„Księża powinni być wykształceni, otwarci, wierzący, pobożni…” – mamy w stosunku do nich ogromne wymagania. I dobrze. Jak często jednak zastanawiamy się nad obowiązkami, które Kościół nakłada na nas? I nie chodzi o to, jakie Kościół wymienia grzechy, lecz obowiązki, które wynikają z racji przynależności do niego. Czy wiemy, że jako członkom wspólnoty Kościoła przysługują nam również uprawnienia? Dziś postaram się przybliżyć właśnie te ostatnie, które zawiera księga II Kodeksu prawa kanonicznego zatytułowana Lud Boży.
Aby odpowiedzieć na postawione wyżej pytania, musimy się na początku zastanowić, kogo możemy nazwać ludem Bożym. W tym określeniu zawierają się zarówno duchowni, jak i świeccy. Co ciekawe, ten termin ma podkreślać równość członków Kościoła katolickiego. Wcześniej bowiem, w Kodeksie z 1917 r., nacisk kładziono na hierarchię w Kościele, silnie podkreślając rozróżnienie między duchownymi a świeckimi. Dziś zaznacza się, że zarówno duchowni, jak i świeccy są członkami jednego Kościoła, a chociaż różni ich rodzaj stawianych przed nimi zadań, obecność obu grup we wspólnocie jest równie ważna.
Lud Boży
Składają się na niego wszyscy wierni, czyli zarówno świeccy, jak i duchowni. Warto zwrócić uwagę na wyrażenie „lud Boży”. Otóż rzeczownik „lud” wskazuje na to, iż Kościół tworzy wspólnota ludzi, której przyświeca wspólny cel. Przymiotnik „Boży” oznacza zaś, że wspólnota ta ma wymiar nadprzyrodzony – w tym sensie, że podstawy jej istnienia wynikają z zamiaru Bożego (por. Dyduch J., Góralski W., Komentarz do Kodeksu prawa kanonicznego, t. II, 2006).
Część pierwsza księgi zawiera ustęp zatytułowany Wierni, którymi, zgodnie z kan. 204, „są ci, którzy przez chrzest wszczepieni w Chrystusa, zostali ukonstytuowani Ludem Bożym i stawszy się z tej racji na swój sposób uczestnikami kapłańskiego, prorockiego i królewskiego posłannictwa Chrystusa, zgodnie z własną każdego pozycją, są powołani do wypełniania misji, jaką Bóg powierzył pełnić Kościołowi w świecie”. Zatem aby korzystać z praw i obowiązków w Kościele, niezbędne jest przyjęcie chrztu przy użyciu wody i wypowiedzenie odpowiedniej formuły, odwołując się do Trójcy Świętej. Sakrament ten nie tylko włącza osobę we wspólnotę Kościoła, ale również tworzy szczególną więź duchową między nią a Chrystusem. Obowiązkiem ochrzczonego staje się uczestnictwo w potrójnym zadaniu Chrystusa i Kościoła, tj. kapłańskim, prorockim oraz królewskim.
Zadanie kapłańskie dotyczy wszystkich wiernych – nie tylko duchownych – i przejawia się w przyjmowaniu sakramentów, w tym w szczególny sposób w korzystaniu z Eucharystii. Zadanie prorockie to nic innego jak pogłębianie i zachowywanie wiary, posiadanie charyzmatów oraz głoszenie wiary nie tylko słowem, ale także osobistym świadectwem. Królewskość oznacza zaś służenie innym na wzór Chrystusa. Sam chrzest jednak nie wystarcza do pozostawania w pełnej wspólnocie Kościoła. Konieczne jest, jak głosi kan. 205, spełnienie trzech warunków. Pierwszy to zgadzanie się z wszystkimi objawionymi prawdami wiary oraz trwanie przy nich. Drugim z nich jest przyjmowanie sakramentów, a ostatnim – akceptacja hierarchiczności Kościoła.
Co znajdziemy w tytule?
Kan. 208-223 wskazują na obowiązki wszystkich wiernych. W kan. 224-231 natomiast zawarte są obowiązki wiernych świeckich. Następnie tytuły III i IV dotyczą duchownych, w tym takich kwestii jak np. utrata stanu duchownego. Bardzo przydatnymi kanonami są zwłaszcza te zawarte w części V. Poświęcone są hierarchiczności Kościoła, systematyzują obowiązki poszczególnych władz Kościoła, dzieląc je na: najwyższą (biskup rzymski wraz z kolegium biskupów) i pozostałe organy (m.in. synod biskupów czy kolegium kardynałów). To szczególnie ważne w kontekście niedawnego synodu amazońskiego i dezorientacji wiernych odnośnie do jego potencjalnych następstw. Pragnę zauważyć, że zgodnie z kan. 342, synod ma jedynie funkcję doradczą, a nie prawodawczą (w szczególnych przypadkach może jednak otrzymać takie uprawnienie od biskupa Rzymu).
