Na przestrzeni epok warunki życia człowieka zmieniają się wciąż diametralnie. Nie dzieje się to jednak z naturą człowieka, która trwa niezmienna przez kolejne wieki. Poza podstawowymi potrzebami i instynktami, które każdy z ludzi posiada, istnieją głęboko zakorzenione w nas uczucia wyższe. Jedną z nich jest miłość. Rozpala ona w naszych sercach te same emocje od wieków i wciąż jak wicher porywa poetów, malarzy i innych artystów. Nabiera ona też wiele różnych form: od uczuć rodziców wobec dzieci, poprzez przyjaźń aż do miłości małżeńskiej, która w nauczaniu papieskim jest ukazana jakby odbicie boskości. Siła ta prowadziła także pióra średniowiecznych mistrzów języka.
„Jeszcze niedawno można było odczuć ogromną niechęć do gier komputerowych u niektórych duchownych, katechetów czy wychowawców. Nie była to jednak tylko sprawa Kościoła – także i świeckie media biły na alarm oraz ostrzegały przed «zgubnym wpływem gier». Dziś to już zwykle przeszłość – gry komputerowe stały się jednym z ważnych elementów współczesnego pierwszego świata. Zaklinanie rzeczywistości i uciekanie od nich nie ma sensu. Gry, podobnie jak książki czy muzyka, zapewniają z jednej strony świetną rozrywkę, a z drugiej stanowią ubogacenie. Oczywiście mogą też szkodzić – w szczególności młodemu, nieuformowanemu umysłowi. Warto więc analizować ich treść – nie tylko w celu przeciwdziałania negatywnym tendencjom, ale i zrozumienia, jak inni ludzie postrzegają różne sprawy.
Kreując świat gry, autorzy w większości przypadków używają znanych w kulturze motywów. Analogiczna tendencja widoczna jest we współczesnej literaturze fantasy, która korzysta z wielu przekształconych elementów świata wymyślonego przez Tolkiena. Warto zwrócić uwagę na to, że wszelkie teksty kultury powstają poprzez pryzmat doświadczeń ich autora. W ich dziełach niejako odbijają się obrazy już im znane. Bardzo ciekawym przykładem tego jest kreowanie różnych religii w celu urealnienia świata gry. Dzięki temu zabiegowi twórcy mogą między innymi ukazać różnice kulturowe poszczególnych regionów, a także dodać nowe motywacje dla zachowań postaci niezależnych, czy też wpływać nowym sposobem na los bohatera, kierowanego przez gracza. Tworząc takie wierzenia, korzysta się często z istniejących elementów różnych kultów. By ten temat zgłębić, warto przeanalizować obraz religii w popularnej w Polsce niemieckiej serii gier fantasy – „Gothic”. Na potrzeby tego tekstu zostaną wykorzystane jej pierwsze trzy części z dodatkiem „Noc Kruka”.
Twórcy gry położyli duży nacisk na wykreowanie żywego i jak najbardziej realistycznego świata. Należy ona do cRPG, czyli jest to komputerowa gra fabularna. Gracz dzięki wielu zabiegom twórców może odczuć klimat świata, który przypomina to, co kojarzy się wielu ze średniowieczem. Więcej – świat został ożywiony przez jego autorów, co wyraża się w tym, że każda postać spotykana przez gracza ma jakąś rolę. Obserwujemy więc życie codzienne świata gry: farmerów pracujących w polu, magów modlących się w kaplicach, rycerzy szkolących się w walce, a w oddali słyszymy głos herolda. Znajdziemy w tym świecie zamki, klasztory, wsie i miasta.
Jedność wiary i postrzeganie bogów przez postacie w grze
W serii „Gothic” religia oparta jest o wiarę w trzech bogów: Innosa, Beliara oraz Adanosa. Religia ta jest globalna i w całym świecie gry prawie nikt nie neguje istnienia tych bogów. Jedynym wyjątkiem od tego są wyznawcy małej sekty Śniącego, mieszkający na bagnach. Bogowie w grze są istotami nadprzyrodzonymi, mieszkają w innych wymiarach poza czasem i przestrzenią oraz ingerują w los śmiertelników. Każdy z nich zajmuje się inną częścią świata. Najstarszy z braci – Innos – jest bogiem ognia, sprawiedliwości, ładu i porządku. Toczy on odwieczną walkę z Beliarem – bogiem śmierci, zniszczenia oraz wszystkich rzeczy nienaturalnych. O ład między nimi dba Adanos, bóg wody i równowagi. Od każdego z bogów pochodzi magia, z której wszyscy śmiertelnicy mogą korzystać za pomocą zwojów oraz – po poznaniu tajników czarów – za pomocą run. Szczególnie oddani bogom w modlitwie mogą nauczyć się czarów i korzystać z nich używając tylko wewnętrznej siły magicznej.
