Spis treści

Słowo wstępne Redaktora Naczelnego

Misterium, w które nikt nie chce wierzyć

Pokuty małe i duże w życiu świętych XIX i XX wieku

Chrystus – nowy Baranek paschalny

„Nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich.”

CANON5 – o następcach Piotra w Kanonie Rzymskim

Stworzenie i Stwórca

Męczennicy z Peru

Trzecią drogą na ołtarze, czyli o ofiarności chrześcijańskiej

DODATEK SPECJALNY NA WIELKI TYDZIEŃ

Słowo wstępne Redaktora Naczelnego

Wprowadzenie teologiczne

Niedziela Palmowa

Wielki Czwartek - poranna Msza Krzyżma

Wielki Czwartek - Msza Wieczerzy Pańskiej

Wielki Piątek Męki Pańskiej

Liturgia ku czci Męki Pańskiej

Cisza Wielkiej Soboty

Wigilia Paschalna w Wielką Noc

Przybici do klonowego Krzyża

5 języków miłości

Cierpienia księdza Donissana

Islandzka droga do wyleczenia

Gniew wobec Kościoła

Gry komputerowe – nowy nośnik kultury?

Redakcja

Słowo wstępne Redaktora Naczelnego

Już się spełnia wieczne słowo,

Pieśni, co ją Dawid śpiewa.

Głośną na świat cały mową,

Oto Bóg królował z drzewa.

(3. zwrotka pieśni „Króla wznoszą się znamiona”)

Trwamy w świętym czasie Wielkiego Postu. To okres liturgiczny, który ma nas przygotować na Najświętsze Misteria wiary. Czas, w którym jak mówił w 2017 roku papież Franciszek podczas Mszy Środy Popielcowej musimy:  „Pomyśleć i zadać sobie pytanie: co by stało się z nami, gdyby Bóg zamknął przed nami drzwi? Co by stało się z nami, bez Jego miłosierdzia, które niestrudzenie nam przebacza i zawsze daje nam szansę, by zacząć od nowa?”.

Święte Misteria Zbawienia - Męka, Śmierć i Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa przekraczają nasze ludzkie pojmowanie. Żadne słowa, nawet najlepszego teologa nie wysłowią potęgi tego, co wydarzyło się na Krzyżu. Możemy jedynie w darze miłości spojrzeć na Drzewo, na którym dokonało się nasze odkupienie. Bóg w bezinteresownym darze dał nam swojego Jedynego Syna, prawdziwego Boga, Jezusa Chrystusa. I co więcej, jego tryumf nie odbył się w politycznym przewrocie, w potędze i władzy, ale z Drzewa.

Wielkopostny, 6. numer miesięcznika Adeste poświęcony będzie Bogu, który umarł z miłości i wszystkim, którzy z miłości oddają siebie innym, łącząc się z Paschą Boga. W tym numerze opowiemy o ofiarności, cierpieniu i Passze - Chrystusa, Kościoła i świata.

Mam szczerą nadzieję, że nasz miesięcznik nawet w niewielkim stopniu pomoże naszym Czytelnikom w przygotowaniach do Świąt Paschalnych. Byśmy w te najważniejsze dni zamilkli, nie analizowali, tylko się zachwycili. Bo oto wydarzyło się coś, co jest ponad naszym rozumieniem, naszymi dyskusjami, rozumieniem religii i rzeczywistości - Bóg króluje z Drzewa.

Życząc dobrej lektury

Bartłomiej J. Wojnarowski

Wydawca i Redaktor Naczelny Adeste

Misterium, w które nikt nie chce wierzyć

Bartłomiej Witeszczak

unsplash

Polska katolicyzmem stoi. Przed chwilą świętowaliśmy 1050-lecie chrztu Polski, 90% Polaków deklaruje się jako katolicy, a głos Kościoła powszechnie uważa się za istotny w debacie publicznej. Jesteśmy ostoją wiary w coraz bardziej gnijącym zachodnim świecie, ostatnim bastionem trzymającym się na przekór współczesnym prądom myślowym, znakiem sprzeciwu wobec postępującego upadku. Świat powinien brać z nas przykład.

Złudzenie raju

Cały powyższy fragment to piękny wycinek myślenia życzeniowego dotyczącego statusu katolicyzmu w Polsce. Już Stanisław Wyspiański w „Weselu” rozprawiał się z polskimi mitami narodowymi, lecz w świetle odważnych deklaracji padających z różnych stron, trudno pozbyć się wrażenia, iż nastała najwyższa pora, aby do kanonu tychże dołączyć mit Polski jako kraju żyjącego i oddychającego wiarą katolicką. Wśród publicystów, hierarchów, kapłanów czy zwykłych wiernych jest on bardzo mocno zakorzeniony – wystarczy przyjrzeć się chociażby funkcjonowaniu tych mitycznych „90% katolików” w społeczeństwie, gdzie wszystkie strony w mniejszym lub większym stopniu odwołują się do tego przekonania. To złudzenie pogłębia wszechobecność Kościoła w sferze publicznej. W mniejszych ośrodkach to wokół parafii najczęściej koncentruje się życie mieszkańców, w większych funkcjonują liczne wspólnoty i duszpasterstwa. W mediach przy okazji każdej większej dysputy światopoglądowej przywoływany jest głos Kościoła; elektorat katolicki jest poważną grupą, której nie można ignorować przy konstruowaniu prognoz politycznych. Kościół – a zatem i wiara – niewątpliwie jest obecny w naszym życiu, naszym świecie. Pytanie brzmi: w jaki sposób?

Obecność pragmatyczna

Ja pokusiłbym się o stwierdzenie, że jest to obecność pragmatyczna. Obecność pragmatyczna, czyli opierająca się przede wszystkim na nawykach, zwyczajach, tradycjach i przyzwyczajeniach. W końcu nie ma nic dziwnego w tym, że ksiądz chodzi po kolędzie. Nie ma nic dziwnego w tym, że biskupi zabierają głos w sprawie ustawy o zakazie handlu w niedziele. Nie ma nic dziwnego w tym, że dziecku należy urządzić chrzciny, komunię, bierzmowanie. Nie ma nic dziwnego w tym, że jak ślub, to tylko kościelny („bo tak ładnie, wzruszająco, no i co rodzice by powiedzieli”). Nie ma nic dziwnego w tym, że jak młody chłopak jest uduchowiony i za dziewuchami się nie ogląda, to pewnie pójdzie do seminarium. I tak dalej, i tak dalej. Przedstawiając, co rozumiem pod pojęciem obecności pragmatycznej, uciekłem się do przejaskrawionych i wyrazistych przykładów, lecz one z całą pewnością nie wyczerpują jego granic. Gdy spoglądamy na księdza idącego ulicą, naszą pierwszą myślą nie jest zapewne to, że „oto nadchodzi ten, który uobecnia ofiarę Chrystusa”. Nasze myślenie i postrzeganie kwestii związanych z wiarą w wielu przypadkach – czy tego chcemy czy nie – nie jest wolne od przyzwyczajeń i nawyków. I nie ma w tym zasadniczo nic złego, bo czymś sztucznym i niewskazanym byłoby rozdzielenie obecności pragmatycznej od obecności mistycznej, nadprzyrodzonej (tak jak czymś sztucznym byłoby rozdzielenie widzialnego znaku od niewidzialnej łaski w sakramencie). Obecność pragmatyczna jednak wystarcza do podtrzymania przy życiu mitu katolickiej Polski. Lecz żeby zweryfikować jego prawdziwość, należy uciec się do obecności mistycznej i sprawdzić w jakim stopniu dotyka ona i wpływa na życie Polaków. W teorii dosyć ciężko znaleźć wiarygodną i miarodajną metodę zweryfikowania tego – mamy do czynienia koniec końców z wielką rzeszą ludzi, prawie czterdziestomilionowym państwem. Na pomoc śpieszy nam w tym wypadku Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego wraz ze swoim raportem dotyczącym dominicantes (katolików uczestniczących w niedzielnych Mszach Świętych) oraz Communicantes (osób przystępujących do Komunii Świętej. Oddajmy zatem głos statystykom.

Bzdura

„Z danych przedstawionych przez Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego, zebranych na podstawie dorocznego liczenia wiernych w parafiach, wynika, że w 2016 roku w niedzielnej Eucharystii uczestniczyło 36,7% zobowiązanych katolików, podczas gdy do Komunii Świętej przystąpiło 16%. Najwyższy wskaźnik dominicantes odnotowano w diecezji tarnowskiej (66,9%), rzeszowskiej (60,5%) i przemyskiej (56,4%). Najniższy w diecezji szczecińsko-kamieńskiej (22,7%), łódzkiej (23,4%) i koszalińsko-kołobrzeskiej (24,4%). Wskaźnik communicantes był najwyższy w diecezji tarnowskiej (25,3%), opolskiej (21,1%) i zamojsko-lubaczowskiej (20,1%) zaś najniższy w diecezji sosnowieckiej (10,3%), szczecińsko-kamieńskiej (10,5%) i koszalińsko-kołobrzeskiej (10,5%)”[1].

Te statystyki są dla mitu Polski katolickiej druzgocące. Z 90% wierzących robi się 40%, a jeżeli jako wyznacznik rzeczywistego życia wiarą potraktować przyjmowanie Komunii Świętej 16%! Niecała jedna szósta osób widniejących w rejestrach jako katolicy! Warto przez chwilę uświadomić sobie, jaka to w gruncie rzeczy jest garstka – jak bardzo ów mit wrył się w naszą świadomość i ją przekształcić. A należy w tych wyliczeniach uwzględnić także margines ludzi, którzy nawet jeżeli się pojawiają na niedzielnej mszy, to przeżywają (zarówno ją, jak i całe swoje życie chrześcijańskie) machinalnie, z przyzwyczajenia.

Wiara – przeżywana świadomie i z zaangażowaniem – została wydzielona i odseparowana od dusz Polaków. Ostała się jeszcze na fasadach, „odkurzanych” z namaszczeniem tradycjach, schematach myślowych. Misterium, istota naszej wiary, jej nadprzyrodzony charakter, tajemnica przyjścia, życia, męki i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa – jak puste i ubogie musi być życie religijne odarte z tego całego bogactwa! I to się dzieje, to nie jest problem czysto abstrakcyjny. To dotyka bezpośrednio nas, nasze rodziny, nasze środowiska.

Gdzie jesteśmy?

Trzeba to wprost powiedzieć – gonimy Europę Zachodnią i to w naprawdę szybkim tempie. Nie widać tego tak na co dzień, bo jak już wspomniałem, ta obecność pragmatyczna religii w naszym życiu nadal pozostaje mocno akcentowana. Ale na samej obecności pragmatycznej niewiele można zbudować. Niech przykładem ilustrującym przebieg tego zjawiska stanie się dla nas Hiszpania, gdzie z jednej strony mamy do czynienia z hucznymi i spektakularnymi obchodami Wielkiego Tygodnia (procesje, pieśni, tłumy na ulicach) i jednocześnie liberalnym prawem aborcyjnym, postępującym upadkiem znaczenia Kościoła (zwłaszcza wśród młodzieży). Kraj uchodzący do niedawna za jeden z najbardziej katolickich, dziś legitymuje się zaledwie 15% wiernych uczestniczących w niedzielnej Mszy Świętej!

Jak to dzieje się, że ludzie przestają wierzyć w misterium? Odpowiedź wydaje się bardzo prosta: odwodzi ich od tego świat. Wynajduje i podsuwa nam nieustannie niskojakościowe substytuty strawy duchowej (człowiek czymś koniec końców musi zająć swoje myśli, więc dla świata lepiej, by były to seriale, serwisy społecznościowe, medialne tematy zastępcze, plotki dotyczące życia celebrytów aniżeli wznoszenie swojej duszy w modlitwie ku Bogu i rozważanie Jego dzieł). Nie ma jednak co popadać w fatalizm: owszem, bardzo wielu ludzi to zaspokaja. W dłuższej jednak perspektywie prędzej czy później rodzi się w nich świadomość marności tego wszystkiego, dopada ich zmęczenie. A niedługo potem pojawia się tęsknota. Tęsknota za czymś, co przewyższa, sięga dalej, wybija się ponad prozę życia.

Perspektywy

Jeżeli chcemy odwrócić ten trend (bo niewiele wskazuje, by miał odwrócić się sam z siebie), wyjście wydaje się jedno. W pierwszej kolejności trzeba zaakceptować upadek mitu Polski katolickiej – im dłużej będziemy przy nim trwać, tym bardziej trwający przy wierze będą zakorzeniani w pragmatycznym jej przeżywaniu. Trzeba poddawać ustawicznej krytyce bezrefleksyjne trwanie przy pragmatycznych nawykach i schematach, nawet za cenę przyznania, że połowa Polaków uważających się za katolików w rzeczywistości związana jest z Kościołem w stopniu minimalnym, wręcz symbolicznym.

Jednocześnie trzeba zagospodarować całą tę tęsknotę za czymś wyższym, głębszym, transcendentnym. Nie reformować Kościoła, przewracać go do góry nogami, by przypodobać się ludziom, ale ukazać, że wstępując na tę drogę znajdą jej wypełnienie. Bo misterium Chrystusa to misterium prowadzące przez śmierć (dla grzechu, dla siebie, dla śmierci) do pełni życia.

[1] Za: http://episkopat.pl/instytut-statystyki-kosciola-katolickiego-opublikowal-raport-za-rok-2016/

Pokuty małe i duże w życiu świętych XIX i XX wieku

Ks. Dawid Tyborski

pixabay.com

Niedawno zakończony rok fatimski, poświęcony stuleciu objawień Matki Bożej, poruszał wiele tematów w Kościele, o których wielu wolałoby zapomnieć lub uznać za niepotrzebne relikty minionej epoki. Wezwanie Anioła Fatimskiego: „Pokuta, pokuta, pokuta” w uszach wielu oświeconych laików i teologów zabrzmiało jak wezwanie do wyimaginowanej średniowiecznej bijatyki samego siebie w poczuciu ogromu swoich win i nędzy. Boża logika, będąc z zasady dla ludzkiego myślenia niekonwencjonalna, pokazywała świętość i pokutę, radość i umartwienie nieodłącznie i razem.

Podejrzewam, że każdy z nas pamięta lekcje historii o czarnej śmierci pustoszącej Europę oraz smętnych procesjach biczowników, którzy pragnęli przebłagać surowego Boga za grzechy i zniewagi, głęboko wierząc, że to przyczyni się do zakończenia tragicznej zarazy. Dzisiaj w wielu umysłach dojrzewa pokusa, która chce odrzucenia umartwienia i pokuty, bowiem Bóg, który przecież kocha i pragnie dobra, nie chce, żebyśmy cierpieli. Co jeśli cierpienie staje się amoris victima – ofiarą miłości?

Losy wielu świętych, do dzisiaj podziwianych i słynnych, a także codzienna szarzyzna ich dalekiego od słodkich hagiografii i uroczych obrazków życia pokazuje, że miłość, która woła o ofiarę, czasem wzywa do niezwykłych form umartwienia, które dzisiaj budzą bardziej zdziwienie i politowanie, a we współtowarzyszach życia budziły pokorny podziw. Trudno w starożytnej i średniowiecznej hagiografii oddzielić fakty od pobożnej przesady, jednak współczesna hagiografia bardziej lubuje się w faktach. XIX i XX w. daje nam wiele przykładów świątobliwych żywotów, które nie stroniły od surowych pokut i umartwień, nie dla cierpiętnictwa, ale dla miłości.

Bł. Maria Karłowska (1865-1935), założycielka sióstr pasterek, umartwiała się często i boleśnie – zakazywała jednak tego samego swoim siostrom. Rozumiała, że musi stać się całkowitą ofiarą miłości dla Chrystusa, by wypełnić bez reszty charyzmat swojego zgromadzenia: szukać i zbawić to, co zaginęło. Siostry pasterki zajmowały się ratowaniem upadłych dziewcząt, a dzisiaj pracują z trudną młodzieżą. W tej intencji Matka Maria wiele pokutowała, używała bicza, cilicium (inaczej włosiennica, jednak z reguły składająca się z metalowych kółek zakończonych małymi kolcami) i desek z gwoźdźmi. Nigdy jednak nie była ponura czy pochmurna, zawsze podchodziła do drugiego człowieka z czułością i miłością, a swoje praktyki pokutne pełniła tylko za wiedzą spowiednika i skrzętnie je ukrywała.