Obowiązki i uprawnienia wszystkich wiernych chrześcijan
Skupmy się jednak na razie na obowiązkach wszystkich wiernych. Kan. 209 wskazuje, że jesteśmy obowiązani do zachowywania ciągłej łączności z Kościołem. Jak głoszą dalsze przepisy, musimy prowadzić życie święte i przyczyniać się do wzrostu Kościoła. Są to dość oczywiste kwestie. Ale czy to znaczy, że mamy, jak wielu osobom się wydaje, bezmyślnie chłonąć wszystko, co płynie z parafialnej ambony? Na to pytanie znajdziemy odpowiedź w kan. 212. Jako wierni powinniśmy szanować duchownych i być posłuszni biskupom w zakresie deklaracji, które wydają jako nauczyciele wiary, następcy apostołów lub ustanowiciele norm prawnych oraz ich wykonawcy.
Posłuszeństwo to posiada jednak pewne granice, które wyznaczają normy prawne, wynikające m.in. z Kodeksu prawa kanonicznego. Decyzje biskupów wykraczające poza ich kompetencje nie są dla nas wiążące. Kan. 212 §2 określa uprawnienie wiernych, którym jest prawo petycji dotyczące zarówno potrzeb wiernego, jak i Kościoła. Biskup ma obowiązek odpowiedzieć na petycję. Z kolei §3 tegoż kanonu wskazuje na wolność pozostawania przy własnych poglądach osobistych oraz kształtowania opinii publicznej w Kościele. Oczywiście nie jest to uprawnienie absolutne, a granice wyznacza tu chociażby szacunek wobec autorytetu pasterzy czy zgodność z zasadami wiary.
Jedna, nieomylna duchowość
Tylko Tridentina czy może adoracja z gitarką? Na to pytanie Kościół odpowiada, w kan. 214 określając dwa podstawowe prawa wiernych – prawo do własnego obrządku (oczywiście w granicach norm liturgicznych) oraz do własnej duchowości. Kościół podkreśla, że dróg do świętości jest wiele, a każdy człowiek przeżywa ją indywidualnie. Wspomniana zasada łączy się z prawem wiernych do świętości i do stowarzyszania się. To uprawnienie z kolei podlega jednak ocenie ze strony władz kościelnych, które oceniają działalność wiernych w kwestii jej zgodności z nauką Kościoła.
Wierny świecki i jego szczególne zadania
Nie wystarczy co tydzień w niedzielę stanąć za filarem w kościele. Kan. 225 nakłada na nas obowiązek głoszenia Słowa Bożego, by było ono poznane przez wszystkich ludzi na całym świecie. Kościół przydziela zadania w zależności od roli, jaką pełnimy w społeczeństwie. Małżonkowie powinni dążyć do uświęcania swojej rodziny, rodzice przyczyniać się do budowania wiary w swoich dzieciach. Kan. 227 wskazuje na to, że życie religijne nie jest rzeczywistością oddzieloną od codziennego życia. Zasadami wiary mamy się kierować w działalności na wielu płaszczyznach, pełniąc różne role społeczne. Kolejny z kanonów nadaje świeckim uprawnienie do świadczenia funkcji doradczych hierarchom Kościoła. Przykładem takiego działania jest istnienie Papieskiej Rady Świeckich oraz innych komisji biskupich, których członkami są także wierni świeccy o odpowiedniej wiedzy oraz kompetencjach.
Podsumowanie
Niemożliwe byłoby opisanie wszystkich obowiązków i uprawnień ludu Bożego w jednym artykule prasowym. Warto więc samodzielnie zerknąć do tej księgi Kodeksu prawa kanonicznego i przyjrzeć się poszczególnym kanonom. Jak bardzo różniłby się klimat dysput na różne „kościelne” tematy, gdybyśmy mieli podstawową wiedzę z zakresu obowiązującego nas prawa. Bez niej jesteśmy trochę jak kierowca samochodu, który nie zna aktualnych przepisów prawa drogowego. Prędzej czy później popełni on przestępstwo – i ten właśnie aspekt, oczywiście w kontekście prawa kanonicznego, rozważymy w następnym artykule.
