Cerkiew prawosławna ma go w gronie swoich świętych, a na historii pewnie uczyliśmy się, że lepszego cesarza od niego nigdy nie poświadczono. Kim był właściwie człowiek, który zreformował Rzym, zwołał cały Kościół, prowadził wojska przeciw Frankom, Alamanom, Wizygotom, Sarmatom i trudno określić, kiedy stał się chrześcijaninem? Konstantyn nie jest jedynie dobrym przykładem zarządzania imperium, ale jego życie jest doskonałym świadectwem nawrócenia. Warto się pochylić nad życiem władcy i jego matki Helen, nie pod kątem polityczno-historycznym, lecz mistycznym.
Ponieważ przyjął chrzest jako pierwszy z cesarzy, Konstantyn nie został wliczony w poczet bogów, tak jak jego ojciec Konstancjusz Chlorus. Dioklecjan w ramach Tetrarchii mianował Chlorusa cesarzem w Galii i Brytanii, który jeszcze w tym samym roku oddalił swą żonę Helenę dla innej kobiety, ponieważ tego domagali się ówcześni politycy. Konstantyn nie wyjechał z ojcem, ale nadal był dworzaninem Dioklecjana, dla którego walczył w Egipcie oraz przeciwko Imperium Achemenidów, za co małymi krokami został nagrodzony tytułem Trybuna pierwszego rzędu. W 306 roku Dioklecjan ogłosił rezygnację, mianując nowych Augustów i Cezarów. Jako, że Konstantyn był zagrożony śmiercią ze strony jednego z Augustów, jego ojciec sprowadził go do siebie, wyruszając na Kaledonię, by odeprzeć ataki Piktów. Podczas tej wyprawy Divus Constantius Chlorus udał się na zimę do Yorku, gdzie umarł, a wojsko ogłosiło Konstantyna Augustem. Nowy cesarz wiedząc, że pozostali Tetrarchowie będą próbowali usunąć go z tronu, postanowił, że rozpocznie jedynowładztwo.
Pod tym znakiem zwyciężysz
Z początku jego plan udawał się, więc realizował go dalej. Nieprzychylny mu władca przyznał mu tytuł Cezara, a Augustem mianował Sewera. W między czasie doszło do uzurpacji władzy przez kilku większych polityków, którzy zabili Sewera i swoimi działaniami osiągnęli władzę w Rzymie. Ostatecznie o władzę na zachodzie musieli walczyć Konstantyn i Maksencjusz. Rzymianie byli niezadowoleni z rządów Maksencjusza, który postanowił zwalczyć swojego wroga. Skonsultował się z Księgami Sybillińskimi i wyruszył z wojskiem pod Most Mulwijski. Konstantyn otrzymał wizję dzień przed starciem, podczas której ujrzał krzyż i usłyszał słowa „Pod tym znakiem zwyciężysz”. Nazajutrz okazało się, że na nic zdały się przepowiednie wiedźmy Sybilli, gdyż Maksencjusz bitwę przegrał, utonął w Tybrze podczas ucieczki z pola bitwy, a jego rodzina i przychylni mu pretorianie zostali straceni. Był to początek nawrócenia. Z tej historii możemy wywnioskować, że Pan jest Bogiem wiernym swym obietnicom. Bóg obiecał Gajuszowi Flawiuszowi Waleriuszowi Konstantynowi, że pod jego znakiem zwycięży. Konstantyn poszedł z Chrystusem na bój i razem z Nim zwyciężył. Jezus pokonał grzech na krzyżu i zwyciężył śmierć poprzez zmartwychwstanie, więc czemu nie miałby pomóc jednemu człowiekowi pokonać Maksencjusza? Przecież zawłaszczył sobie władzę cesarza, której by nie miał, gdyby Bóg do tego nie dopuścił. Zbawiciel miał plan wobec Konstantyna, więc zmotywował go do nawrócenia przez ukazanie mu swej wierności. Wielu z nas się zastanawia, dlaczego Pan nie spełnił jakiegoś proroctwa, jakiejś obietnicy. Należy wczytać się głębiej, a wtedy można dostrzec, że większość z nich ma postawiony warunek. Bóg za pośrednictwem Maryi obiecał św. Szymonowi Stockowi, że każdy, kto będzie nosić szkaplerz nie umrze w stanie grzechu śmiertelnego, tydzień przed śmiercią będzie świadomy swej śmierci, a w pierwszą sobotę po śmierci będzie uwolniony od czyśćca. Obietnice mają jednak warunek, bo po pierwsze trzeba ten szkaplerz nosić, a po drugie z noszenia szkaplerza wynikają pewne obowiązki takie jak modlitwa. Ta obietnica także była warunkowa. Jakby młody cesarz przewodził wojskiem nie pod znakiem Chrystusa, to kto wie, czy nie spłynąłby nurtem Tybru, a św. Helenę by stracono.