Bł. Maria Bolognesi (1924-1980) to włoska mistyczka i świecka osoba. Pochodziła z rozbitej rodziny, w której ojciec nie chciał wziąć odpowiedzialności za dziecko i uciekł od matki. Przez większość życia żyła razem z matką w nędzy, jednak jej serce było zanurzone w duchowym bogactwie. Doznawała objawień Jezusa Chrystusa, z którym miała pełne czułości i miłości dialogi. Jako jedna z niewielu świętych przeżyła opętanie, które miało całkowicie ją oczyścić. Jako narzędzia do umartwienia używała cilicium składającego się z kawałków drewna powiązanego sznurkiem. Po prostu na metalowe nie było jej stać.

Św. Faustyna Kowalska (1905 – 1938) to jedna z najpopularniejszych polskich świętych na świecie, zaraz obok św. Jana Pawła II. Jej apostolstwo Bożego Miłosierdzia jest znane praktycznie w każdym kraju, w którym występuje religia katolicka. Jej „Dzienniczek” został przetłumaczony na kilkadziesiąt języków. Choć znamy Faustynę jako czułą i oddaną służebnicę Bożego Miłosierdzia, i ona nie szczędziła sobie ciężkich pokut i umartwień, biczowania, metalowego cilicium na udo i w kształcie krzyża. W „Dzienniczku” zanotowała: „Dziś nosiłam siedem godzin pas łańcuszkowy, aby uprosić danej duszy łaskę skruchy, w siódmej godzinie doznałam odpocznienia, gdyż dusza ta już we własnym wnętrzu doznawała odpuszczenia, choć jeszcze się nie spowiadała”.

Bł. Bp Jan Chrzciciel Scalabrini (1839-1905) był Biskupem Piacenzy i założycielem dwóch zgromadzeń misyjnych. Na biskupa wyświęcił go bł. Pius IX. Kiedy wybuchła epidemia cholery, jako jeden z pierwszych poszedł pielęgnować chorych, ratować ubogich i pocieszać rodziny. Zajmował się włoskimi emigrantami i czuwał nad ich łącznością z Kościołem, katechizacją oraz pomagał w kontaktach z rodzinami. Rozumiał ogromną potrzebę dobrej katechezy i edukacji wśród ludu. Zakładał szkoły i towarzystwa katechetyczne. Także on korzystał w swoich codziennych umartwieniach z metalowego cilicium. Jak powiadał: „jest dobrym instrumentem w drodze do świętości”. Beatyfikował go św. Jan Paweł II.

Bł. Franciszek Ksawery Seelos CSsR (1819 -1867) był niemieckim kapłanem zgromadzenia redemptorystów. Posługiwał wśród niemieckich emigrantów w Ameryce. Wiecznie uśmiechnięty i radosny, okazywał serce każdemu, kogo spotkał. Jego pasją była katechizacja dzieci i głoszenie kazań prostych i obrazowych. Przez kilka lat pracował jako wikariusz u boku św. Jana Nepomucena Neumanna. Pewnego dnia został wezwany do umierającej. Dopiero po namaszczeniu zorientował się, że jest w domu publicznym. Niezrażony tym faktem dalej kontynuował modlitwy. Sprawa nabrała rozgłosu, a gazety w sposób obelżywy rozpisywały się na temat o. Franciszka i jego obecności w domu publicznym. Kiedy ktoś go o to pytał, odpowiadał prosto: „Cóż, uratowałem jedną duszę”. Przeniknięty pragnieniem pokutowania za powierzone sobie owce, zaczął używać cilicium i dyscypliny (bicz ze sznurków). Umartwienia cielesne powierzał w intencji swoich parafian i potrzebujących, którym niósł pomoc.

Bł. Michał Augustyn Pro SJ (1891 - 1927) był raczej materiałem na niezłego nicponia, niż na świętego pokutnika, jednak Bóg ma swoje zaskakujące ścieżki i nie kieruje się ludzką oceną. W ukryciu palił papierosy, podrywał chyba każdą napotkaną dziewczynę, uwielbiał imprezy, nie mówiąc o alkoholu, kochał towarzystwo i bycie zauważanym. Dla żartów nawet udawał duchownego. Wbrew woli rodziców postanowił zostać zakonnikiem. Z powodu rosnących antykatolickich nastrojów zakon wysłał go początkowo za granicę, do USA, potem do Europy. Jednak serce ciągle kazało mu wrócić do Meksyku. Pod rządami prezydenta Callesa Meksyk pogrążał się a antykatolickim amoku, który przerodził się w otwartą wojnę. A o. Michał trafił wprost na rozpętaną burzę. Młodzieńcza brawura okazałą się jednak doskonała do igrania z władzami. Michał był wszędzie i jednocześnie nigdzie. Był najbardziej poszukiwaną osobą w mieście Meksyk. Ciągle śledzony i poszukiwany, codziennie odprawiał Mszę Świętą, rozdawał po całym mieście od kilkudziesięciu do kilkuset Komunii Świętych dziennie. Kiedyś uciekając przed policją schwytał nieznajomą dziewczynę, której powiedział „Ratuj mnie, jestem księdzem!”. Policja ledwo spojrzała na stojącą parę „zakochanych”. W 1927 roku wpadł w zasadzkę i po pokazowym procesie został publicznie rozstrzelany wraz ze swoim bratem. Ostatnim jego okrzykiem było „Niech żyje Chrystus Król!”. Duchowe siły do ciągłej walki z prześladowcą i do posługi duszpasterskiej czerpał z Eucharystii i umartwienia. W podziemiu udało mu się przeprowadzać nawet rekolekcje dla kilkuset osób, pod nosem masońskiej władzy! Jako narzędzia pokutnego używał cilicium i dyscypliny.

Św. Matka Teresa z Kalkuty (1910-1997) to jedna z największych współczesnych ikon miłosierdzia. Kobieta, która poświęciła życie na przywracanie godności chorym, biednym, umierającym na ulicach Indii, a potem całego świata. Stała się też przez to obiektem wściekłych ataków za życia i po śmierci. Ona jednak nie brała nigdy do siebie tych słów. A jeszcze gorliwiej oddawała się posłudze wśród opuszczonych, chorych i umierających. Choć nie jest kojarzona z pokutą i umartwieniem, codziennie używała cilicium i dyscypliny.

Bł. Maria Pierina De Micheli (1890 – 1945) to włoska mistyczka i zakonnica z ze zgromadzenia Niepokalanego Poczęcia z Buenos Aires. Jest jedną z apostołek kultu Najświętszego Oblicza i to ona otrzymała szkaplerz Najświętszego Oblicza, który zatwierdził Sługa Boży Pius XII, a który był powodem wielu ataków złego ducha na Matkę Pierinę. Wielką przyjaźnią darzyła swojego kierownika duchowego, benedyktyna sylwestryna Opata Dom Hildebranda Gregori. On to prowadził ją duchowo i rozumiał jej ideę wynagradzania Najświętszemu Obliczu za zniewagi i bluźnierstwa. Jako narzędzia umartwienia nieprzerwanie używała metalowej włosiennicy, a swoje cierpienie oddawała w intencji wynagradzania Boskiemu Obliczu Jezusa Chrystusa.

Św. Leopold Mandić OFM (1866-1942) był malutkim świętym. 1,35 m budziło jeśli nie politowanie, to śmiech. Był powszechnie uważany za głupiutkiego, nikt nie chciał powierzyć mu żadnej funkcji, często się jąkał, zamiast alby używał komży, którą i tak musiał podwiązywać. Jednak, jak wiemy z biblijnych przekazów, to nie w sile i wielkości męża leży wielkość, lecz w pokornym pełnieniu woli Bożej. I tutaj braciszek Leopold bił na głowę wszystkich. Okazało się, że jest wytrawnym spowiednikiem, co w efekcie skończyło się tym, że został niewolnikiem konfesjonału. Słynął też z delikatnych pokut. A co noc przeżywał katusze i męki, które miały być udziałem rozgrzeszonych. On jednak niestrudzenie, łagodnie i delikatnie prowadził dusze w spowiedzi. Potrafił skruszyć nawet najtwardszego grzesznika swoją maleńkością, bezradnością i dobrocią. Delikatne pokuty też miały swoją cenę. To o. Leopold brał pokuty za swoich penitentów często się umartwiając i biczując metalową dyscypliną. I na nowo ofiarnie spowiadając i jednając grzeszników z Bogiem. Umarł w swojej celi, do końca spowiadając.

Bł. Paweł VI (1897-1978) to papież burzliwych czasów. Z jednej strony rewolucja seksualna, z drugiej bezbożny komunizm. Początek pontyfikatu to trudna i mozolna praca soboru otworzonego przez jego poprzednika, św. Jana XXIII. Choć znamy go bardziej jako papieża trudnych czasów około soborowych, to zarówno on, jak również słynny teolog Hans Urs von Balthasar, korzystali z włosiennicy i dyscypliny. Papież Paweł VI wiele swoich pokut i umartwień oddawał za Kościół, który wtedy przeżywał szczególnie burzliwy okres.

Oczywiście to tylko wybrane i nieliczne postacie spośród całej grupy świętych, błogosławionych, czcigodnych i sług bożych, którzy umartwiali się przez biczowanie, dyscypliny czy używanie włosiennicy. Ta pobożna praktyka musi jednak, jak w każdym przypadku wyżej wymienionych świętych, odbywać się za wiedzą i zgodą kierownika duchowego, który pomoże rozeznać, czy nie będzie to powodem do duchowej pychy. Do dzisiaj używa się tych praktyk pokutnych w Opus Dei czy niektórych zakonach.

Jeśli pokuta i umartwienie są zjednoczone z jedyną Ofiarą Jezusa Chrystusa i ich celem jest chwałą Boża oraz pragnienie cierpienia i pracowania dla nawracania dusz, bez uszczerbku dla zdrowia, to jest ona źródłem wielu sił i duchowych łask, które pomagają wzrastać w świętości. Warto też rezygnować z małych i banalnych rzeczy. Małe umartwienia i pokuty są równie cenne dla duszy. Św. Josemaria Escriva nie opierał się o krzesło, św. Dominik Savio odmawiał sobie deseru, św. Hiacynta i św. Franciszek Marto odmawiali sobie zabawy na podwórku. Żeby pokutować i umartwiać się nie potrzeba wielkich i ciężkich pokut. Wystarczy dużo miłości, która przelewa się na potrzebującego grzesznika, a ma źródło w Sercu Pana Jezusa. To z Jego serca płynie pragnienie zbawienia grzeszników.

A czego ty, Drogi Czytelniku, sobie odmówisz, żeby ofiarować to z miłości za twojego brata lub siostrę?

Chrystus – nowy Baranek paschalny

Piotr Bogdanowicz

pexels.com

Na kartach Pisma Świętego mamy dwa opisy dwóch szczególnych nocy, pełnych grozy i niepewności, strachu i zwątpienia, krwi oraz śmierci. Jednak noce te pełne są również cudów i nadziei, modlitwy i oczekiwania, są to noce otwierające drzwi wolności. Choć odległe od siebie w czasie – wszak dzielą je całe wieki – to jednak mają ze sobą wiele wspólnego. Łączy je nie tylko nazwa – Pascha, lecz także ofiara, jaka została w ich trakcie złożona oraz jej skutki.

Pierwszy opis znajdujący się w dwunastym rozdziale Księgi Wyjścia dotyczy nocy, w której naród wybrany spożywał Paschę[1] na cześć Pana i w której został wyzwolony z niewoli egipskiej. W trakcie jej trwania każdy Izraelita spożył we wspólnocie rodzinnej lub sąsiedzkiej baranka bez skazy, samca jednorocznego albo jagnię lub koźlę. Zwierzę zostało zabite o zmierzchu czternastego dnia miesiąca Nisan, a jego krwią oznaczono progi domów i odrzwia, co zapewniało ochronę przed mającym przejść tej samej nocy przez Egipt Jahwe, który zabije „wszystko pierworodne w ziemi egipskiej od człowieka aż do bydła” oraz „odbędzie sąd nad wszystkimi bogami Egiptu” (Wj 12,12). Pascha odbywała się w pośpiechu z przepasanymi biodrami, sandałami na nogach i laską w ręku, co jednoznacznie wskazywało, że naród ma być przygotowany do drogi. Od tamtej pory, z wyraźnego nakazu Bożego, Izraelici rok rocznie obchodzą pamiątkę tego wydarzenia starając się jak najdokładniej uobecnić i odtworzyć jego przebieg, przez co każde pokolenie, może przeżywać to niczym własny exodus, własne wyjście.

To coroczne świętowanie Paschy, którą święty Tomasz z Akwinu nazywa „sakramentem starego Prawa”[2], przypomina ponadto, że Bóg jest stale obecny w życiu i historii swojego ludu, wciąż oczekującego ostatecznego wyzwolenia z niewoli, którego miał dokonać Mesjasz. Nie ma tu znaczenia, że gdy Chrystus czynił wszystko nowe, to w Izraelu będącym pod panowaniem rzymskim, wielu utożsamiało to wyzwolenie z wolnością polityczną. Bóg sam najlepiej wiedział jakiej wolności potrzeba człowiekowi, a była to wolność z niewoli grzechu i śmierci.

Właśnie w noc paschalną Jezus podczas Ostatniej Wieczerzy, wypowiadając słowa i dokonując czynów, wypełnia i uosabia w sobie cały sens tego święta. Przez przeistoczenie, którego dokonuje i podanie Apostołom swojego Ciała i Krwi do spożycia, wskazuje jednocześnie na siebie jako nowego Baranka, którego Krew już niebawem zostanie przelana za wielu na drzewie krzyża (por. Mk 14,22-24). Ta Krew w swoich skutkach, podobnie jak krew baranka paschalnego zabitego w noc wyjścia z Egiptu, wybawia nas od śmierci wiecznej i uwalnia spod jarzma grzechów. Ponownie zostają dla nas otwarte bramy niebios zamknięte uprzednio wskutek grzechu nieposłuszeństwa pierwszych rodziców. Dokonuje się prawdziwe przejście z tego świata do Ojca, do ziemi obiecanej, którą jest Królestwo niebieskie.

Na miejscu baranka pojawia się Jezus. Ta starożytna uroczystość miała przygotować naród izraelski na tę właśnie chwilę, w której padną słowa i zostaną dokonane czyny, będące konkretnym i realnym wypełnieniem tego wszystkiego, czym była żydowska Pascha. Jezus nie niszczy ani nie odsuwa w zapomnienie dawnej treści samej Paschy, lecz nakłada na nią treść nieskończenie od niej ważniejszą, co więcej – taką, która ją przerasta. Nastaje pełnia czasów, o której w „Homilii Paschalnej” pięknie mówi Meliton z Sardes: „Misterium paschalne jest zarazem nowe i stare, wieczne i doczesne, podległe zniszczeniu i niezniszczalne, poddane śmierci i nieśmiertelne (…). Stare przez Prawo, nowe przez Słowo; przeminęło z czasem jako zapowiedź rzeczy przyszłych, lecz trwa wiecznie, ponieważ daje łaskę; podległe zniszczeniu jako ofiara baranka, niezniszczalne, gdyż Pan żyje (…). Stare jest Prawo, lecz Słowo nowe; to, co było tylko zapowiedzią, przeminęło z czasem, ale łaska jest wieczna (…). Figura przeminęła i odnaleziono prawdę, zamiast baranka – Bóg, zamiast owcy – człowiek, a w człowieku Chrystus, który wszystko obejmuje. Tak więc ofiara baranka, obchodzenie Paschy i księgi Prawa miały jako cel Chrystusa Jezusa. Ku Niemu zmierzało całe dawne Przymierze, lecz o ileż bardziej jest On ośrodkiem nowego porządku”[3].

[1] Nazwa „Pascha” (hebr. pesah) pochodzi od hebrajskiego czasownika pasah i oznacza przejście Boga ponad domami Izraelitów żyjących w Egipcie, aby ocalić ich domy od zagłady. Samo słowo „Pascha” ma podwójne znaczenie. Określa się nim zarówno baranka paschalnego (por. Wj 12,21) jak i samo święto, podczas którego ów baranek został spożyty (por. Wj 12,43).

[2] STh, III, 60, 2, 2.

[3] Meliton z Sardes, Homilia paschalna, [w:] LG (t. II), s. 435.

„Nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich.”

