Luty to miesiąc, w którym w witrynach sklepowych często pojawia się kolor czerwony symbolizujący miłość i zwiastujący nadchodzące walentynki. Bo przecież 14 lutego w kalendarzu liturgicznym obchodzimy wspomnienie św. Walentego. Już od XV wieku szczególnym kultem otaczany jest on przez osoby zakochane, lecz mało kto wie, iż patronuje także ludziom ciężko chorym zarówno umysłowo, jak i fizycznie, takim jak epileptycy.
Imię Walenty wywodzi się od łacińskiego słowa valens, czyli mocny, potężny, zdrowy. Pod tym imieniem w Martyrologium Rzymskim widnieje szesnastu różnych świętych. Znajdziemy w nim jednak niewiele faktów z życia Walentego, ponieważ wspomniany jest on zaledwie dwa razy. Po raz pierwszy pojawia się jako kapłan ścięty podczas prześladowania za czasów Klaudiusza Gota, około roku 269/270 w Rzymie, przy via Flaminia. Za drugim razem przedstawiany jest jako Walenty z Terni, męczennik. Wielce prawdopodobnie, że chodzi tutaj o jedną i tę samą osobę, która była czczona w Rzymie i Terni. (por. Św. Walenty Rzymianin [w:] opoka.org.pl; Hoever H., Żywoty Świętych Pańskich na każdy dzień, 1985).
Kim zatem jest ów drugi święty? Chodzi o biskupa miasta Terni w Umbrii. Znany był on z tego, że jako pierwszy pobłogosławił związek małżeński między poganinem i chrześcijanką. Wysyłał też do swych wiernych listy o miłości do Chrystusa. Zginął w Rzymie w 273 r., gdyż nie chciał zrezygnować z nawracania pogan. Dziś to właśnie on jest bardziej znany i to do jego grobu w katedrze w Terni ściągają liczni pielgrzymi. Na srebrnym relikwiarzu kryjącym niewielką część doczesnych szczątków biskupa znajduje się napis: „Święty Walenty, patron miłości”.
Nieraz też mówi się o Walentym z Terni jako o patronie epileptyków. W rzeczywistości chodzi tu o jeszcze innego świętego, który zmarł około 475 r. w Recji (na dzisiejszym pograniczu niemiecko-austriacko-szwajcarskim) i to właśnie jemu przypisywano moc uzdrawiania z tej choroby (por. Święty Walenty: Mityczny patron zakochanych [w:] stacja7.pl).
Dlaczego patron zakochanych?
Według jednej z legend, cesarz Klaudiusz II Got słynny był z absurdalnego zakazu zawierania małżeństw przez mężczyzn w wieku od osiemnastu do trzydziestu siedmiu lat. Sądził on, że dzięki temu młodzi ludzie chętniej będą służyć w jego armii, jak również, że najlepszymi żołnierzami są legioniści niemający rodzin. Zakaz ten miał złamać przyszły św. Walenty, który w tajemnicy i wbrew nakazowi cesarza błogosławił śluby młodych kandydatów do armii. Inny przekaz mówi, że Walenty został za to wtrącony do więzienia, a tam zakochał się w ślepej córce swojego strażnika, która pod wpływem miłości odzyskała wzrok. Na wieść o tym cesarz kazał zabić Walentego. W przeddzień egzekucji Walenty miał napisać list do swojej ukochanej, podpisując go: „Od Twojego Walentego”. Tradycja wysyłania takich listów (oraz obchodów jego święta) zbiegła się z rzymskim świętem luperkaliów (por. Św. Walenty Rzymianin [w:] opoka.org.pl).
Luperkalia. Co to za święto?
Początków dzisiejszych walentynek szukać trzeba nie w chrześcijaństwie, lecz w pogańskim Rzymie. O ich dacie zadecydowała sama natura. W połowie lutego ptaki gnieżdżące się w Wiecznym Mieście zaczynały bowiem miłosne zaloty i łączyły się w pary. Uważano to za symboliczne przebudzenie natury, zwiastujące rychłe nadejście wiosny. Z tej racji Rzymianie na 15 lutego wyznaczyli datę świętowania luperkaliów – festynu ku czci boga płodności Faunusa Lupercusa. W przeddzień obchodów odbywała się miłosna loteria, podczas której imiona dziewcząt zapisywano na skrawkach papieru, po czym losowali je chłopcy. W ten sposób młodzi ludzie stawali się partnerami na czas luperkaliów. Bywało, że odtąd chodzili ze sobą przez cały rok, a nawet zostawali parą na całe życie. Luperkalia były tak popularne, że utrzymały się aż do końca V w. Dopiero w 496 r. zniósł je papież Gelazy I, ustanawiając w ich miejsce święto męczennika Walentego odnotowane w Martyrologium Rzymskim (por. Dlaczego warto modlić się o wstawiennictwo św. Walentego? [w:] pl.aleteia.org).
Ikonografia
W ikonografii św. Walentego przedstawia się jako kapłana, czasami jako biskupa, w momencie, w którym uzdrawia on chłopca z padaczki. (Niewęgłowski W., Leksykon świętych, 1999, s. 40).Jego kult szerzył się już w IV w., za czasów papieża Juliusza I.
