzm – luźno zdefiniowane zjawisko polegające na utrzymywaniu dobrego samopoczucia i pozorów otwartości kosztem m.in. ortodoksji (w: Ekumenizm prewencyjny).
Husbandobot (od japońskiego husbando – fikcyjnej postać płci męskiej, w której ktoś się podkochuje, z końcówką -bot) – robot zastępujący męża. Patrz: waifubot (w: ŻonaGPT).
Katocelebryta (od słów „katolicki” oraz „celebryta”) – celebryta budujący swoją osobowość medialną na wierze katolickiej (w: Okiem błazna i w tekście Ewangelia w dobie postmodernizmu autorstwa Marcina Worka, w którym pada przymiotnik „katocelebrycki”).
Księża katopatostreamerzy (zapożyczone od Krzysztofa Namyślaka) – księża znani z religijnych ekscesów i nieposłuszeństwa wobec władzy kościelnej (w: Ekumenizm prewencyjny II, za: Po Namyśle: Skąd się biorą księża katopatostreamerzy?).
Mięso kościelne – pokarm mięsny w rozumieniu KPK kan. 1251 (w: Mięso kościelne).
Nagłówkoza – zjawisko polegające na czytaniu jedynie nagłówków, leadów oraz zapowiedzi artykułów i formowaniu na tej podstawie opinii na dany temat (w: Dobry, zły i brzydki przekaz medialny).
Nierozwiązanie – propozycja, która jest pozornym rozwiązaniem (w: Pat w ciekłym azocie).
Normictwo – zjawisko polegające na nierozumieniu internetowego kodu kulturowego i wynikającej z tego nieumiejętności uczestniczenia w dyskusjach oraz kulturze internetu. Także zbiór ludzi – normików – wykazujących tę cechę (w: Katolicki friendly fire).
Patotrads – trads przejawiający patologiczne zachowania, niereprezentatywne dla ogółu tradsów. Jako przykład patotradsa został wskazany ks. Michał Woźnicki (w: Znowu ci tradsi II).
Patotradsowość – postawa patotradsa, patrz: patotrads (w: Znowu ci tradsi II).
Sedekomando (od „sedek” – sedewakanysta/sedeprywacjonista i żartu z motokomando/homokomando) – tradsi próbujący za wszelką cenę odeprzeć krytykę lub skontrować żart (w: Znowu ci tradsi).
Szkolnokatolicyzm – wykrzywiony obraz katolicyzmu prezentowany uczniom w szkołach katolickich (w: Zrzędzę na szkoły katolickie).
Tradsowość – cecha człowieka polegająca na byciu tradsem (w: Znowu ci tradsi, Znowu ci tradsi II i gościnnie u Konrada Myszkowskiego w tekście A co to tak właściwie znaczy „być tradsem”?).
Trydenckokatolicki (Kościół) (w tekście pada też określenie „obrządek trydencki”) – fikcyjny, hipotetyczny obrządek zachodni, wydzielony z obrządku łacińskiego (pot. rzymskokatolickiego), z obowiązującą m.in. „starą” liturgią i starym, choć zmodyfikowanym, kalendarzem liturgicznym (w: Nowy obrządek zachodni stanie się faktem).
Waifubot (zbitka japońskiego waifu, oznaczającego fikcyjną postać płci żeńskiej, w której ktoś się podkochuje, oraz końcówki -bot) – robot zastępujący żonę (w: ŻonaGPT).
Wierzący inaczej – heretycy. Przytyk polega na użyciu określenia sugerującego, że heretycy są niewierzący, choć w rzeczywistości wierzą w coś innego niż prawdziwa wersja chrześcijaństwa (w: Czy protestanci to w ogóle chrześcijanie?).
Wschodniak – katolik należący do jednego z obrządków wschodnich; w szerszym znaczeniu także chrześcijanin obrządków wschodnich pozostający poza łącznością z Kościołem powszechnym, np. prawosławny (w: Mięso kościelne).
Zimna schizma (przez analogię do określenia „zimna wojna”, która wcale wojną nie była) – wewnątrzkościelny spór mogący potencjalnie doprowadzić do schizmy (w: Znowu ci tradsi).
ŻonaGPT – hipotetyczna usługa czatbota zastępującego relację romantyczną przypominającą małżeństwo, wzorowana na filmie Blade Runner 2049 oraz rzeczywistych czatbotach typu „wirtualna dziewczyna” (w: ŻonaGPT).
Poza tym
Są też pewne słowa, które w ograniczonym zakresie funkcjonują w uzusie, choć nie odnotowują ich słowniki, a których nie miałem jeszcze okazji użyć w żadnym z artykułów.
Apateizm (połączenie słów „apatia” i „ateizm”) – postawa zobojętnienia na sprawy religijne do tego stopnia, że trudno nazwać ją ateizmem czy agnostycyzmem. Apateista nawet nie zadaje pytań na temat Boga i nadprzyrodzoności.
Mikrocelebryta – najtrafniejsza definicja to chyba „człowiek szeroko znany w wąskich kręgach”.
Redaktywista (w tekście ŻonaGPT korekta wymusiła użycie określenia „redaktorzy aktywiści”) – pracownik mediów (redaktor, dziennikarz etc.), który wykorzystuje swoją pracę w rzeczonych mediach do działalności aktywistycznej, zmieniając opinie swoich odbiorców.
Trochę nowości
Czasami brakuje mi słów na określenie jakiegoś pomysłu. Poniżej zamieszczam te z nich, które jeszcze nie pojawiły się na łamach „Adeste”.