Łaska(wość)
Jeśli choć trochę pamięta się lekcje historii, to pewnie nauczyciel wspominał, że w roku 313 w ówczesnej stolicy państwa, Mediolanie cesarze Konstantyn i Licyniusz nadali wolność wyznania, z dużym akcentem na Chrześcijaństwo. To nie był pierwszy taki dokument od czasów Nerona, a wręcz przeciwnie, dwa lata wcześniej edykt tolerancyjny wydał Galeriusz, ale nie był on trwały i przestał być egzekwowany rychło po jego śmierci. Licyniusz później przestał egzekwować swój dekret. Zaraz po tych wydarzeniach rozpoczęły się potężne reformy. Od 315 roku, przez następne dwadzieścia lat z pieniędzy znikała symbolika charakterystyczna dla rodzimej wiary Rzymian na rzecz symboliki chrześcijańskiej. Bitynia, czyli miasto tronu biskupiego świętego Andrzeja Apostoła, stała się miastem stołecznym znanym jako Konstantynopol, w którym z dekretu cesarskiego wybudowano katedrę dla następców Apostoła Szkocji, znana dziś jako meczet Hagia Sofia. Po drugiej stronie morza Marmara, czyli Nicei ściągnął do siebie cały episkopat cesarstwa, by ten wyraził zdanie na tematy kluczowe dla Kościoła w tamtym okresie. Od momentu, w którym Miasto Konstantyna stało się sercem państwowości nie godziło się, by ordynariusz był tylko biskupem, więc Paweł I uzyskał godność arcybiskupią. Także jego matka, Helena miała na niego wpływ, wypraszając u niego łaskawe dla ludu ustawy. Cesarz Cezar Flawiusz Konstantyn Pius Feliks Niezwyciężony August przechodzi w ciągu trzech dekad imponującą przemianę, a jako władca rządzi znaczną częścią świata, to on także przechodzi zmianę. Kiedy nawracamy się, to siłą rzeczy wywieramy pewien wpływ na znajomych, więc w jakimś stopniu oni też przechodzą przemianę, przyzwyczajają się do twojej osobowości, a swoim przykładem oraz modlitwą za nich, możesz ich także pociągnąć do nawrócenia. Nie należy myśleć, że droga do nawrócenia jest łatwa. Greckie μετανοια i jej łaciński odpowiednik conversio oznacza tyle, co przemianę umysłu, zaś trzeba wiedzieć, że taki proces niekiedy jest żmudny. Tak samo twoi bliscy nie nawrócą się od razu, jeśli zaczniesz się za nich modlić i być dla nich przykładem, ale to kropla drąży kamień. Św. Monika kilka dekad modliła się o nawrócenie swego syna Augustyna, który potem sam zaczął się nawracać i został biskupem Hippony, a pośmiertnie Doktorem Kościoła. To jest właśnie owoc pracy nad duszą przez modlitwę. W kwestiach duchowych zawsze potrzebna jest cierpliwość, nie ważne czy oczekujesz owoców, czy paruzji. Nie od razu Konstantynopol zbudowano.