Sebastian Filipek

pexels.com

Miłość – to słowo zna każdy z nas. Najczęściej pierwsze co przychodzi nam do głowy, to obraz zakochanej pary. Przychodzą nam na myśl dawne wspomnienia czasów przedmałżeńskich czy też obecnych czasów, jeśli jeszcze nie związaliśmy się z tą drugą osobą. Niektórzy z kolei są smutni, bo chcieliby znaleźć ukochaną osobę, ale wciąż są “sami”. Ale czy miłość to tylko to? Okazuje się, że nie, więcej – to wręcz nie jest miłość, a uczucie. Obecnie oba te terminy są używane nagminnie, jakby oznaczały to samo. Jednak miłość to nie jest uczucie – to świadomy akt woli. Miłość przecież nie polega na tym, że cały czas mamy być radośni, zadowoleni, beztroscy i czuć „motyle w brzuchu”. Miłość jest wtedy gdy jesteśmy gotowi służyć tej drugiej osobie, gdy rezygnujemy z siebie dla drugiego człowieka. Nie ja jestem najważniejszy, tylko ktoś inni. Jednak miłość nie ogranicza się tylko do aspektu małżeństwa. Miłość występuje też między rodzicami a dziećmi, między dziadkami a wnukami. Występuje też między przyjaciółmi, mimo że powszechnie nie nazywa się to miłością to jednak de facto myślimy bardziej o tymże przyjacielu niż o nas samych. Wszelkiego rodzaju zażyłości też są rodzajami miłości.

Miłość wiele imion ma

Okazuje się więc, że istnieje wiele rodzajów miłości. Ale spośród nich jedna jest wyjątkowa. Jest to miłość doskonała. Jej przykładem jest Bóg, stworzył On człowieka i mimo tego że ten często odwraca się od Niego, Ten cierpliwie czeka na każdego z nas i jest gotów zapomnieć choćby najgorsze zło, jeśli tylko my zechcemy do Niego powrócić. Chrystus w jednej z przypowieści przedstawia Boga jako ojca, który z utęsknieniem czekał na nawrócenie swojego syna. Takim synem jest każdy z nas, gdyż nie ma nikogo, kto by nie miał grzechu. Człowiek ma grzeszną naturę, co uniemożliwiało mu udział w chwale Boga. I tutaj Bóg dał nam przykład największej miłości jaka tylko może istnieć – takiej, że jest w stanie poświęcić życie Swojego Syna, aby nas zbawić. Chrystus istniał od zawsze, razem z Bogiem Ojcem i Duchem Świętym. I teraz ten Bóg staje się człowiekiem i umiera za nas. Powtórzę to jeszcze raz: Stworzyciel umiera za swoje stworzenie, aby pokonać śmierć. A przecież śmierć nie tyczy się Boga. A jednak zrobił to. Zrobił to po to, abyśmy mogli przebywać z Nim w raju. Do końca nas umiłował. Poświęcił się dla nas. Stał się ofiarą przebłagalną za nasze grzechy. Odtąd nie składamy już ofiar całopalnych, które były zresztą i tak niedoskonałe. Chrystus stał się zaś ofiarą doskonałą.

Jeszcze przed swoją Męką i Zmartwychwstaniem Chrystus mówił, że „nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich.” (J 15, 13). W ten sposób z jednej strony nas zbawił, ale z drugiej strony stał się również drogowskazem dla swych uczniów, jak postępować. Każdy Jego uczeń zarówno żyjący w dawniejszych czasach, jak i tych obecnych, chce się upodabniać do naszego Mistrza, miłując drugiego człowieka tak mocno, iż byłby w stanie oddać za niego swoje życie. Historia zna przypadki świętych, którzy właśnie tak postępowali. Jednym z nich był św. Maksymilian Maria Kolbe. Oddał swoje życie za człowieka, który został skazany na śmierć głodową. A przecież o. Kolbe nie znał tego człowieka. Tak po ludzku patrząc znaczył on dla niego mniej niż rodzina czy Bóg. Dlaczego więc tego dokonał? Bo dostrzegł Boga w drugim człowieku. Jakże często zdarza się nam, że w drugim człowieku widzimy rywala. Że myślimy o kimś źle lub (nie daj Boże), życzymy mu czegoś złego. Bardzo często stykamy się z wszędobylskim egoizmem. Sami również narzekamy na innych, dlatego że myślą o sobie zamiast o nas. Że my jesteśmy pozostawieni sami sobie. Ale czy dostrzegamy innych, którzy potrzebują naszej pomocy? A może zamykamy się w skorupie pozytywnych przeżyć nie dopuszczając do myśli, że może ktoś w tej chwili potrzebuje mojej pomocy? Potem zaś, gdy nam dzieje się krzywda pytamy się: Gdzie jest Bóg? Nie zauważamy, że Bóg nie jest naszym sługą, że musimy zadać sobie trud, aby go znaleźć. W tych wszystkich postawach przejawia się niestety egoizm. Jakże piękniejszy był świat, gdybyśmy zamiast skupiać się na sobie, skupili się na drugim człowieku. Gdybyśmy dostrzegli w nim Boga. Dostrzegli, że on cierpi również dziś, w drugim człowieku.

Miłość to służba

Gdy Chrystus został skazany na śmierć, mało kto zwracał na Niego uwagę. Dzisiaj my również jesteśmy nieczuli. Podczas gdy w naszym kraju panuje pokój, w innych trwają wojny, często nawet wieloletnie. Trwają prześladowania chrześcijan. Dlaczego nie czujemy żadnej potrzeby, aby się za nimi wstawić? Dlaczego im nie pomagamy? Zazwyczaj nasza pomoc ogranicza się tylko do wrzucenia kilku złotych na pomoc ofiar wojen, głodu czy innych klęsk żywiołowych. Ale czy robimy to z potrzeby serca? Czy naprawdę myślimy o tych osobach? Uważamy ich za swoich braci? Czy może tylko wrzucamy z litości? Może od niechcenia? A może chcemy uspokoić swoje sumienie? Łatwo jest przecież dać pieniądz. Trudniej zaś dać siebie i swój czas. Czy kiedykolwiek pomyśleliśmy o tym, aby zaangażować się w wolontariat na rzecz misji lub ofiar wojen? Czy przygarnęliśmy, chociaż na święta jakąś rodzinę, która straciła dach nad głową? I to wcale nie musi być rodzina z Aleppo. W Polsce także są rodziny, które nie mają domu. I to nie tylko takie, które straciły je w wyniku katastrofy, ale też takie, które jest straciły przez przemoc czy nałogi. Codziennie widzimy na ulicach ludzi głodnych, bezdomnych. Czy myślimy o nich jako o swoich braciach? A przecież Chrystus robi znacznie więcej. Nie tylko jest dla nich bratem, ale także za nich oddał swoje życie. Czy bylibyśmy w stanie oddać swoje życie za takiego człowieka? Za człowieka, który stoczył się na samo życiowe dno? A może byśmy mówili: No bez przesady, trzeba być miłosiernym, ALE… No właśnie „ale”. Słowo klucz. Słowo którym często się oszukujemy. Bo niby słuchamy nauk Chrystusa, ale nie wprowadzamy ich w życie.

Miłość jest bezkompromisowa

Zróbmy mały eksperyment wyrzucając słowo „ale”. Co nam wyjdzie? Np. coś takiego: Trzeba być miłosiernym [ale] nie wobec takich osób. Czyli wychodzi na to, że kategoryzujemy ludzi. Mówimy, że tylko część ludzi ma prawo, by być wobec nich miłosiernymi, a wobec pozostałych już nie. Wobec znajomych, sąsiadów - tak. Ale wobec nieznajomych? Wobec tych biedaków? Nigdy w życiu. Taka postawa jest niestety często spotykana w naszym środowisku, jeśli nie nawet w nas samych. W takim razie należy zadać sobie pytanie? Czy jesteśmy chrześcijanami? A może poganami? W końcu nawet poganie miłują przyjaciół swoich. W krajach pogańskich właśnie często kategoryzuje się ludzi na „lepszych” i „gorszych”. My zaś jesteśmy powołani do tego, aby uświadamiać i samemu mieć świadomość, że w tym drugim człowieku jest Bóg. Że musimy rezygnować z samych siebie dla drugiego człowieka, a nawet gdy zajdzie taka potrzeba, to oddać za niego życie.

Miłość Boża jest nieskończona

Chrystus naucza, że ziarno musi obumrzeć, aby mogło wydać plon. Tak samo i musi umrzeć nasze „ja”, byśmy nie żyli już dla siebie, ale dla Boga. „Bo kto chce zachować swoje życie, straci je, a kto straci swe życie z mego powodu, ten je zachowa.” (Łk 9, 24). Wielu wśród nas uważa, że szczęście mogą zapewnić pieniądze, kariera, zdrowie, piękne ciało i wiele innych tego typu rzeczy. Bardzo często życzymy swoim najbliższym właśnie tego. Jednak życie pokazuje, że osoby które to mają bardzo często są nieszczęśliwe. Ileż to aktorów, biznesmenów, polityków, osób pochodzących ze społecznych elit, prywatnie czują, że są nieszczęśliwe? Nawet jeśli czują przyjemność z wyżej wymienionych rzeczy, to są one bardzo ulotne. Szybko przemijają i często na starość czy w wyniku tragedii życiowej osoby te czują pustkę. Z drugiej zaś strony znamy przypadki osób, które tak po ludzku nic nie mają, np. osoby żyjące w zakonach, które dosłownie nic nie mają, żadnej własności prywatnej. Mimo to są one szczęśliwe. Nawet w obliczu niepowodzeń życiowych, oni mają w sobie pokój ducha. Dlaczego? Bo przyjęli do swojego życia coś, co jest trwałe i wieczne. Miłość. Miłość Bożą, nieskończoną, niezgłębioną. Bo dlaczego w ogóle ludzie dążą do szczęścia? Dlatego, że Bóg w każdym z nas zaszczepił to pragnienie szczęścia. I dlatego każdy z nas chce je osiągnąć. Niestety wiele osób błądzi nie otwierając się na Bożą miłość.

Czy żyjemy Bożą Miłością?

Jesteśmy chrześcijanami, ale czy naprawdę swoim życiem głosimy Ewangelię? Ewangelia po grecku to nic innego jak Dobra Nowina. Czy my mamy ją w swoim sercu? Czy czujemy radość z tego, że Chrystus tak nas ukochał, że za nas umarł i zmartwychwstał? A właśnie nasi bliźni tego są najbardziej spragnieni - prawdziwego szczęścia. Nie pieniędzy, nawet nie zawsze jedzenia. Ci wszyscy ludzie bezdomni, głodni: im wszystkim najbardziej potrzeba miłości. Bożej miłości. Tego, by ktoś im uzmysłowił, że istnieje Ktoś, kto ich kocha. W Dziejach Apostolskich widzimy, że Apostołowie wychodzą na ulice miast, poświęcając swój czas, aby głosić Dobrą Nowinę. Czy my też bylibyśmy w stanie to zrobić? Oddać swoje życie Bogu? Porzucić swoje plany, żeby realizować Boży Plan? Czy gdyby doszło do prześladowań, to też mielibyśmy odwagę wyjść i głosić Słowo Boże? Czy jesteśmy gotowi, by głosić więźniom wolność - tę prawdziwą wolność od nałogów, od grzechu? Niewidomym przejrzenie – tym którzy nie dostrzegają swych grzechów? Czy mamy odwagę jak Jan Chrzciciel wypomnieć swoim bliźnim złe postępowanie, jeśli do takowego dochodzi? Czy przyjmujemy z pokorą wolę Bożą? Czy z przekonaniem mówimy: niech nie moja, lecz Twoja wola się stanie? Czy naprawdę jesteśmy w stanie Bogu wszystko oddać?

„Kto straci życie z Mego powodu, zachowa je”

Bóg prędzej czy później to weryfikuje. Weryfikuje stawiając przed nami wiele wyborów, w których musimy się zdecydować, kto lub co jest dla nas ważniejsze. Wybór ten sprowadza się do jednej kwestii: do przyjęcia Boga lub Jego odrzucenia. Jeśli kurczowo trzymamy się przyjemności życiowych, wtedy Go odrzucamy. Jeśli zaś potrafimy te przyjemności odrzucić, zyskujemy prawdziwą Miłość, którą jest Bóg. Gdy zaś żyjemy Nim na co dzień upodabniamy się do Niego, tak że jesteśmy gotowi nawet do ofiary z własnego życia, gdyż mamy świadomość że On jest Życiem, które to z kolei wypływa z Miłości.

Skąd pewność, że nie ma miłości większej niż ofiara własnego życia? Dlatego, że w niej nie ma miejsca na kompromis, nie można się z niej potem wycofać. Jest to zawierzenie całkowite, stuprocentowe. Chrystus tak właśnie cię miłuje. Czy ty również Go miłujesz? Tak, aby w imię tej miłości oddać swoje życie za bliźniego?

CANON5 – o następcach Piotra w Kanonie Rzymskim

Ireneusz Mercati

wikicommons

Jeśli jesteś fanem zakolanówek lub mantylek, uwielbiasz tępić herezje, albo po prostu chcesz przeczytać dobry artykuł, musisz koniecznie po niego sięgnąć! CANON5 to unikalne zestawienie pięciu następców świętego Piotra wspominanych w Kanonie rzymskim, czyli I Modlitwie eucharystycznej. Autor wybrał właśnie ich, ponieważ te życiorysy przedstawiają barwne historie lub wiadomo o nich jak na lekarstwo i nie nadają się na osobne teksty. Jednym słowem, nie wahaj się, tylko bierz do czytania!

Kanon Rzymski jako jedna z najstarszych modlitw eucharystycznych przechodził przez wieki licznym zmianom. Podczas soboru watykańskiego II rzewnie dyskutowano co z nim zrobić, modyfikować tekst czy nie. Ostatecznie, zgodnie z sugestią papieża Pawła VI tekst modlitwy pozostawiono praktycznie bez zmian. Jedną z nich było wzięcie w nawias części imion świętych oraz konkluzji Per Christum Dominum nostrum. Amen i pozostawienie ad libitum (zob. szerz. Memorandum nt. działalności Coetus X De Ordine Missae i nt. wymogów, możliwości i celów reformy Ordo Missae w zgodności z dekretami soborowymi). W tym tekście najbardziej interesowały nas będą właśnie te imiona.

Naturalnie przez te wszystkie lata zmieniano również liczbę świętych wymienianych w Kanonie, kogoś dodawano lub usuwano, zwłaszcza w pierwszym tysiącleciu. Do grona tych postaci zaliczamy także papieży. Obecnie - o ile kapłan zdecyduje się wyliczyć wszystkie osoby - zaraz po wspomnieniu dwunastu apostołów ze świętym Piotrem na czele, o tyle przywołuje się pięciu jego następców – Linusa, Kleta, Klemensa, Sykstusa i Korneliusza. Taki porządek jest prawdopodobnie uwarunkowany kolejnością ich zasiadania na tronie Piotrowym, choć można mieć co do tego wątpliwości, o czym w dalszej części artykułu.

Gwoli rzetelności, należy wspomnieć nieco o źródłach. Omawiając tak odległe życiorysy, najczęściej korzysta się z wszelkich spisów papieży, a tych w historii Kościoła sporządzono całkiem pokaźną ilość (najważniejsze wymienione na końcu tekstu). Najstarszy z nich pochodzi z czasów panowania cesarza Kommodusa (180-192), a stworzył go święty Ireneusz, biskup Lyonu. W trzecim rozdziale trzeciej księgi swego dzieła Przeciw herezjom zapisał pierwszych 13 papieży, od Piotra do Eleuteriusza. Drugim wartościowy dokumentem jest „Spis Tertuliana”, a trzecim Catalogus Liberianus, sporządzony w pierwszej połowie IV wieku, zestawiający listę papieży z datami panowania cesarzy rzymskich. Każdy z wczesnych spisów różni się od pozostałych, ponadto ten utworzony przez świętego Ireneusza, został potwierdzony przez świętych Hegezypa – pierwszego postapostolskiego historiografa oraz Euzebiusza z Cezarei – historyka Kościoła.

Bezpośredni następca

Święty Linus, bo o nim mowa, jest wymieniany przez większość starożytnych spisów papieży jako bezpośredni następca Księcia Apostołów, świętego Piotra. We wspomnianym dziele świętego Ireneusza, czytamy: „Błogosławieni apostołowie [Piotr i Paweł -przyp. IM] po założeniu i urządzeniu Kościoła [w Rzymie – IM], przekazali jego rządy i episkopat Linusowi. O Linusie wspomina Paweł w swym liście do Tymoteusza"[2] Nie można jednoznacznie potwierdzić, że w Drugim Liście do Tymoteusza (2 Tm 4,21) apostoł miał na myśli przyszłego papieża, być może to tylko zbieżność imion.