Wartym uwagi aspektem jest to, że w grze każda z postaci wierzy w bogów, a przynajmniej ich nie neguje. Możliwą tego przyczyną jest powszechność magii. Bogowie niejako objawili się ludziom tak, iż każdy wie o ich istnieniu. Mimo tego nie wszyscy stają się pobożnymi sługami. Wiele osób żyje tak, jakby tych bogów nie było – pojawia się także i Xardas, który staje z nimi do walki. Są też oczywiście całkowicie inne przypadki – w drugiej części gry mistrz stolarski Thorben zleca graczowi zdobycie błogosławieństwa od kapłanów Innosa i Adanosa, gdyż według niego inny człowiek nie może zostać czeladnikiem. Widać także elementy „pobożności ludowej” w postaci ofiar z pokarmów i złota składanych przy przydrożnych kapliczkach bogów. Warto także wspomnieć o kulcie przodków wśród Nordmarczyków, którzy nieprzypadkowo przypominają wikingów.
Nawiązania do prawdziwego świata
Obserwując świat „Gothica”, dostrzegamy wiele znanych nam elementów. Sama nazwa wskazuje, że w grze pojawia się architektura przypominająca gotyk. Analizując kolejne grupy wyznawców różnych bogów oraz składniki świata gry możemy wskazać na konkretne inspiracje twórców. Często gracz przyjmuje niektóre treści za oczywiste i nawet nie zwraca uwagi na pojawienie się ich w grze. Przykładem na to może być celibat kapłanów, o którym prawdopodobnie nic nie było bezpośrednio wspominane.
Wyznawcy Innosa w grach przypominają w dużej mierze katolików i mieszkańców Europy, a jego kapłani – magowie ognia – księży i zakonników. Kolejną analogią są klasztory, kościoły, czy kaplice oraz paladyni, którzy są czymś na kształt prawdziwego średniowiecznego zakonu rycerskiego. Zamieszkują oni Nordmar, czyli krainę stworzoną na obraz Skandynawii z czasów wikingów i Myrtanę – ziemie kulturowo bliskie średniowiecznej Europie Zachodniej i Środkowej.
Sprawa jest mniej oczywista w przypadku wyznawców Beliara. W „Gothic 1” i „Gothic 2” z dodatkiem „Noc Kruka” przypominają oni bardziej satanistów parających się okultyzmem. Zmienia się to w części trzeciej, gdzie gracz spotyka lud Asasynów, w których kulturze widoczne jest podobieństwo do muzułmanów.
Współcześni bohaterowi wyznawcy Adanosa dzielą się na różne grupy. Z jednej strony są to gońcy leśni i druidzi, którzy przypominają pustelników i potrafią przemieniać się w zwierzęta. Z drugiej strony Adanosa wyznają także żyjący na pustyni koczownicy. Role kapłańskie zaś wśród tego ludu pełnią magowie wody.
Duchowa relacja bohatera głównego z bogami
Także i postać gracza może brać udział w praktykach religijnych – takich jak inicjacje kapłańskie w momencie przystępowania do gildii magów, otrzymanie błogosławieństwa od magów, czy też modlitwa przed kapliczkami. W grze „Gothic 2” i w dodatku do niego gracz modli się oraz składa w ofierze złoto Innosowi, a dzięki niemu może podnieść statystyki. W kapliczkach Beliara poświęca zaś krew za złoto. W tych miejscach także może prosić bogów o możliwość użycia bądź podniesienia statusu konkretnych broni. Oprócz tego gracz może zostać opętany oraz może oczyszczać wodą święconą splugawione kapliczki Innosa. W grze „Gothic 3” zaś w kapliczkach w zamian za składane ofiary otrzymuje możliwość zgłębienia tajników magii, a pod sam koniec gry może nawet wejść w bezpośrednią rozmowę z bóstwem.
Czemu to właściwie ważne?
Ukazanie religii w kulturze jest bardzo ważne dla nas, katolików. Dzięki temu możemy dostrzec różne tendencje społeczne oraz zrozumieć obraz świata osób, które obserwują nas niejako „z boku”. W grze „Gothic 2” średniowieczną rolę Kościoła w postaci magów przedstawiono w miarę rzetelnie. Są różne osoby duchowne. Choć pojawia się tam element kupowania błogosławieństwa za pieniądze, to jednak większość błogosławi „za darmo”. Widzimy też społeczną rolę kapłanów (i tworzonych przez nich instytucji) wśród ludzi oraz to, jak religie kreują kulturę.