Cesarzowa i Król Królów
Jedni twierdzą że Helena urodziła się we wschodniej Serbii, a inni wskazują zachodni brzeg Sycylii, jednak wiemy na pewno, że była córką karczmarza i wyszła za Konstancjusza Chlorusa, rodząc mu Konstantyna. Mąż zostawił ją i kilkuletnie dziecko dla innej kobiety, co było podyktowane przez politykę, a nie sprawy miłosne. Na początku IV wieku przyjęła chrzest pod wpływem swojego syna i zaczęła prężną działalność w zakresie religii. Niszcząc pogańskie miejsca kultu, przywracała cześć miejscom świętym. Zniszczyła posąg Wenery na Grobie Bożym w Jerozolimie i wycięła Święty Las Adonisa w Betlejem, a w obu miejscach ufundowała kościoły. Miała też wielkie zainteresowanie Relikwiami Świętymi, stąd też sprowadziła do Rzymu Scala Sancta, czyli Święte Schody, którymi Jezus szedł na sąd. To ona, jeśli wierzyć Anonimowi z Piacenzy, odnalazła relikwie Krzyża Świętego i Titulus Crucis, czyli tablicę z napisem INRI w trzech językach. To właśnie Helena sprowadziła do Europy Koronę Cierniową, która jest obecnie przechowywana w katedrze Notre Dame w Paryżu, oraz suknię z Trewiru, o którą rzucono losy. Helena jest wzorem dla ludzi, którzy troszczą się o wiarę. Wielokrotnie udzielała się w Kościele, aby oświecać pogan światłem, które niesie zmartwychwstały Chrystus. Wschód Cesarstwa miał długie tradycje duchowe, wynikające z religii egipskiej, żydowskiej, semickiej i gnostyckiej, a Rzymianie i Grecy niby tak, ale jednak nie do końca. Spora część zachodu Cesarstwa nie była przyzwyczajona do wiary, byli na bakier ze świątyniami, a mitologię traktowali tak, jak my dzisiaj baśnie, czyli mądre opowieści z morałem o bujnej fabule, która jest oparta o magię i fantastykę. Cesarzowa wiedziała o tym, więc będąc przykładną chrześcijanką, która miała wpływ na poddanych swego syna, zadbała specjalnie o wiarę na Starym Kontynencie. Z takim samym zapałem powinniśmy troszczyć się o naszą pobożność. Specjalnym charyzmatem Heleny były relikwie. Nabożeństwo św. Heleny opierało się na kulcie świętych relikwii Chrystusa. Wielu z nas ma taką szczególną cechę, która wyróżnia jego duchowość. Jedni odmawiają codziennie kilka różańców, inni co piątek odprawiają drogę krzyżową, a jeszcze inni chodzą co roku na pielgrzymki. Każdy z nas dostał dary Boże, które powinniśmy w sobie rozwijać, tak jak Helena.
Eschatologia i Epilog
Konstantyn czuł, że zbliżał się jego koniec. Poprosił do siebie biskupa Nikomedii, Euzebiusza i zażądał chrztu. Po dwudziestu latach nawracania się ostatecznie poprosił, by obmyć się w wodzie żywej. Cesarz nie chciał zwlekać, gdyż Euzebiusz był jego bliskim przyjacielem i to on od razu przystąpił do udzielania Sakramentu. Tu należy wspomnieć, że Euzebiusz miał wątpliwą sakrę biskupią, gdyż był zwolennikiem Ariusza, przez co wątpliwa jest godziwość, ważność tego chrztu, a nawet święceń Wulfilii, który był wyświęcony przez Euzebiusza z Nikomedii. Po kilku dniach od chrztu Konstantyn wyzionął ducha. Co prawda pochówek miał charakter chrześcijański, z czego niezmiernie się cieszył Euzebiusz, ale można było dostrzec pogańskie elementy. Konstantyn zrezygnował z pogaństwa, ale pogaństwo z Konstantyna już nie do końca. Tak się skończyła właśnie historia człowieka, do którego Pan przemówił prosto z mostu, a on razem z Nim zwyciężył.