Nie wiadomo na jakie lata przypadł jego pontyfikat. Część badaczy umieszcza go między 56 a 67 rokiem, inni na lata 64-79, a kolejni wskazują na okres 66-78. Rozbieżności wynikają z dwóch powodów. Po pierwsze nie wiadomo czy Linus przewodził rzymskiej wspólnocie jeszcze za życia apostołów czy dopiero po ich śmierci. Po drugie wobec sporów o datę śmierci Piotra i Pawła, dokładne lata panowania papieża wydają się niemożliwe do ustalenia.

O pochodzeniu Linusa wiemy niewiele, Liber Potificalis rzecze, że urodził się w Toskanii, w miasteczku Volterra jako syn Herkulanusa; według niektórych źródeł miała to być Etruria. Chrzest miał przyjąć z rąk samego Piotra. Podług legendy poniósł śmierć męczeńską, chociaż nie znamy ani roku, ani dnia śmierci. Ireneusz pisze, że pochowano go przy grobie Księcia Apostołów. Podczas budowy bazyliki watykańskiej, odnaleziono sarkofag z jego szczątkami, choć prawdopodobnie należały one do kogoś innego. Martyrologium Rzymskie wyznacza dzień pamiątki na 23 września. Najwidoczniej tę datę przechowuje w pamięci tradycja. W I Modlitwie eucharystycznej wymieniany był zaraz po świętych Piotrze i Pawle.

Papież zasłynął w Kościele jedną rzeczą – teraz wspomniana gratka dla wielbicieli mantylek i zakolanówek! Otóż, wsławił się napomnieniem adresowanym do kobiet, aby w świątyni nakrywały głowy welonem. Chodziło mu zapewne o to, by ich fryzury i ozdoby do włosów nie stawały się przyczyną roztargnienia mężczyzn. Nawiasem mówiąc, Linus trzymał się tylko zarządzeń, jakie wprowadzał już święty Paweł: „Każda niewiasta, która się modli albo prorokuje z odkrytą głową, hańbi swoją głowę” (1 Kor 11, 5). Był bowiem powszechny wówczas zwyczaj, że nosiły wyszukane fryzury i zdobiły swoje włosy kosztownościami (1 Tm 2, 9-10). Na ten szczegół zwraca uwagę również święty Piotr (1 P 3, 3-5).

Prawda czy legenda?

Z omawianego zestawienia święty Anaklet (Klet) jest z pewnością najbardziej tajemniczą postacią. Niemałe problemy sprawia samo ustalenie jego imienia, a historycy spierają się najczęściej pomiędzy Anakletem a Kletem. Część wysnuwa hipotezę jakoby miałyby to być dwie różne osoby, inni zaś utożsamiają je ze sobą. Skrajny pogląd neguje w ogóle ich istnienie. Święci Ireneusz, Euzebiusz, Augustyn i Optat używają tych imion zamiennie na określenie jednego papieża, w przeciwieństwie do Tertuliana, który zupełnie go pomija. Co ciekawe, łacińską wersję imienia papieża – Anacletus uważa się za błędny zapis imienia Anencletus, natomiast formę Klet traktuje się jako bardziej chrześcijańską, dlatego to ona znalazła się w I Modlitwie eucharystycznej.

Dla jeszcze większego zamieszania, autorzy umieszczają go w spisach w różnych miejscach. Ireneusz podaje taką kolejność: Linus, Anaklet, Klemens, podczas gdy Augustyn i Optat umiejscowili Klemensa przed Anakletem. Z drugiej strony, Catalogus Liberianus oraz najbardziej prestiżowe Liber Pontificalis odróżniają Anakleta od Kleta, przy czym w niektórych wydaniach zaznacza, że pierwszy prawdopodobnie w ogóle nie istniał.

Podobna historia ma się z pochodzeniem papieża. O ile wcześniejsze źródła podają, że był Rzymianinem, o tyle późniejsze twierdzą, że Grekiem (w tym Liber Pontificalis). Najczęściej jako jego ojca wymienia się Antiocha. Według świętego Euzebiusza, Anaklet zmarł po 12 latach pontyfikatu. Zgodnie z tradycją przypisuje się mu wyświęcenie 25 prezbiterów i postawienie nagrobka w miejscu pochówku świętego Piotra. Trudno jednak uznać to za fakt, bowiem nie odnaleziono ciała Anakleta obok szczątków pierwszego papieża. Kościół oddaje mu cześć 26 kwietnia.

Biorąc powyższe pod uwagę, należy poddać w wątpliwość czy pontyfik zmarł śmiercią męczeńską za panowania Domicjana, który ogłosił się „panem i bogiem”, co naturalnie musiało wzbudzić sprzeciw chrześcijan. Miano świętego i męczennika Anaklet nosi więc prawdopodobnie zwyczajowo. Przyznasz Czytelniku, że idzie się w całej tej historii pogubić. Zapewne Ciebie, jak i mnie, zastanawia jak taka postać mogła znaleźć się w Kanonie rzymskim, skoro już w pierwszych wiekach nie było pewności co do jej istnienia. Czy można było w nim umieścić postać tak niepewną? Może rzeczywiście wspominamy świętego, który pojawił się w historii Kościoła w wyniku pomyłki?

Czwarty papież

Wreszcie doszliśmy do następcy Piotra, o którym cokolwiek pewnego wiadomo. Mowa o Klemensie zwanym Rzymskim, dla odróżnienia od innego teologa – Klemensa Aleksandryjskiego.

Święty Ireneusz w swoim spisie po wspomnieniu Linusa napisał: „Po nim przychodzi Anaklet. Po im na trzecim miejscu otrzymuje episkopat Klemens, który jeszcze widział apostołów i obcował z nimi. On więc sam słyszał ich kazania i nauki, a w ogóle żyło wówczas jeszcze wielu, którzy słuchali nauki apostołów.”[1]

Natomiast u świętego Pawła w Liście do Filipian czytamy: „pomagaj im [Ewodii i Syntasze - przyp. IM], bo one razem ze mną trudziły się dla Ewangelii wraz z Klemensem i pozostałymi moimi współpracownikami, których imiona są w księdze życia” (Flip 4,3). Część tradycji widzi w nim późniejszego papieża Klemensa, a zatem ucznia świętego Pawła. Dodatkowo, Tertulian przedstawia go jako ucznia świętego Piotra, który osobiście miał go ochrzcić. Prawdopodobnie znał ich obu, a więc był uczniem apostolskim; tezę tę potwierdza święty Hieronim (De Viris Illustribus, 15).

Pochodzenie Klemensa było przez wieki przedmiotem sporów. Część pisarzy wczesnochrześcijańskich utożsamiając go z bohaterem listu pawłowego, widziała w nim mieszkańca Filippi, zaś w XIX wieku identyfikowano go z konsulem Tytusem Flawiuszem Klemensem, zamordowanym w 95 roku na rozkaz swego kuzyna cesarza Domicjana. Teza ta wydaje się dość nietypowa, bowiem żaden ze starożytnych nawet nie sugerował takiego rodowodu pontifeksa. Co więcej, większość, w tym święty Hegezyp datuje śmierć Klemensa na czasy panowania cesarza Trajana. Eberhard Nestle, niemiecki biblista i duchowny luterański, studiujący pisma papieża, implikował mu żydowskie pochodzenie. Prawdopodobnie był wyzwoleńcem lub synem wyzwoleńca z cesarskiego domu. Wiemy przecież, że na dworze Nerona byli chrześcijanie (Flip, 4, 22).

O życiu i śmierci Klemensa nie wiemy właściwie nic. Grecki apokryf opowiadający o jego męczeństwie powiada, że po nawróceniu Teodory, żony dworzanina cesarza Nerwy oraz 4023 osób i dokonaniu kilku cudów, papież został wygnany na Krym (będący ówczesną „Syberią”). Tam ugasił pragnienie dwóch tysięcy wyznawców, skazanych na roboty w kopalniach. Następca Nerwy – Trajan, nie mogąc znieść wiadomości o ciągłym zwiększaniu się liczby wiernych i wybudowaniu przez nich 75 nowych kościołów, rozkazał wrzucić Klemensa do morza z kotwicą uwiązaną u szyi. Coroczny przypływ i odpływ miał cofnąć wody Morza Czarnego o dwie mile, odsłaniając szczątki męczennika oświetlone niebiańską aurą. Historia ta, sięgająca nie dalej niż czwartego wieku, jest najprawdopodobniej tylko legendą.

Około 868 roku święty Cyryl, podczas swej działalności wśród Chazarów na Krymie, wykopał z kopca kości wraz z kotwicą. Wierząc, że są to relikwie Klemensa, przeniósł je do Rzymu. Na polecenie papieża Hadriana II zostały złożone w bazylice pod wezwaniem świętego, obok szczątków Ignacego Antiocheńskiego (po śmierci dołączy do nich także Cyryl). Ta część opowieści jest ewidentnie bardziej wiarygodna, jednak ze względu na to, że nie zachowała się żadna wzmianka o zaopiekowaniu się przez wiernych wspomnianym kopcem – co byłoby naturalne w tamtych czasach – wydaje się, że był to po prostu zwykły grób.

Klemens wspomniany został po raz pierwszy jako męczennik przez Rufina w roku 400. Mniej więcej od przełomu V a VI wieku nosi on tytuł męczennika na stałe. Część współczesnych historyków uważa, że jego śmierć męczeńska nie miała miejsca, sugerując pomyłkę z wspominanym konsulem. Z tego samego powodu, twierdzą oni, że do na którym stoi bazylika jego imienia, była wcześniej domem Tytusa Flawiusza, a nie Klemensa.

Kończąc rozważania o czwartym papieżu, nie pomna nie wspomnieć o ogromie jego autorytetu. Był on tak wielki, że przypisywano mu autorstwo różnych dzieł, lecz jedynym pewnym jego pismem jest List do Koryntian. Został on napisany najprawdopodobniej po ustaniu prześladowań za Domicjana, a więc krótko po 96 roku, choć spory co do dokładnej daty trwają nadal. Dla przykładu, Benedykt XVI jeszcze jako kardynał, opowiadał się za wcześniejszym powstaniem listu, ale już w 2007 roku przychylił się do późniejszej datacji.

List Klementyński jest tym bardziej cenny, że oprócz głębokiej wartości teologicznej, wciąż aktualnej, zawiera informacje o strukturze i zasadach funkcjonowania rzymskiej wspólnoty chrześcijańskiej, w której zaprowadzono ład wewnętrzny. Każdy miał już nakazane czynności w miejscu sobie wyznaczonym. Biskup jako pierwszy spośród prezbiterów sprawował zwierzchnictwo nad diakonami, natomiast świeccy spełniali powinności stosownie do przykazań dla świeckich. Warto zauważyć, że w tym liście z końca I w. po raz pierwszy w literaturze chrześcijańskiej pojawia się greckie pojęcie laikós, które znaczy „członek laosu”, czyli „ludu Bożego”. Jak podaje św. Euzebiusz z Cezarei list „od bardzo dawna aż po nasze czasy jest czytany publicznie podczas spotkań wiernych”, a to oznacza, że już wtedy uznawany był prymat biskupa Rzymu.

Wobec powyższego, nie należy się dziwić, że historia życia Klemensa – legendarna lub nie – oraz wielkość prestiżu doprowadziła do umieszczenia jego imienia w I Modlitwie eucharystycznej oraz uznania za pierwszego ojca Kościoła i ojca apostolskiego. Wspomnienie obchodzimy 23 listopada (na Wschodzie 24 listopada). Szczerze zachęcam również do głębszego zapoznania się z rozważaniami papieża Benedykta XVI o tym świętym, uczynionymi podczas audiencji generalnej 7 marca 2007 roku, z której czerpałem podczas tworzenia tego ustępu.

Pierwszy czy drugi?

W tym momencie mego artykułu, muszę się do czegoś przyznać drogi Czytelniku. Mianowicie, nie wiem o kim pisać. Nie jest to wcale wynik mego nieprzygotowania i lenistwa, a trapiącego mnie niezdecydowania. Mam przed sobą kilka encyklopedii, spisów papieży i dzieł wczesnochrześcijańskich pisarzy. Wszystkie jednolicie twierdzą, że następnym pontifeksem wymienianym w Kanonie rzymskim jest Sykstus. Sęk w tym, że jedne optują za Sykstusem I, a inne za Sykstusem II, nolens volens muszę omówić ich obu.

Sykstusów w historii papiestwa jak na razie było pięciu, przy czym imiona trzech pierwszych zapisywane są także w wersji Xystus, co mogłoby nasuwać przypuszczenia o ich greckim pochodzeniu. O Sykstusie I, jak o niejednym wczesnochrześcijańskim świętym, nie zachowało się wiele informacji. Wiemy, że był następcą Aleksandra i poprzednikiem Telesfora (cudowne imię, nieprawdaż?). Jego pontyfikat umiejscawia się między 114 a 128 rokiem, ale historycy są zgodni, że trwał on około 10 lat; z urodzenia Rzymianin, syn Pastora z rodu Elwidiuszów.

Zgodnie z Liber Pontificalis wprowadził innowacje w dziedzinie liturgii i dyscyplinie kościelnej: tylko kapłani mogli dotykać naczyń liturgicznych; biskupi powracający z Rzymu do swych diecezji musieli przedstawiać listy apostolskie; kapłani powinni po prefacji recytować Sanctus razem z ludem. Za pontyfikatu Sykstusa I rozgorzały spory o datę obchodzenia świąt Wielkanocy, między chrześcijanami pochodzenia azjatyckiego a Rzymianami – judeochrześcijanami, zakończone zgodą na wzajemną tolerancję. Wiele martyrologiów wymienia go jako męczennika, aczkolwiek nie znajduje to odzwierciedlenia w źródłach. Wspominany 3 kwietnia.

Odmienna sprawa ma się z Sykstusem II, obranym na następcę Piotra 30 (31) sierpnia 257 roku, bowiem należał do najbardziej czczonych męczenników pierwszych wieków chrześcijaństwa. Liber Pontificalis określa go jako Greka, syna ateńskiego filozofa, co przez niektórych poddawane jest krytyce. W rzeczywistości papież i uczony miały być niespokrewnionymi ze sobą postaciami, a dzieła drugiego przypisywane pierwszemu. Jeszcze jako prezbiter Sykstus został uwięziony wspólnie z papieżem Stefanem I; w momencie gdy został jego następcą, musiał schronić się w katakumbach, skąd kierował Kościołem.

Po swoim poprzedniku otrzymał niełatwą schedę – spór pomiędzy Rzymem a Kościołami w Afryce i Azji Mniejszej koncentrujący się na sprawie ponownego chrztu heretyków i schizmatyków powracających na łono Kościoła. Polemika na ten temat toczyła się wcześniej przede wszystkim pomiędzy Cyprianem z Kartaginy, który dysponował ogromnym autorytetem, większym niż biskup rzymski a papieżem Stefanem, człowiekiem dość apodyktycznym. W zachowanym fragmencie listu do biskupa Dionizego z Aleksandrii, Sykstus uzasadniał ważność heretyckiego chrztu, o ile został udzielony w imię Trójcy Świętej. Tylko dzięki swym zdolnościom, zdołał doprowadzić do pojednania z Cyprianem i zażegnać rozłam w Kościele. Dowodzi to pokojowego usposobienia papieża, co podkreślił również diakon Poncjusz w swej rozprawie Vita Cyprian nazywając go bonus et pacificus sacerdos (dobrym i pokojowym kapłanem).

Krótko przed rozpoczęciem pontyfikatu Sykstusa, cesarz Walerian wznowił prześladowania chrześcijan. Zaś na początku sierpnia 258 roku wydał edykt nakazujący wymordować biskupów, prezbiterów i diakonów (episcopi et presbyteri et diacones incontinenti animadvertantur – z listu świętego Cypriana do Successusa, biskupa Abbir Germaniciana). Sykstus był jedną z pierwszych ofiar cesarskiego dekretu - Xistum in cimiterio animadversum sciatis VIII. id. Augusti et cum eo diacones quattuor[3] napisze we wspomnianym liście Cyprian. Rzymscy agenci mieli zaskoczyć papieża podczas sprawowania liturgii w katakumbach Pretekstata, gdy siedział na tronie i przemawiał do wiernych. Oprócz niego aresztowano także kapłanów razem z diakonami: Agapitem, Felicissinem, Januarym, Magnusem, Stefanem i Wincentym. Wszyscy zostali ścięci mieczem. Według jednej z wersji dokonano tego natychmiast, podług bardziej prawdopodobnej, najpierw przywiedziono ich przed trybunał, a po orzeczeniu wyroku zaprowadzono z powrotem na cmentarz by wykonać egzekucję.