Bańka Overtona (połączenie terminów „bańka informacyjna” i „okno Overtona”) – zakres poglądów, który dana osoba uważa za dopuszczalny w swoim otoczeniu. Artykuł, w którym dywaguję na temat baniek Overtona, jeszcze się nie ukazał.
Dar’ecclesia (zlepek przedrostka dar – „(już) nie” z języka mando’a (mandaloriańskiego) oraz łacińskiego ecclesia – „Kościół”) – wspólnota odłączona od Kościoła powszechnego; także ogół takich wspólnot i należących do nich osób.
Deewangelizacja – odwrotność ewangelizacji. Propozycja tłumaczenia na język angielski: deevangelization.
Dezekumenizm (słowo utworzone analogicznie do takich słów jak „dezorganizacja” czy „dezinformacja”) – niewłaściwie przeprowadzony ekumenizm, który zamiast łączyć, oddziela od Kościoła powszechnego.
Dezewangelizacja (źródłosłów j.w.) – ewangelizacja przy użyciu fałszywej ewangelii, np. działania ewangelizacyjne prowadzone przez heretyków. Propozycja tłumaczenia na język angielski: misevangelization.
Efekt Simpsona–Walaszka (od serialu Simpsonowie i polskiego artysty Bartosza Walaszka) – sytuacja, gdy fikcyjna historia, stworzona jako dobrze przemyślana satyra na otaczającą nas rzeczywistość, sprawia wrażenie, jakby przewidywała prawdziwe wydarzenia.
Etykietyfikacja – zmiana terminu w nic nieznaczącą etykietę, którą można „przykleić” człowiekowi lub zjawisku, jeśli jest to wygodne dla mówiącego. Propozycja tłumaczenia na język angielski: labelification.
Odwrócony flip – sytuacja, w której jakaś organizacja charytatywna kupuje mieszkanie i odsprzedaje je z celową stratą, aby finalny nabywca mógł je nabyć po niezawyżonej cenie. Użyte w jednej z dyskusji nt. obecnej sytuacji na rynku mieszkaniowym.
Państwokościelnianin – mieszkaniec historycznego Państwa Kościelnego. Nie można go określić słowem „Watykańczyk”, a teoretycznie możliwe do zastosowania określenie „Rzymianin” powoduje pomyłki z Rzymianami – mieszkańcami miasta Rzym i Rzymianami – obywatelami Imperium Rzymskiego.
Państwokościelniany – przymiotnik od „Państwo Kościelne”. Teoretycznie poprawny przymiotnik to „papieski”, co utrudnia komunikację w sytuacjach, w których trzeba rozróżnić to, czego papież używa osobiście, od tego, co wynika z przynależności do państwa, np. osobisty pociąg papieża od pociągów kursujących po Państwie Kościelnym.
Zaimkoza – obsesja na punkcie zaimków i sposobów adresowania ludzi objawiająca się wymuszaniem komicznego deklarowania swojej płci i powiązanych z nią zaimków na piśmie lub nakłanianiem zwracania się do kogoś niezgodnie z jego płcią – w sposób bezpłciowy lub przy użyciu nowo utworzonych zaimków i form gramatycznych. Propozycja tłumaczenia na język angielski: pronounitis, co dosłownie oznacza „zapalenie zaimków”, analogicznie jak w jednostkach chorobowych. (1) Do tej pory odnotowano użycie tego słowa jako „stosowanie w tekście zbyt wielu zaimków, uważane przez mówiącego za przesadnie częste, a nawet irytujące” (za: Wielki słownik języka polskiego). (2) Mam déjà vu, bo mam wrażenie, że gdzieś już widziałem określenie pronounitis użyte w tym znaczeniu. (3) Znalazłem esej pt. Pronounitis, ale dotyczy on poprawnego gramatycznie używania zaimków w języku angielskim.
Koniec?
Każdy język, który jest w użyciu, podlega zmianom. O ile w przypadku makaronizmów można się zżymać na wypieranie rodzimych słów przez zapożyczenia, o tyle w przypadku neologizmów słowa skonstruowane zgodnie z zasadami języka zwiększają zasób dostępnego słownictwa i poprawiają komunikację idei.
Wtrącenie, czyli prawie postscriptum
A skoro jesteśmy w temacie języka i jego zmieniania, chciałbym zaprezentować jeszcze jeden pomysł usprawniający interpunkcję – rezygnację z zasady zakazującej kończenia cytatu kropką jako ostatnim znakiem przed cudzysłowem zamykającym. Ta zasada w praktyce zakazuje komunikacji – bo jak inaczej przekazać, że cytowana wypowiedź się w tamtym miejscu zakończyła? Czemu nie można zacytować tekstu w całości zamiast być zmuszonym do urwania cytatu przed końcem oryginału? W tym samym miejscu, np. w języku angielskim, kropkę jak najbardziej można zawrzeć w cudzysłowie.
Tę zasadę polskiej interpunkcji można by skwitować: „I tu jest mały problem. Nie działa”, gdyby tylko istniał sposób na oddanie interpunkcją brzmienia tej wypowiedzi z Kapitana Bomby. Ani wykrzyknik, ani wielokropek nie są bowiem w stanie przekazać tego neutralnego, suchego tonu, z jakim przekazywana jest informacja, że kluczowe urządzenie (helikopter o wdzięcznej nazwie Putas) nie działa pomimo napraw.