Kult na świecie
Brak szczegółowych informacji o św. Walentym nie przeszkodził jednak w szybkim rozwoju kultu. Już w IV w. otaczano szczególną czcią jego grób, a papież Juliusz I wzniósł nad nim bazylika nosząca jego imię. Odnowił ją później papież Teodor I. Stała się ona prawdziwym sanktuarium i jednym z pierwszych miejsc pielgrzymkowych. W średniowieczu kult Walentego objął całą niemal Europę, a późniejszym okresie także Amerykę Północną. (por Święty Walenty, biskup i męczennik [w:] brewiarz.pl)
W Austrii w dniu Sankt Valentin odbywają się uliczne pochody, a w Anglii zakochani ofiarują sobie kartonowe serca ozdobione postaciami Romea i Julii. W Ameryce zaś – po prostu wcześniej ludzie wysyłali sobie e-maile, a dzisiaj korzysta się z różnego rodzaju komunikatorów społecznościowych. Jednak najbardziej uroczyście obchodzi się ten dzień w ojczyźnie św. Walentego. Co roku w niedzielę najbliższą 14 lutemu w katedrze w Terni odbywa się Święto Zaręczyn. Zgromadzone przy grobie św. Walentego setki par przybyłych nieraz z różnych stron świata, przyrzekają sobie miłość i wierność na czas narzeczeństwa.
Kult w Polsce
Imię Walenty nadawano na chrzcie od początku średniowiecza. Świadczy to o kulcie tego patrona w całej Polsce. Jednym z pierwszych miejsc czci był teren diecezji przemyskiej, której został mianowany patronem. Później kult rozwinął się na terenie archidiecezji poznańskiej, a dokładniej w miejscowości Krobia. Święty posiada tam sanktuarium, a jego obraz umieszczono w ołtarzu głównym świątyni (por. Zalewski W., Święci na każdy dzień, 2008, s. 103).
W Polsce niektóre miasta do dziś posiadają relikwie św. Walentego (w tym Lublin, Kraków i Chełmno oraz Jasna Góra). Wszędzie tam w dniu wspomnienia świętego organizowane są uroczystości ku czci patrona zakochanych. Największe w Polsce odbywają się co roku na Warmii, w miejscowości Chełmno, gdzie noszą nazwę „Walentynki Chełmińskie”. (Por. Dlaczego warto modlić się do św. Walentego [w:] pl.aleteia.org)
Wcześniej w tradycji tego dnia do świątyń z ołtarzami z wizerunkiem św. Walentego matki przynosiły chore dzieci, aby za wstawiennictwem tego świętego prosić Boga o zdrowie dla nich. Najczęściej przynoszono dzieci chore na epilepsję, ale też i inne, szczególnie te dotknięte chorobami psychicznymi. Kapłan w tym dniu celebrował w ich intencji Eucharystię, później odczytywał fragment Ewangelii o uzdrowieniu przez Jezusa i kładł Świętą Księgę na głowie chorego, udzielając błogosławieństwa. Po tych modlitwach wielu chorych, szczególnie dzieci, szybko powracało do zdrowia (por. Św. Walenty Rzymianin [w:] opoka.org.pl).
Interesujące jest to, że w Rzymie relikwie znajdują się w kościele Santa Maria in Cosmedin, czyli w świątyni obrządku bizantyjskiego. Modlą się tam zazwyczaj melchici – Arabowie będący członkami Kościoła grekokatolickiego. Relikwie świętego przechowywane są także w grekokatolickiej cerkwi w Samborze na Ukrainie. Kult św. Walentego jest więc obecny zarówno w Kościele zachodnim, jak i wschodnim.
Warto też wspomnieć że nasz rodak, święty papież Jan Paweł II napisał w 1997 r. krótki list do zgromadzonych w Terni narzeczonych. Jego treść została wyryta na płycie wmurowanej w pobliżu grobu św. Walentego (por. Dlaczego warto modlić się o wstawiennictwo św. Walentego? [w:] pl.aleteia.org).
Modlitwa do św. Walentego
Istnieje piękna modlitwa do św. Walentego, którą może modlić się każdy z nas, aby uprosić potrzebne łaski. Brzmi ona następująco:
Święty Walenty, opiekunie tych, którzy się kochają, Ty, który z narażeniem życia urzeczywistniłeś i głosiłeś ewangeliczne przesłanie pokoju, Ty, który dzięki męczeństwu przyjętemu z miłości zwyciężyłeś wszystkie siły obojętności, nienawiści i śmierci, wysłuchaj naszą modlitwę. W obliczu rozdarć i podziałów w świecie daj nam zawsze kochać miłością pozbawioną egoizmu, abyśmy byli pośród ludzi wiernymi świadkami miłości Boga. Niech ożywiają nas miłość i zaufanie, które pozwolą nam przezwyciężać życiowe przeszkody. Prosimy Cię, wstawiaj się za nami do Boga, który jest źródłem wszelkiej miłości i wszelkiego piękna, i który żyje i króluje na wieki wieków. Amen
por. Święty Walenty: Mityczny patron zakochanych [w:] stacja7.pl