Kilka dni później śmierć poniósł uczeń Sykstusa – diakon Wawrzyniec. Tradycja podaje, że jako zarządcę majątku kościelnego przypiekano go na ruszcie, aby wydał „skarby” Kościoła. Legenda, cytowana przez świętego Ambrożego z Mediolanu, głosi, iż Wawrzyniec napotkał papieża w drodze na szafot. Wawrzyniec miał zawołać: „Gdzie idziesz Ojcze bez syna? Jakże obejdziesz się bez swojego diakona? Nigdy nie odprawiłeś Mszy świętej bez swego sługi, czymże więc mogłem ściągnąć na siebie niełaskę twoją?” Na co Sykstus składając na czole diakona pocałunek, odpowiedział: „Dla mnie, zniszczonego wiekiem, jest przygotowana mniejsza próba. Ciebie czekają o wiele większe cierpienia, ale też i piękniejsza korona chwały cię czeka.”

Razem z papieżem na cmentarzu świętego Kaliksta spoczęli jego czterej diakoni - January, Magnus, Stefan i Wincenty. Pontifeksa pochowano w krypcie papieskiej, a w kaplicy za ołtarzem schowano splamiony krwią tron biskupi. Jan Chrzciciel de Rossi odkryje w 1854 roku ich relikwie wraz z umieszczonym przez Damazego I epitafium na cześć Sykstusa. Wspominany 7 sierpnia.

Mimo lektury wielu rozważań nadal nie udało mi się jednoznacznie ustalić o którego Sykstusa chodzi w Kanonie. Dokumenty nie są w stanie udzielić mi prawidłowej odpowiedzi. Wiele wskazywałoby na to, że chodzi o Sykstusa II, jednakże dlaczego pojawia się w modlitwie przed Korneliuszem, skoro był jego następcą? Patrząc z tej perspektywy należałoby chyba promować wersję z Sykstusem I, poprzednikiem Korneliusza. A może po prostu Korneliusz miał znaleźć się obok Cypriana, z którym zazwyczaj jest przedstawiany? Sam już nie wiem mój Czytelniku, dlatego na wszelki wypadek myślę o obu papieżach, ilekroć imię Sykstus pada z ust kapłana.

Pokora i roztropność

Czytelniku, czy czytałeś i pamiętasz mój poprzedni tekst Jak zostać świętym będąc antypapieżem? z poprzedniego numeru „Adeste”? Jeśli nie, to pobieraj go czym prędzej! Bowiem zapewne dostrzeżesz podobieństwa między tamtym artykułem a tym fragmentem. Po zażegnaniu pierwszej schizmy w Kościele w roku 235, spokój i harmonia nie trwały długo. W następstwie męczeńskiej śmierci papieża Fabiana w 250 roku podczas prześladowań za cesarza Decjusza, tron rzymskiego biskupa pozostawał nieobsadzony przez ponad rok. Świadomie odkładano wybór sukcesora, a rządy sprawowano w sposób kolegialny, przewodził im zdolny prezbiter Nowacjan. Szereg kapłanów – w tym Mojżesz, kandydat na papieża – pozostawało w więzieniach.

Gdy cesarz udał się na wyprawę przeciwko barbarzyńcom, represje znacznie osłabły, a wspólnota postanowiła dokonać wyboru. Był marzec 251 roku. Jak przekazuje święty Cyprian, udało się wtedy zebrać 16 biskupów, którzy niespodziewanie obrali papieżem Korneliusza, syna Kastiusza. Jakież musiało być zdziwienie Nowacjana, który będąc najpoważniejszym kandydatem – dziś powiedzielibyśmy papabile – przegrał z kretesem. Nie dziwi, że kilka tygodni później zdołał on nakłonić (niektórzy autorzy piszą o przekupstwie) trzech biskupów by udzielili mu sakry i przy poparciu rygorystów z Galii, Afryki i Azji Mniejszej został wybrany antypapieżem, drugim w historii.

Pobudki osobiste takiego postępowania Nowacjana nie mogły brzmieć dobrze, więc usprawiedliwił swoje odejście faktem, iż Kościół był zbyt łagodny wobec tych, którzy podczas prześladowań wyparli się wiary, a po ich ustaniu wyrazili chęć powrotu (tzw. lapsi). To właśnie do schizmatyków, zwanych od imienia swego przewodnika nowacjanami, Cyprian z Kartaginy napisze swe słynne extra Ecclesiam salus non est. Co ważne, św. Cyprian nie wymyślił nowej formuły, a jedynie wyraził to, o czym byli przekonani już pierwsi chrześcijanie, że do zbawienia potrzeba chrztu i wiary (Mk 16,16). Podobne wnioski wysuwano także z przypowieści o krzewie winnym (J 15,6) i słów Jezusa zapisanych przez św. Mateusza (Mt 18,17). Potwierdzeniem tych przekonań były również twierdzenia św. Pawła, który wielokrotnie mówił o Chrystusie jako Głowie Ciała, którym jest Kościół.

Wróćmy jednak do Korneliusza. Namiestnik Chrystusa mimo całej sprawy z nowym antypapieżem, przystąpił rzewnie do reorganizacji Kościoła, który mimo prześladowań rósł w siłę, ponieważ coraz więcej osób chciało przyjąć chrzest. W swym liście – pierwszym papieskim liście napisanym po łacinie - do antiocheńskiego biskupa Fabiusza, znanym dzięki Historii kościelnej Euzebiusza z Cezarei, papież pisał: „Mamy 46 prezbiterów, 7 diakonów, 7 subdiakonów, 42 akolitów, 52 ostiariuszy oraz ponad 1,5 tysiąca wdów i dzieci” [zapewne sierot po męczennikach – przyp. IM][4]. Na tej podstawie naukowcy szacują, że gmina rzymska liczyła wtedy od 10 do 50 tysięcy dusz, choć ta druga liczba wydaje mi się przesadzona.

Następca Księcia apostołów był człowiekiem skromnym; przed elekcją przeszedł wszystkie stopnie kościelnej hierarchii i bez wątpienia znał problemy zwykłych wiernych. Zapewne z tego powodu odznaczał się życzliwym stosunkiem do lapsi, optując za powtórnym ich przyjęciem do wspólnoty, pisząc o otwartej drodze „pojemnej jak arka Noego”. Dzięki poparciu biskupa Cypriana z Kartaginy oraz Dionizego z Aleksandrii, który zyskał poparcie biskupów afrykańskich, schizmatycy zostali pokonani. Grupa Nowacjana została potępiona na synodzie rzymskim i obłożona ekskomuniką.

W czerwcu 252 roku prześladowania chrześcijan znów przybrały na sile. W Rzymie wybuchła epidemia, więc dla przebłagania bóstw urządzano publiczne procesje i modły, składano ofiary. Chrześcijanie nie mogli w nich uczestniczyć, dlatego podburzony tłum rzucał się na chrześcijańskie domy modlitwy. Atakowano wiernych i zabijano, uważając, że to oni są sprawcami zarazy, bo swoim kultem wywołali gniew bogów. Zgodnie z jedną z wersji, w takiej właśnie sytuacji poniósł śmierć męczeńską Korneliusz. Inna zaś mówi, że został skazany przez cesarza Trebonaniusa Gallusa na wygnanie do Civitavecchia, gdzie źle traktowany – zmarł w czerwcu 253 roku. Pochowano go w katakumbach Kaliksta, lecz nie w krypcie papieskiej a S. Lucina. Natomiast epitafium nad grobem sporządzono - po raz pierwszy w dziejach - w języku łacińskim.

Kościół od wieków łączy postacie świętych Korneliusza i Cypriana. Święty Hieronim napisał nawet, że obaj cierpieli tego samego dnia, tylko w różnych latach i już za jego czasów doroczną rocznicę Korneliusza liturgia rzymska łączyła ze wspomnieniem Cypriana. Nie powinno więc dziwić, że obaj zostali włączeni do Kanonu rzymskiego. Obecnie liturgicznym dniem pamięci jest 16 września.

Zakończenie

Tak oto doszliśmy do końca naszego zestawienia. Mam nadzieję, że mój tekst nie znudził Cię, choć pewnie czasami pachniało Wikipedią. Być może teraz, ilekroć usłyszysz podczas mszy o świętych Linusie, Klecie, Klemensie, Sykstusie i Korneliuszu, wspomnisz ich wspaniałe żywoty oraz to co uczynili dla rodzącego się Kościoła.

Ten tekst powstał w oparciu o książkę Michała Gryczyńskiego Poczet papieży, encyklopedię katolicką, pisma (spisy) świętych autorstwa – głównie - Cypriana z Kartaginy, Euzebiusza z Cezarei, Ireneusza z Lyonu, Hieronima ze Strydonu oraz Tertuliana (wszystkie dostępne w internecie), nauki wygłoszonej przez papieża Benedykta XVI podczas audiencji generalnej 7 marca 2007 roku, a także o biografie papieży, z Liber Pontificalis na czele.

[1] Święty Ireneusz, Adversus Haereses, księga III, rozdział 3.

[2] Święty Ireneusz, Adversus Haereses, księga III, rozdział 3.

[3] Catholic Encyclopedia, http://www.newadvent.org/cathen/14031c.htm, dostęp: 2.02.2018 r.

[4] M. Gryczyński, Poczet papieży, Publicat SA, Poznań, 2006, s. 26.

Stworzenie i Stwórca

Piotr Władysław Sudoł

stocksnap.io

Stworzenie, czyli kreacja, jest niewątpliwie jednym z najbardziej skomplikowanych i pełnych tajemnic tematów w teologii katolickiej. Od prawie 2000 lat największe umysły chrześcijaństwa interpretują opisy Genesis, odnajdują Boga w pięknie natury i jej praw. Ład i porządek całego kosmosu przyciągają tych wielkich ludzi, jak i szarych zjadaczy chleba. Co jednak Pan Bóg nam objawia przez Stworzenie i czym ono tak właściwie jest i jak przebiega? Dlaczego świat został stworzony tak, że istnieje na nim zło, które od Boga pochodzić nie może? Dlaczego mimo doskonałości świata cierpimy? Jakie wskazówki daje nam Pan Bóg przez dzieła stworzone w swojej Mądrości? Jak się ma ewolucja do Genesis? Czy świat jest odwieczny? Na te nurtujące pytania odpowiedzi znajdziemy na kartach Księgi Rodzaju, a także w pismach św. Augustyna czy chociażby pracach ks. prof. Hellera. Zgłębimy zatem uważnie temat Stworzenia.

Pierwsze rozdziały Księgi Rodzaju

Zdecydowanie jedną z najtrudniejszych do zrozumienia i prawidłowego odczytania ksiąg, jakie zawiera Biblia jest Księga Rodzaju, Genesis. W czasach nam współczesnych, kiedy duży nacisk kładzie się na racjonalizm i naukowość całej rzeczywistości niejednokrotnie próbuje się w środowiskach antykościelnych ukazywać tę księgę jako zbiór kłamstw i prób wytłumaczenia pewnych zjawisk w świecie. Wynika to głównie z nieznajomości genezy Księgi Rodzaju i zamysłu człowieka, który pod natchnieniem Boga ją pisał. Księga Rodzaju, mimo iż pierwsza w kolejności w Biblii nie powstała pierwsza chronologicznie. Pierwsze jej rozdziały opowiadające o stworzeniu świata i człowieka zostały napisane podczas niewoli babilońskiej ku pokrzepieniu serc narodu wybranego. Poemat o Stworzeniu miał przypomnieć i ukazać potęgę i chwałę Stwórcy, Jahwe. Co ciekawe, poemat ten miał również inny cel poza pokrzepieniem ludu wiernego. W Babilonii spotykana była szkodliwa astrologia i fałszywa kosmologia. Dlatego właśnie brak odniesień kosmologicznych do Boga w Genesis. Poza tym, monoteistyczny judaizm stał w sprzeczności z mnogością bóstw. Zaś w mitologiach politeistycznych opis stworzenia świata poprzedza tzw. teogonia, czyli opowiadanie o powstaniu bogów. Nieprzypadkowo w Genesis brakuje takiej wzmianki. Dla monoteistycznych Żydów samo imię Boga jest wyjaśniające “Jestem, Który Jestem” - JHWH. Bóg jest. Nie powstał z materii ani chaosu (por. M. Heller, Stworzenie i początek Wszechświata, rozdział I, 2.).

Od strony literackiej poemat o stworzeniu jest schematyczny. Przykładowo powtarzają się słowa “Rzekł Bóg” albo też “Niech się stanie”. Dalej, siedem razy pojawiają się słowa “I stało się”, a imię Boga 35 razy (7x5). Liczba 7 oznaczająca pełnię, ład, całość uporządkowaną przez Boga. Widać zatem obecność w pierwszym rozdziale Genesis głębokiej symboliki liczb. Wskazuje to jasno, że poemat o Stworzeniu czyli tzw. Heksaemeron nie jest w żadnym wypadku dosłownym, historycznym opisem dzieła Stwórcy. Nie wolno interpretować pierwszych rozdziałów Genesis jako naukowych czy też dosłownych opisów powstania Wszechświata i ludzkości. Jest to kompletnie bezcelowe i niezgodne z nauką Kościoła.

Przez Księgę Rodzaju została objawiona również bardzo ważna prawda - Bóg nie stworzył zła, a wszystko co stworzył jest dobre. Zło, czyli brak dobra jest skutkiem upadku człowieka. Zło zarówno moralne jak i fizyczne. Tak, człowiek sam sobie upadkiem zgotował taki los. Jako ludzie często szukamy przyczyny naszych cierpień, często w obliczu trudności obwiniamy Boga o nasz krzyż, który musimy nieść. W obliczu doskonałości i piękna Stworzenia człowiek musi żyć z konsekwencjami grzechu pierwszych rodziców, które spadły na całą ludzkość.

Boski zamysł

“Wszystkie Pańskie dzieła, błogosławcie Pana” słyszymy w Pieśni trzech młodzieńców (Dn 3, 51-90). Całe stworzenie jest doskonałym zamysłem Stwórcy. Stwórca jest obecny w swoim Stworzeniu, o czym pisze Augustyn w swoich Wyznaniach (IV.9) “Bóg,

który niebo i ziemię stworzył i napełnia je swoją obecnością, bo właśnie przez takie napełnianie stworzył je”. Jest to wskazówka bardzo pomocna w ludzkim poszukiwaniu Pana Boga. Stwórca jest zawsze obecny w swoim dziele, tak jak w pewien sposób rzemieślnik jest obecny w tym, co zrobił. Kosmos, natura, wszystko, co zostało stworzone przez Słowo Boże świadczy o Bogu. Piękno, które obserwujemy, słyszymy, czujemy przywodzi na myśl najwyższe piękno i dobro. W Księdze Rodzaju słusznie napisano, że wszystko, co Bóg stworzył było dobre. Bóg z samej swojej istoty nie mógł uczynić niczego złego. Dlatego całe stworzenie, wbrew różnym herezjom, np. gnostycznych manichejczyków jest dobre. Nic złego nie zostało stworzone przez Boga, bo zło jest jedynie brakiem pewnych rzeczy. W Boskim zamyśle stworzenia istnieje również piękna hierarchia - od roślin, przez zwierzęta aż do ludzi. Człowiek jako stworzony na obraz Boży ma prawo władać sprawiedliwie nad zwierzętami i roślinami. Człowiek jednak nie może marnotrawić bezrozumnie darów Bożych. Nie wolno mu zabijać zwierząt w błahych celach. Nie wolno mu niszczyć natury wedle własnego upodobania. Na tym polega harmonia Stworzenia, którą człowiek może napotkać w swoim krótkim ziemskim życiu - rozsądne korzystanie z Bożych darów i porządek, spokój, ład. Natura jest uporządkowana, bo została stworzona przez Doskonałego. Boski zamysł, choć tak precyzyjny może być realizowany przez przypadek (por. M. Heller, Stworzenie i Początek Wszechświat s.134-143). Z ludzkiej perspektywy wydaje się być to niezrozumiałym i wręcz irracjonalnym stwierdzeniem. Natomiast warto wziąć pod uwagę to, że Pan Bóg postrzega wszystko zupełnie inaczej niż ludzie. Nie stanowi dla Stwórcy żadnego problemu zaplanowanie czegoś przy pomocy przypadków. Znane jest przysłowie: “Przypadek to świeckie imię Ducha Świętego”, które dokładnie oddaje to, co Pan Bóg może uczynić z użyciem przypadku. Pamiętać trzeba również o poglądach Leibniza - żyjemy w najlepszym możliwym świecie i jedynym z możliwych. Jest to duża wskazówka w poszukiwaniu Stwórcy.

Ewolucja i Wielki Wybuch

W ciągu dwóch ostatnich wieków teologia i filozofia katolicka stanęły przed nowymi, wielkimi wyzwaniami - teorią ewolucji i teorią Wielkiego Wybuchu w świetle nauczania Kościoła. Wbrew pozorom, które rzucają się ludziom jako pierwsze w oczy czy też wbrew poglądom radykalnych scjentystów, obie te teorie nie stoją w sprzeczności z katolicką teologią stworzenia i interpretacją Genesis. Już w starożytności św. Augustyn pisał o tym, że Bóg powołuje byty do istnienia wtedy, kiedy uzna to za słuszne (Dokładniej Bóg powołuje niektóre byty do zaistnienia dopiero jako zarodki, by później się rozwinęły do pełnej postaci - pisał o tym św. Augustyn w dziele pt. Komentarz słowny do Księgi Rodzaju). W temacie teorii ewolucji warto również wspomnieć o tym, że teoria kreacjonizmu jest zdecydowanie sprzeczna z nauką katolicką. Już w XVII wieku filozof Leibniz stwierdził, że ten Stwórca jest lepszy, który nie musi poprawiać raz stworzonego dzieła. W przypadku teorii kreacjonizmu ten pogląd jest zdecydowanie odrzucany, a tym samym mało logiczny - Stwórca ingeruje cały czas, aby ciągle poprawiać to, co uczynił. Ten pogląd Leibniza również warto zastosować wobec tych, którzy stosują takie poglądy jak np. “Bóg od zapychania dziur”, czyli zapełnianiem braków w wiedzy przyrodniczej działaniem Boga. Co zaś się tyczy Wielkiego Wybuchu zostało już parę razy interpretowane przez katolików (Whittaker, ks. Lemaitre, Pius XII). Pius XII niejednokrotnie odwoływał się do Wielkiego Wybuchu. W 1951 roku stwierdził nawet, że teoria ta przemawia za istnieniem Boga. Ponadto, biblijne Fiat lux może być właśnie wspomnieniem owego Wielkiego Wybuchu.

Ludzkie uczestnictwo w dziele Stworzenia

Cały Wszechświat, a w tym również ludzie są podtrzymywani w istnieniu przez Boga (creatio continua). Jednak człowiek, jako stworzony na obraz Boga, może również na pewien sposób stwarzać. Pierwszym przykładem jest chociażby cywilizacyjny i techniczny rozwój ludzkości - człowiek korzystając ze swojego rozumu, którym obdarzył go Bóg stwarza kolejne przedmioty i stara się je mądrze wykorzystać. Zapewnia sobie i innym ludziom lepsze środki do ziemskiego życia. Człowiek stwarza przy użyciu rozumu danego od Pana i swoich rąk. Jednak jest jeszcze drugi przykład tego, jak człowiek może uczestniczyć w dziele Stworzenia. Już w Księdze Rodzaju Pan Bóg wydał polecenie: “Bądźcie płodni i rozmnażajcie się”. Tym samym człowiek otrzymał odpowiedzialne i piękne zadanie - przekazywania dalej życia, które otrzymał od Boga. Ten rodzaj uczestnictwa w Stworzeniu jest wyjątkowo tajemniczy i godzien szacunku. Człowiek wspólnie z Stwórcą tworzy nowego człowieka! Człowiek (por. Fulton J.Sheen Troje do Pary, rozdział 13) Człowiek daje ciało, Bóg zaś wiadomym tylko dla siebie sposobem stwarza duszę (tamże). W ten oto sposób rodzaj ludzki uczestniczy w najbardziej chwalebny sposób uczestniczy w przekazywaniu życia - wielkiego daru.

Świat stworzony a cierpienie i śmierć

Mimo całego dobra i piękna w świecie stworzonym istnieje w nim również zło, a co za tym idzie cierpienie oraz śmierć. Dlaczego Bóg na to pozwala? Wiemy, że po upadku człowieka nastąpiły bolesne konsekwencje dla całej ludzkości: kobieta miała rodzić w bólach, a mężczyzna w pocie czoła pracować (Rdz 3, 16-19). Cierpienie stało się nieodłącznym elementem całego świata stworzonego. Ludzkość przestała żyć w idealnym raju bez chorób i trudów. Od tamtej pory każde pokolenie odczuwa konsekwencje czynu pierwszych rodziców. Grzech pierworodny zaburzył harmonię doskonałego Stworzenia. Natura ludzka stworzona jako dobra również wtedy została skażona. Odnowił ją dopiero nowy Adam - Chrystus. Bóg mimo doskonałości całego Stworzenia dopuszcza jednak cierpienie i śmierć. Dlaczego? Ponieważ kogo kocha, tego doświadcza (Mdr 3,6). Poza tym, cierpienie przypomina nam, że nie jesteśmy jako ludzie najdoskonalsi i najwyżsi w świecie. Śmierć zaś nam przywodzi na myśl kruchość ludzkiego życia - “Marność nad marnościami i wszystko marność” jak mawiał Kohelet - które wydaje się być długie, a jest ulotne jak mgła. Piękno świata stworzonego jest jedynie delikatnym odbiciem piękna Nieba. Piękno ludzkiego życia jest drobne wobec życia wiecznego. Nasze nieustanne cierpienia, trudy i przemijanie ciągle nam przypominają, że istnieje życie, które zaspokoi nas na zawsze.

Stwórca i Stworzenie

Jeżeli człowiek chciałby do końca zgłębić temat Stworzenia, niewątpliwie nie starczyłoby mu na to życia. Tajemnica tego zagadnienia pozostanie niezbadaną. Widzimy doskonale efekty tego, co uczynił Stwórca, ale samo jego działanie zawsze pozostanie dla nas pewnym misterium. Możemy jednak przez naturę odnaleźć Stwórcę. Możemy szukać Boga przez piękno i harmonię obecne w świecie. Bo przez świat stworzony objawia się chwała Pana Boga w Trójcy Jedynego. W poetyckich słowach oddał to Franciszek Karpiński:

Kiedy ranne wstają zorze,

Tobie ziemia, Tobie morze,

Tobie śpiewa żywioł wszelki,

Bądź pochwalon, Boże wielki!

Niech te słowa będą nam pomocne w naszych refleksjach nad tajemnicą Stworzenia.

Męczennicy z Peru

Krzysztof Dziatlik

stocksnap.io

Ojciec Michał i Ojciec Zbigniew, franciszkanie konwentualni. Zakonnicy, misjonarze, od dwóch lat błogosławieni. Dlaczego dwóch młodych mężczyzn z południa Polski znalazło się w dalekim Peru i dlaczego Kościół wyniósł ich do godności błogosławionych?

O. Michał Tomaszek urodził się 23 września 1960 roku w Łękawicy (wsi koło Żywca, leżącej u podnóża Beskidu Małego). Miał troje rodzeństwa, a gdy miał 9 lat został półsierotą. Pochodził z bardzo religijnej rodziny. W 1980 roku wstąpił do nowicjatu oo. franciszkanów konwentualnych. W podaniu o przyjęcie do nowicjatu napisał m.in. że jego pragnieniem jest praca misyjna. Śluby wieczyste (posłuszeństwa, czystości i ubóstwa) złożył 8 grudnia 1985 roku w Krakowie. 7 czerwca 1986 roku we wrocławskim kościele św. Karola Boromeusza, z rąk Henryka kard. Gulbinowicza przyjął święcenia diakonatu, a niecały rok później ojciec diakon Michał Tomaszek został w krakowskiej bazylice św. Franciszka z Asyżu wyświęcony na kapłana. Następnie przez dwa lata pracował we franciszkańskiej parafii w Pieńsku jako wikariusz, był też odpowiedzialny za katechizację, prowadził także zajęcia z dziećmi niepełnosprawnymi. Po otrzymaniu w lipcu 1989 roku pozwolenia od prowincjała na wyjazd misyjny, udał się do Pariacoto w Peru, dołączając do swoich dwóch współbraci o. Jarosława Wysoczańskiego i o. Zbigniewa Strzałkowskiego, którzy od roku prowadzili pracę misyjną wśród Peruwiańczyków.

Ojciec Zbigniew Strzałkowski urodził się 3 lipca 1958 roku w Tarnowie. Mieszkał natomiast wraz z rodzicami i dwójką starszych braci w leżącej nieopodal Tarnowa wsi Zawada. Rodzice Zbyszka byli rolnikami. We wrześniu 1979 roku wstąpił do Zakonu Braci Mniejszych Konwentualnych, w podaniu o przyjęcie zgłaszając gotowość do służby Bogu, gdziekolwiek go powoła, zarówno w kraju jak i na misjach. Jako swoje wzory do naśladowania w życiu zakonnym przywołał św. Franciszka i bł. Maksymiliana Kolbego.

Był jednym z założycieli Ruchu Ekologicznego św. Franciszka z Asyżu. W grudniu 1984 złożył śluby wieczyste, niedługo po nich, w podaniu do prowincjała ponownie wyraził gotowość do wyjazdu na misje. Święcenia diakonatu przyjął 15 czerwca 1985 roku w Krakowie, a 7 czerwca 1986 roku został we Wrocławiu wyświęcony na kapłana (na tej samej Mszy Świętej święcenia diakonatu przyjął o. Michał Tomaszek). Po święceniach kapłańskich, pełnił funkcję wicerektora w Niższym Seminarium Duchownym w Legnicy. Był również katechetą, wychowawcą oraz pomagał duszpastersko w legnickiej parafii. Po przygotowaniu we wrocławskim klasztorze do wyjazdu na misje.. W listopadzie 1988 r. , wraz z o. Jarosławem Wysoczańskim OFMConv wyruszył przez Warszawę i Moskwę do Limy, a po kilku miesiącach nauki języka hiszpańskiego przeniósł się do nowej placówki misyjnej w Pariacoto, aby pełnić tam posługę duszpasterską. Ojcowie Zbigniew i Jarosław byli jednymi z pierwszych zakonników pracujących w Pariacoto, położonym w Andach.

Praca misyjna

Trzech franciszkanów miało przed sobą niełatwe zadanie, nie było tam bowiem nigdy wcześniej kapłana, który obejmowałby mieszkańców Pariacoto i okolic stałą opieką duszpasterską. Sytuacja w Peru nie napawała optymizmem – od prawie dekady toczyła się tam wojna domowa pomiędzy peruwiańskim rządem a terrorystycznymi organizacjami Sendero Luminoso (Świetlisty Szlak) i Ruchem Rewolucyjnym im. Tupaca Amaru. Wojna ta była bardzo krwawa, życie w niej straciło około 70 tysięcy osób. Terroryści w swoich działaniach uciekali się do brutalnych działań, także wobec osób cywilnych, nierzadko dokonując masakr na mieszkańcach wsi, którzy nie popierali działań bojówek.

Zarówno o. Michał, jak i o. Zbigniew mieli świadomość, że decyzja o wyjeździe na misje do Pariacoto może nieść ze sobą niebezpieczne konsekwencje. O. Michał Tomaszek podczas swojej pożegnalnej Mszy Św. w Polsce powiedział: „Jeśli trzeba będzie dla sprawy Bożej złożyć ofiarę życia, nie będę się wahał”. Gdy współbracia o. Zbigniewa Strzałkowskiego mówili mu o wojnie domowej w Peru, co wiązało się z niebezpieczeństwem, nawet zagrożeniem życia dla przebywających tam osób, odpowiadał: „Gdy się jedzie na misje, trzeba być gotowym na wszystko”.

Franciszkanie z zapałem zabrali się do powierzonej im katechizacji mieszkańców Pariacoto i okolic. Te „okolice” nierzadko były bardzo odległe od Pariacoto, ojcowie pod swoją opieką mieli kilkadziesiąt punktów dojazdowych. Franciszkanie zajęli się pracą duszpasterską, sprawowali sakramenty, zajęli się katechizacją oraz odwiedzaniem swoich parafian. Zawsze byli otwarci na problemy i zapotrzebowania wiernych, starając się w miarę możliwości im pomóc. Z pomocą organizacji humanitarnych franciszkanie mieli wymierny udział w zapewnieniu Pariacoto i okolicom wody, oraz wyposażenie ich w podstawowe sanitariaty. Zadbali także o opiekę zdrowotną dla mieszkańców. Ojciec Michał miał zdolność łatwego nawiązywania kontaktów szczególnie z dziećmi i młodzieżą. Ewangelizował ich przez śpiew i muzykę. Ojciec Zbigniew, mimo braku wykształcenia medycznego, zajmował się opieką nad chorymi. Był człowiekiem odpowiedzialnym, pracowitym, miał duże zdolności przywódcze i organizacyjne.

Męczeństwo i…. co dalej?

9 sierpnia 1991 roku bojówkarze Świetlistego Szlaku wdarli się do klasztoru w Pariacoto i uprowadzili stamtąd o. Michała i o. Zbigniewa, terroryści zapytali ojców o innych zakonników, ci odparli: „My jesteśmy kapłanami, postulantów zostawcie!”. W ten sposób prawdopodobnie uratowali życie trójce młodych postulantów będących wówczas w klasztornej kaplicy. Terroryści umieścili ojców i s. Bertę Hernandez (która dobrowolnie poszła za ojcami) w samochodzie i wywieźli poza Pariacoto, następnie wyrzucili s. Bertę z samochodu. Senderyści zarzucili zakonnikom, że „poniżają lud rozdzielając żywność pochodzącą od imperialistów, że religia jest opium dla ludu, że głosząc pokój i podejmując działania ewangelizacyjne oraz charytatywne usypiają lub po to, aby masy nie podejmowały zrywu rewolucyjnego”[1], a następnie zamordowali franciszkanów: o. Michała Tomaszka strzałem w tył głowy, a o. Zbigniewa Strzałkowskiego strzałami w głowę i kręgosłup. Przy ciałach zakonników zostawili kartkę z napisem „ Tak umierają lizusy imperializmu”. Śmierć franciszkanów wstrząsnęła miejscowymi, których tak umiłowali. Na pogrzebie zgromadziło się mnóstwo ludzi, którzy chcieli oddać hołd zamordowanym. Męczenników pochowano w parafialnym kościele w Pariacoto.

W sierpniu 1996 roku rozpoczęto proces beatyfikacyjny Męczenników z Pariacoto. 5 grudnia 2015 roku w Chimbote, o. Michał Tomaszek, o. Zbigniew Strzałkowski oraz ks. Alessandro Dordi, który również został zamordowany przez terrorystów Świetlistego Szlaku zostali beatyfikowani. Kardynał Angelo Amato, który przewodniczył Mszy beatyfikacyjnej w kazaniu powiedział m.in.: „Nasi męczennicy mówili językiem Bożej miłości. […] Ich przepowiadanie i zachowanie, ich apostolstwo i akceptacja męczeństwa były lekcjami miłości, ponieważ miłość zwycięża nienawiść i gasi zemstę. […] Miłość jest prawdziwym świetlistym szlakiem, który przynosi życie, a nie śmierć, rodzi pokój, a nie wojnę, tworzy braterstwo, a nie podziały. […] Swoją obecnością trzej błogosławieni męczennicy, zapalali w swojej misji ogień ewangelicznej miłości, pomocy potrzebującym, obrony najmniejszych i słabych.”

W lipcu 2016 r., podczas Światowych Dni Młodzieży w Krakowie, papież Franciszek podczas krótkiej prywatnej wizyty nawiedził bazylikę pw. św. Franciszka, odmówił przy ołtarzu z relikwiami Błogosławionych modlitwę o pokój i ochronę przed terroryzmem i ucałował ich relikwiarz oraz poświęcił różańce z relikwiami Męczenników z Pariacoto. Ojciec Święty odbył także krótką rozmowę z o. Jarosławem Wysoczańskim, który razem z o. Michałem i o. Zbigniewem tworzył misję w Peru.

“Ich krew do nowego życia budzi nas”[2]

Żyjemy obecnie w niełatwych czasach, co trochę słyszymy o różnego rodzaju aktach terroryzmu dziejących się wcale nie tak daleko od Polski. Dlatego też ojcowie franciszkanie objęli w maju 2016 roku duszpasterską opieką inicjatywę wiernych - „Krucjatę różańcową w obronie przed terroryzmem”, której patronują błogosławieni oo. Michał i Zbigniew. Jak można przeczytać na stronie internetowej oo. franciszkanów: „ Celem Krucjaty jest modlitwa o Boży pokój na ziemi przez wyzwolenie ludzkości z grzechu nienawiści, rodzącego podziały między ludźmi i narodami. Jest to również modlitwa w obronie przed różnymi formami terroryzmu”. Członkowie Krucjaty zobowiązują się do modlitwy na różańcu, prosząc o pokój i obronę osób zagrożonych terroryzmem za wstawiennictwem bł. o. Michała i bł. o. Zbigniewa. Do modlitwy różańcowej członkowie Krucjaty mogą również (w wolności) dołączyć ofiarowanie w intencji obrony przed terroryzmem uczynków miłosierdzia czy nawiedzanie miejsc kultu błogosławionych Męczenników z Pariacoto.

Osobiście postacią błogosławionych zainteresowałem się przypadkiem, widząc informację o ich beatyfikacji na którymś z franciszkańskich fanpejdży. Z ciekawości przeczytałem ich biografie i nie ukrywam, o. Zbigniew i o. Michał niesamowicie zaimponowali mi swoją postawą, swoim wyjazdem daleko od domu by nieść Chrystusa, a także by polepszać codzienne życie tych, którzy zostali im powierzeni pod duszpasterską opiekę. Gdy dowiedziałem się o możliwości otrzymania relikwii II stopnia błogosławionych, bez wahania wysłałem o nie prośbę.

Jestem przekonany, że błogosławieni wspierają mnie w codzienności, często się do nich zwracam i widzę owoce ich działania w moim życiu. Ufam, że orędują za mną w niebie. Jest to dla mnie jasny przykład, że święci nie są niedostępnymi postaciami będącymi gdzieś wysoko „na chmurce”, a wzorami do naśladowania i osobami, które są naprawdę blisko nas, naszych spraw, nawet tych pozornie błahych i warto zwracać się do nich w każdej sprawie i wytworzyć z nimi autentyczną i bliską relację.

[1] świadectwo s. Berty Hernandez

[2] Tytuł pochodzi z hymnu beatyfikacyjnego

Trzecią drogą na ołtarze, czyli o ofiarności chrześcijańskiej

Bartłomiej Wojnarowski

wikicommons

Papież 11 lipca 2017 roku wydał motu proprio, które wprowadza trzeci typ spraw beatyfikacyjnych i kanonizacyjnych. Od tego momentu, oprócz heroiczności cnót (wyznawcy) i męczeństwa za wiarę (męczennicy) Kościół otworzył trzecią drogę: ofiara z życia. Dlaczego Franciszek podjął taką decyzję? I czy Kościołowi potrzebny jest rzeczywiście ,,nowy typ’’ błogosławionych i świętych?

W opublikowanym w lipcu ubiegłego roku liście apostolskim w formie motu proprio „Maiorem hac dilectionem” (Nikt nie ma większej miłości) papież Franciszek zdecydował się na odważny krok. W Kościele otworzyła się nowa droga na ołtarze: "dobrowolne oddanie życia z miłości". Aby proces był poprowadzony tym trybem musi zachodzić wyraźny związek pomiędzy oddaniem życia, a przedwczesną śmiercią. Ważne jest także wykazywanie się "cnotami chrześcijańskimi zanim odda się życie" oraz śmierć w opinii świętości. Oznacza to, że kandydat na ołtarze w wyniku ofiarnego czynu, uratowania kogoś, sam utraci życie.

Rewolucja czy ewolucja?

Motu proprio podaje 5 warunków, które muszą zostać spełnione, by sprawa została prowadzona wg kryteriów ,,ofiarowania życia’’:

1 – dobrowolne i szczere ofiarowanie życia oraz heroiczna zgoda – motywowana miłością chrześcijańską – na pewną i mającą niebawem nastąpić śmierć;

2 – powiązanie między ofiarowaniem życia i nagłą śmiercią;

3 – praktykowanie, przynajmniej w stopniu zwyczajnym, cnót chrześcijańskich przed ofiarowaniem życia i później aż do śmierci;

4 – istnienie opinii świętości i znaków, przynajmniej po śmierci;

5 – konieczność cudu do beatyfikacji, który nastąpił po śmierci sługi Bożego i za jego wstawiennictwem.

Jak widzimy 3 z 5 warunków są znane jeśli chodzi o procesy wyznawców - a mianowicie: praktykowanie cnót, opinia świętości oraz konieczność cudu (którego nie ma w wypadku męczenników). Motu proprio jest także pod względem prawnym dokumentem zmieniającym konstytucję apostolską Divinus perfectionis Magister z 1983 roku oraz normy uszczegóławiające. Franciszek zwrócił uwagę na podział większe zaangażowanie lokalnych episkopatów w procesy oraz przypomniał, że zabronione jest organizowanie mów pochwalnych czy nabożeństw ku czci sług Bożych, tym bardziej, gdy sugeruje swoistą ,,pewność’’ pozytywnego zakończenia procesu. Dokument stworzył więc szansę do wyklarowania się sytuacji i nie ryzykowania naginania, szczególnie definicji męczeństwa, kiedy okoliczności śmierci i motywacje sprawców nie były jasne.

Można więc zauważyć, że stworzenie trzeciej drogi spraw beatyfikacyjnych i kanonizacyjnych połączyło warunki, stawiające wyznawcom z pewną motywacją, której podobne cechy występowały u męczenników. Cały dokument, powiązaniem z konstytucją apostolską Jana Pawła II i odniesieniami do obowiązującego prawa zdaje się bardziej ewolucją niż rewolucją. Jednak warto zadać pytanie, dlaczego papież Franciszek zdecydował się na tak odważny krok, który zmienia spojrzenie na wiele przyszłych procesów?

Nieszablonowe biografie

Żeby zrozumieć decyzję papieża, musimy wykonać pewien semantyczny krok w tył i wyjaśnić sobie czym jest męczeństwo. Jest to kwalifikacja typu spraw beatyfikacyjnych i kanonizacyjnych, według której kandydat na ołtarze traci swoje życie z rąk napastnika/napastników nienawidzących wiary. W związku z tym, od wielu lat specyfika życiorysów wielu świętych kazała się zastanowić, do której z grup przypisać daną sprawę. Przychodzą mi na myśl przypadki spraw bł. Karola de Foucauld i św. Maksymiliana Marii Kolbego. Pierwszy z nich został zastrzelony przypadkowo przez 16 letniego chłopca 2 grudnia podczas oblężenia fortu. Nie ma tutaj mowy o męczeństwie, chociaż ludność chrześcijańska w Algierii była prześladowana, to sprawca spowodował śmierć nieświadomie, ponadto nie uczynił tego z nienawiści do wiary. W przypadku św. Maksymiliana sytuacja jest nieco bardziej skomplikowana. Franciszkanin został beatyfikowany jako wyznawca, ponieważ Kongregacja przyjęłą ‘’sztywną’’ definicję męczeństwa, uznając, że zakonnik wydał się na śmierć dobrowolnie, a nie był to bezpośredni atak ze strony oprawców. Sprawa, już za pontyfikatu papieża Jana Pawła II została prowadzona wg drogi męczeństwa. Tym razem uznano, że niemiecki nazizm jest bezbożnym systemem, który uderza w porządek moralny. W toku sprawy przyjęto znacznie szerszą definicję męczeństwa, postrzeganą jako krwawa ofiara z życia, pomimo, że o. Maksymilian znalazł się w bunkrze głodowym na własną prośbę, zgłaszając się za Franciszka Gajowniczka.

Dlatego jedną z motywacji papieża mogła być troska o to, by definicja męczeństwa była właściwa i nie trzeba byłoby jej dopasowywać do życiorysu świętego. Jednym słowem papieża mogły przekonać dziesiątki nieszablonowych biografii sług Bożych, które nie wpisują się w prosty schemat życia wyznawcy, ale jednocześnie nie są klasycznym męczeństwem. Dziś takie postaci jak bł. Karol czy św. Maksymilian, mogłyby być czczone jako osoby, które ofiarowały życie. Po drugie, co jest wyraźnym rysem pontyfikatu Franciszka, papież prawdopodobnie chciał zwrócić uwagę na ofiarniczość i rolę poświęcenia w życiu chrześcijańskim.

Ziarno pszenicy

Kto zatem w przyszłości mógłby dołączyć do grona sług Bożych, których procesy prowadzi się ścieżką ,,ofiarowania życia’’? Według agencji Ansa jednym z takich przykładów może być ciężarna kobieta, która oczekując narodzin dziecka, rezygnuje z kuracji, która mogłaby go zabić, poświęcając za to swoje życie. Jednak możemy przyjąć inne przykłady: może być to misjonarz, który zachoruje na dżumę i umrze, troszcząc się o chorych lub ratownik górski, który świadomy ryzyka, ratuje poszkodowanych, jednak sam ginie. Wreszcie, to może być katolik, który pełniąc dzieła miłosierdzia traci życie, by chronić innych i nieść im Ewangelię. Co jasne, heroiczna śmierć powinna być poprzedzona przykładnym, chrześcijańskim życiem, ponieważ nie chodzi o promowanie brawury czy odwagi na pokaz, ale dojrzałego życia, którego zwieńczeniem może być heroiczna decyzja o złożeniu ofiary dla bliźnich.

Chociaż wprowadzenie nowej drogi procesów beatyfikacyjnych i kanonizacyjnych nie wprowadzi rewolucji w liturgii, jak nowy kolor szat czy zmiana formuł modlitewnych, to administracyjna ewolucja prawa wzywa nas do jednego. Byśmy patrzyli na swoje życie jako na dar, który otrzymujemy z rąk Boga i umieli dzielić się nim z innymi. Bo tak, jak w życiu heroicznych uczniów Chrystusa, tak i w naszym ciągle aktualne, chociaż niełatwe, jest wezwanie Ewangelii: ,,Jeżeli ziarno pszenicy wpadłszy w ziemię nie obumrze, zostanie tylko samo, ale jeśli obumrze, przynosi plon obfity’ (J 12, 24). Oto logika chrześcijańska, która stoi w kontrze do logiki świata - oddać coś po ludzku najcenniejszego dla siebie, by móc wydać jeszcze większy plon.

Zaciekawił Cię mój artykuł. Chcesz o nim porozmawiać? Napisz na: bartlomiej.wojnarowski@adeste.eu

DODATEK SPECJALNY NA WIELKI TYDZIEŃ

DODATEK SPECJALNY NA WIELKI TYDZIEŃ

Słowo wstępne Redaktora Naczelnego

Chrystus wczoraj i dziś/Początek i koniec/ Alfa/i Omega /Do Niego należy czas/i wieczność /Jemu chwała i panowanie /przez wszystkie wieki wieków. Amen. (Z Liturgii Światła Wigilii Paschalnej, Mszał Rzymski 2002).

Drodzy Czytelnicy miesięcznika Adeste!

Trudno jest mówić, a jeszcze trudniej pisać o sprawach najświętszych. Szczególnie, kiedy dotyczą nas wszystkich. Bo każdego z nas, niezależnie od poglądów, spojrzenia na świat, wieku i doświadczeń dotyka Pascha Chrystusa - Jego Męka, Śmierć i Chwalebne Zmartwychwstanie. Odkupienie odmieniło losy pojedynczych ludzi, narodów, a także całego Wszechświata. To on, cierpiący Sługa z księgi Izajasza, połączył wschód z zachodem, północ z południem i dalekich z bliskimi. Od tego momentu, każdy, kto chce przejść razem z Chrystusem przez Paschę będzie także uczestniczył w jego cierpieniach. I tak jak zbawienie przyszło przez wyniszczenie Syna Bożego, tak dziś wielkie dzieła przechodzą przez kryzys, by odrodzić się na nowo, ponieważ ,,jeśli ziarno pszenicy nie obumrze zostanie tylko samo’’. W tej perspektywie Odkupienie zmienia także nasze postrzeganie - odtąd to, co wydawało się przegrane przechodzi przez swoją paschę. I tak, wierni, rodziny, całe społeczeństwa i Kościół na sobie doświadczają kryzysu, upokorzenia, napięcia i słabości. Jednak za czasem próby objawia się ewangeliczna wizja ziarna, które po obumarciu przynosi obfity plon. W ten sposób cała ludzka historia przechodzi przez Paschę, aby odnaleźć swoją pełnię w dniu ostatnim.

Wpatrując się w tajemnicę Odkupienia oddajemy w Wasze ręce dodatek specjalny do 6. numeru miesięcznika Adeste na Wielki Tydzień. Mamy nadzieję, że teksty przygotowane przez naszą redakcję pomogą Wam lepiej przeżyć ten święty czas. To właśnie w nim wspominamy Święte Misteria naszej wiary i Paschę Syna Bożego, który własną śmiercią pokonał naszą śmierć. Nie mamy ambicji prowadzić w nim rozbudowanych, teologicznych wywodów, dodawać coś do spojrzenia Kościoła, bo i tak ostatecznie my wszyscy stajemy wobec tej tajemnicy zbyt mali i nierozumiejący wszystkiego.

Chcemy razem z Wami pełni wdzięczności i skupienia przeżywać poprzez Liturgię Misterium Paschalne tak, byśmy nabierali ufności, że to ON, a nie kto inny włada historią. Pan ciągle jest ze swoim ludem, co dzień opiekuje się swoim Kościołem, aż zaprowadzi go do Niebieskiego Jeruzalem. Nie lękajmy się żadnego zewnętrznego czy wewnętrznego kryzysu.. Bo jego jest ,,czas i wieczność, jemu chwała i panowanie przez wszystkie wieki wieków. Amen’’.

Z modlitwą +

Bartłomiej Wojnarowski

Wydawca i Redaktor Naczelny Adeste

DODATEK SPECJALNY NA WIELKI TYDZIEŃ

Wprowadzenie teologiczne

Niedziela Palmowa Męki Pańskiej otwiera Wielki Tydzień, który pełen jest wydarzeń, słów oraz znaków zwracających naszą uwagę na Chrystusa i Jego dzieło. Drogę w stronę Golgoty rozpoczynamy od uroczystego wjazdu Pana Jezusa do Jerozolimy. Wymowa tego dnia jest bardzo nietypowa. Kościół życzy sobie, aby przeplatały się w nim wesele i smutek. Z jednej strony mamy radość, z uroczystego wjazdu Chrystusa do swojego dziedzictwa, do miasta świętego Jeruzalem. Nie trwa ona jednak długo. Chwilę później uroczyście odczytywany jest dramatyczny opis Męki Pańskiej, który tę radość przyćmiewa. Ten sam anonimowy tłum, który wołał „Hosanna!”, kilka dni później wołać będzie „Ukrzyżuj!” lub zamilknie i ucieknie ze strachu. Dlatego dzień ten łączy w sobie tak skrajne emocje i wydarzenia, by pokazać kim jesteśmy oraz jakimi ludźmi jesteśmy. Z jednej strony oczekujemy przyjścia Zbawiciela, Mesjasza, Boga, lecz gdy Ten przychodzi w swojej wolności nie taki, jakim Go sobie wyobrażamy i mówi „Ja jestem”, wtedy (i to jest ta nasza druga strona) podnosząc bunt wołamy: „Bluźnierca! Ukrzyżuj!”. I Pan w to wszystko wchodzi, w całe nasze życie spętane grzechem i miotającym nami pragnieniem, by być jak Bóg, by znać dobro i zło tak jak zna je On.

Wielki Czwartek otwiera obchody trzech świętych dni. Przed południem w matce wszystkich kościołów każdej diecezji, czyli w katedrze, pod przewodnictwem biskupa w jedności z całym duchowieństwem i wiernymi odprawiana jest Msza Krzyżma, podczas której dokonuje się poświęcenia oleju chorych i katechumenów. Tchnienie, które temu towarzyszy, a które tak rzadko spotykane jest w Liturgii Kościoła, pokazuje bardzo wyraźnie, że wchodzimy w przestrzeń Ducha Świętego. W znaku tym widzimy Jego działanie pełne mocy, które przecież towarzyszy nam, choć – niestety – zbyt często o tym zapominamy. Każdy z nas w dniu swojego chrztu oraz bierzmowania otrzymał tego samego Ducha Świętego, dlaczego zatem tak mało się do Niego modlimy?

Wieczorem Mszą Wieczerzy Pańskiej rozpoczyna się jedna wielka Liturgia Triduum Paschalnego – Liturgia przejścia. Ta niezwykła w swej wymowie Msza święta daje nam szansę na nowo przeżyć wydarzenia z Wieczernika, gdzie Kościół otrzymał od Zbawiciela swój najwyższy skarb – Eucharystię, która jest sensem i warunkiem istnienia Kościoła, jego źródłem i szczytem, bezkrwawym wypełnieniem tego, co dokona się kilkanaście godzin później na Golgocie. Ponadto otrzymaliśmy dar kapłaństwa sakramentalnego, dzięki któremu Eucharystia trwa w Kościele i jest kontynuowana zgodne z życzeniem samego Jezusa. Jest to także dzień pojmania i wtrącenia Chrystusa do więzienia, czego pamiątką jest nasze czuwanie przy tzw. ciemnicy. Zwróćmy uwagę, że Liturgia Mszy świętej nie kończy się – jak to zwyczajowo bywa – błogosławieństwem. Oznacza to po pierwsze, że ona wciąż trwa i trwać będzie aż do Wigilii Paschalnej, a po drugie, że ma ona trwać także w naszych domach, w naszym życiu.

Wielki Piątek. Z tym dniem nierozerwalnie związany jest Krzyż, znak sprzeciwu, który – nie ukrywajmy – budzi się w każdym z nas. On zawsze wiąże się z cierpieniem, jednak to on jest drogą naszego zbawienia, przez którą pierwszy przeszedł Chrystus. Wszedł w śmierć, by z niej nas wyprowadzić do życia. Krzyż jest wymagający, trzeba do niego dojrzeć, a to wymaga czasu. Dlatego Bóg jest cierpliwy, dlatego ten krzyż, niewzruszony, który dźwiga Zbawiciela i przyciąga do siebie wszystkich, będzie stać, aż do dnia w którym podejdziemy doń, i w twarzy Chrystusa zobaczymy nasze twarze, naszych bliskich oraz wrogów. Tak otwiera się nasza droga do wieczności.

Wielka Sobota, to cisza i czuwanie ponieważ Bóg umarł w ludzkim ciele. I choć gromadzimy się w zadumie i modlitwie przy Jego grobie, to ostatnie słowo należeć będzie do życia. Już wieczorem, Kościół rozpocznie świętowanie Wigilii Zmartwychwstania Pańskiego. Ogromne bogactwo Liturgii wymaga od nas nieustannego skupienia. Każdy gest, każde słowo, dosłownie wszystko (nawet nasze życie) ma swoje znaczenie. Dlaczego? Bo to jest święto zwycięstwa nad śmiercią. Zwycięstwo nad wszystkim, co sprawia, że jesteśmy wewnętrznie martwi. Jezus żyje! Warto zatem wsłuchiwać się w piękne słowa starożytnego Orędzia Wielkanocnego, gdyż ono mówi nie tylko o Chrystusie, lecz także o nas. Bo jeżeli „Chrystus nie zmartwychwstał, daremna jest wasza wiara i aż dotąd pozostajecie w swoich grzechach” (1 Kor 15,17).

To odważne wejście pokornego Sługi Bożego do Jerozolimy i kolejne dni, w których przyjdzie zmierzyć się nam z Ostatnią Wieczerzą, zdradą, trwogą Ogrójca, pojmaniem, kłamstwem i przemocą, procesem sądowym religijnym oraz cywilnym, karą śmierci i morderstwem, trzęsieniem ziemi i umarłymi wychodzącymi z grobów. Te wszystkie wydarzenia mówią o ogromnym dziele jakie podjął Boży Syn, aby wykupić niewolnika, podjął je z miłości, która jest większa od każdego zła na tym świecie. Rozpoczynająca się droga Jezusa do grobu, do Otchłani (Piekieł), skończy się zwycięskim zmartwychwstaniem, które ostatecznie położy kres panowaniu śmierci i urzeczywistni nadzieję dusz, które żyły przed nami, które żyją teraz i które przyjdą po nas.

Wobec tych wszystkich wydarzeń, wobec samego krzyża, o który rozbity zostaje nasz grzech, nie można przejść obojętnie. Nikt, nigdy nie będzie mógł zachować obojętności wobec Chrystusa, „na znak którego sprzeciwiać się będą” (por. Łk 2,34). Niech to nie będzie Wielki Tydzień wielkiego sprzątania, wielkich zakupów, wielkich przygotowań i znanego porzekadła: „święta, święta i po świętach”. Ten tydzień ma być wielki ze względu na Chrystusa. Nie czyste okna, lecz On ma być światłem, które pozwala nam widzieć. Nie pełna lodówka, lecz On ma być zaspokojeniem naszego głodu. Nie posprzątane i udekorowane mieszkanie dla gości, lecz On ma być Tym, który przyjdzie do posprzątanych i przyozdobionych naszych serc. Wreszcie to nie mają być święta, które miną, lecz Święto, które będzie trwać, co do którego postaram się, by trwało jak najdłużej. To jest czas zbawienia! Nie warto go marnować. Wykrzyczmy prosto z naszych serc: „Hosanna! Błogosławiony ten, który przychodzi w imię Pańskie!” (Mk 11,9). Nie milczmy. Bo gdy my, uczniowie Chrystusa zamilkniemy, to „kamienie wołać będą” (Łk 19,40) jako wyrzut sumienia i oskarżenie przeciwko nam.

DODATEK SPECJALNY NA WIELKI TYDZIEŃ

Niedziela Palmowa

Początek Wielkiego Tygodnia w syntetycznym skrócie przedstawia nam najważniejsze wydarzenia, jakie miały miejsce 2000 lat temu w Jerozolimie, a dla całej ludzkości stały się źródłem radości i niezwykłej nadziei. U progu tego misterium gromadzimy się, by wraz z Chrystusem w glorii i chwale wkroczyć do Świętego Miasta Jeruzalem. Mesjasz, mający wybawić lud od wszystkich ciemiężycieli, jako Książę Pokoju wjeżdżający na osiołku, pokona największego z wrogów – śmierć. W ten sposób cały Wielki Tydzień zatacza koło i spina w klamrę tę niepojętą tajemnicę. Od wesela Niedzieli Palmowej, przez Mękę i Krzyż, aż po światło Zmartwychwstania.

PRZEBIEG LITURGII I TEKSTY MSZALNE

Liturgia Niedzieli Palmowej rozpoczyna się od poświęcenia palm, odczytania Ewangelii i procesji. W ten sposób upamiętniamy te wydarzenia, o których usłyszeć mogliśmy z ust kapłana. Zwyczaj ten pochodzi z IV wieku. Chrześcijanie w Jerozolimie zbierali się na Wzgórzu Oliwnym i tak jak my dzisiaj, po wysłuchaniu Słowa, ruszali z palmami w dłoniach otaczając biskupa jadącego na osiołku. Piękny hymn Gloria laus, który usłyszeć można jeszcze gdzieniegdzie, pozwala nam poczuć się jak Izrael wiwatujący na cześć Chrystusa.

Czytania mszalne zwięźle przekazują nam najważniejsze wydarzenia nadchodzącego Triduum. Niezwykle kontrastują one z weselem procesji palmowej. Najpierw radujemy się z nadejścia Zbawiciela, by następnie pochylić się nad misterium Męki i Krzyża. Ten sam Mesjasz, witany przez nas zielonymi gałązkami symbolizującymi odradzającą się wraz z wiosną przyrodę, teraz daje ,,grzbiet bijącym’’ i ,,policzki rwącym brodę’’. ,,Nie zasłonił twarzy przed zniewagami i opluciem’’. ,,Ogołocił samego siebie, przyjąwszy postać sługi, stając się podobnym do ludzi’’. ,,Uniżył samego siebie, stając się posłusznym aż do śmierci – i to śmierci krzyżowej’’. Jakiż to paradoks.

PROCESJA Z PALMAMI

EWANGELIA

Mk 11, 1-10

Wjazd Jezusa do Jerozolimy Słowa Ewangelii według Świętego Marka

Gdy się zbliżali do Jerozolimy, do Betfage i Betanii na Górze Oliwnej, posłał dwóch spośród swoich uczniów i rzekł im: «Idźcie do wsi, która jest przed wami, a zaraz przy wejściu do niej znajdziecie uwiązane oślę, którego jeszcze żaden człowiek nie dosiadał. Odwiążcie je i przyprowadźcie tutaj. A gdyby was kto pytał, dlaczego to robicie, powiedzcie: „Pan go potrzebuje i zaraz odeśle je tu z powrotem”». Poszli i znaleźli oślę przywiązane do drzwi z zewnątrz, na ulicy. Odwiązali je, a niektórzy ze stojących tam pytali ich: «Cóż to ma znaczyć, że odwiązujecie oślę?» Oni zaś odpowiedzieli im tak, jak Jezus polecił. I pozwolili im. Przyprowadzili więc oślę do Jezusa i zarzucili na nie swe płaszcze, a On wsiadł na nie. Wielu zaś słało swe płaszcze na drodze, a inni gałązki ścięte na polach. Ci zaś, którzy Go poprzedzali i którzy szli za Nim, wołali: «Hosanna! Błogosławiony Ten, który przychodzi w imię Pańskie. Błogosławione królestwo ojca naszego, Dawida, które nadchodzi. Hosanna na wysokościach!»

Oto słowo Pańskie.

«Hosanna!

Błogosławiony Ten, który przychodzi w imię Pańskie.

Błogosławione królestwo ojca naszego, Dawida,

które nadchodzi.

Hosanna na wysokościach!»

Oto słowo Pańskie.

LITURGIA SŁOWA

PIERWSZE CZYTANIE

Iz 50, 4-7

Nie zasłoniłem mojej twarzy przed zniewagami i wiem, że nie doznam wstydu Czytanie z Księgi proroka Izajasza Pan Bóg mnie obdarzył językiem wymownym, bym umiał pomóc strudzonemu krzepiącym słowem. Każdego rana pobudza me ucho, bym słuchał jak uczniowie. Pan Bóg otworzył mi ucho, a ja się nie oparłem ani się nie cofnąłem. Podałem grzbiet mój bijącym i policzki moje rwącym mi brodę. Nie zasłoniłem mojej twarzy przed zniewagami i opluciem. Pan Bóg mnie wspomaga, dlatego jestem nieczuły na obelgi, dlatego uczyniłem twarz moją jak głaz i wiem, że wstydu nie doznam.

Oto słowo Boże.

PSALM RESPONSORYJNY

Ps 22 (21), 8-9. 17-18a. 19-20. 23-24 (R.: 2a)

Refren: Boże mój, Boże, czemuś mnie opuścił?

Szydzą ze mnie wszyscy, którzy na mnie patrzą, *

wykrzywiają wargi i potrząsają głowami:

«Zaufał Panu, niech go Pan wyzwoli, *

niech go ocali, jeśli go miłuje».

Refren.

Sfora psów mnie opadła, *

otoczyła mnie zgraja złoczyńców.

Przebodli moje ręce i nogi, *

policzyć mogę wszystkie moje kości.

Refren.

Dzielą między siebie moje szaty *

i los rzucają o moją suknię.

Ty zaś, Panie, nie stój z daleka, *

pomocy moja, śpiesz mi na ratunek.

Refren.

Będę głosił swym braciom Twoje imię *

i będę Cię chwalił w zgromadzeniu wiernych:

«Chwalcie Pana, wy, którzy Go wielbicie, †

niech sławi Go całe potomstwo Jakuba, *

niech się Go lęka całe potomstwo Izraela».

Refren.

DRUGIE CZYTANIE

Flp 2, 6-11

Chrystus uniżył samego siebie, dlatego Bóg Go wywyższył Czytanie z Listu Świętego Pawła Apostoła do Filipian Chrystus Jezus, istniejąc w postaci Bożej, nie skorzystał ze sposobności, aby na równi być z Bogiem, lecz ogołocił samego siebie, przyjąwszy postać sługi, stając się podobnym do ludzi. A w zewnętrznej postaci uznany za człowieka, uniżył samego siebie, stając się posłusznym aż do śmierci – i to śmierci krzyżowej. Dlatego też Bóg Go nad wszystko wywyższył i darował Mu imię ponad wszelkie imię, aby na imię Jezusa zgięło się każde kolano istot niebieskich i ziemskich, i podziemnych. I aby wszelki język wyznał, że Jezus Chrystus jest Panem – ku chwale Boga Ojca.

Oto słowo Boże.

ŚPIEW PRZED EWANGELIĄ

Por. Flp 2, 8-9

Aklamacja: Chwała Tobie, Królu wieków.

Dla nas Chrystus stał się posłusznym aż do śmierci, i to śmierci krzyżowej.

Dlatego Bóg wywyższył Go nad wszystko i darował Mu imię ponad wszelkie imię.

Aklamacja: Chwała Tobie, Królu wieków.

EWANGELIA DŁUŻSZA

+ – słowa Chrystusa

E. – słowa Ewangelisty

I. – słowa innych osób pojedynczych

T. – słowa kilku osób lub tłumu

Mk 14, 1 – 15, 47

Męka naszego Pana Jezusa Chrystusa według Świętego Marka

Spisek przeciw Jezusowi

E. Dwa dni przed Paschą i Świętem Przaśników arcykapłani i uczeni w Piśmie szukali sposobu, jak by Jezusa podstępem ująć i zabić. Lecz mówili: T. Tylko nie w święto, żeby nie było wzburzenia między ludem.

Namaszczenie w Betanii

E. A gdy Jezus był w Betanii, w domu Szymona Trędowatego, i siedział za stołem, przyszła kobieta z alabastrowym flakonikiem prawdziwego olejku nardowego, bardzo drogiego. Rozbiła flakonik i wylała Mu olejek na głowę. A niektórzy oburzyli się, mówiąc między sobą: T. Po co to marnowanie olejku? Wszak można było olejek ten sprzedać drożej niż za trzysta denarów i rozdać je ubogim. E. I przeciw niej szemrali. Lecz Jezus rzekł: + Zostawcie ją; czemu sprawiacie jej przykrość? Spełniła dobry uczynek względem Mnie. Bo ubogich zawsze macie u siebie i kiedy zechcecie, możecie im dobrze czynić; Mnie zaś nie zawsze macie. Ona uczyniła, co mogła; już naprzód namaściła moje ciało na pogrzeb. Zaprawdę, powiadam wam: Gdziekolwiek po całym świecie głosić będą tę Ewangelię, będą również na jej pamiątkę opowiadać o tym, co uczyniła.

Zdrada Judasza

E. Wtedy Judasz Iskariota, jeden z Dwunastu, poszedł do arcykapłanów, aby im Go wydać. Gdy to usłyszeli, ucieszyli się i przyrzekli dać mu pieniądze. Odtąd szukał dogodnej sposobności, jak by Go wydać.

Przygotowanie Paschy

W pierwszy dzień Przaśników, kiedy ofiarowywano Paschę, zapytali Jezusa Jego uczniowie: T. Gdzie chcesz, żebyśmy przygotowali Ci spożywanie Paschy? E. I posłał dwóch spośród swoich uczniów z tym poleceniem: + Idźcie do miasta, a spotka was człowiek niosący dzban wody. Idźcie za nim i tam, gdzie wejdzie, powiedzcie gospodarzowi: Nauczyciel pyta: Gdzie jest dla Mnie izba, w której mógłbym spożyć Paschę z moimi uczniami? On wskaże wam na górze salę dużą, usłaną i gotową. Tam przygotujecie dla nas. E. Uczniowie wybrali się i przyszli do miasta, a tam znaleźli wszystko, tak jak im powiedział, i przygotowali Paschę.

Zapowiedź zdrady

Z nastaniem wieczoru przyszedł tam razem z Dwunastoma. A gdy zajęli miejsca i jedli, Jezus rzekł: + Zaprawdę, powiadam wam: jeden z was Mnie wyda, ten, który je ze Mną. E. Zaczęli się smucić i pytać jeden po drugim: I. Czyżbym ja? E. On im rzekł: + Jeden z Dwunastu, ten, który ze Mną rękę zanurza w misie. Wprawdzie Syn Człowieczy odchodzi, jak o Nim jest napisane, lecz biada temu człowiekowi, przez którego Syn Człowieczy będzie wydany. Byłoby lepiej dla tego człowieka, gdyby się nie narodził.

Ustanowienie Eucharystii

E. A gdy jedli, wziął chleb, odmówił błogosławieństwo, połamał i dał im, mówiąc: + Bierzcie, to jest Ciało moje. E. Potem wziął kielich i odmówiwszy dziękczynienie, dał im, i pili z niego wszyscy. I rzekł do nich: + To jest moja Krew Przymierza, która za wielu będzie wylana. Zaprawdę, powiadam wam: Odtąd nie będę już pił napoju z owocu winnego krzewu aż do owego dnia, kiedy pić będę go nowy w królestwie Bożym.

Przepowiednia zaparcia się Piotra

E. Po odśpiewaniu hymnu wyszli w stronę Góry Oliwnej. A Jezus im rzekł: + Wszyscy zwątpicie we Mnie. Jest bowiem napisane: Uderzę Pasterza, a rozproszą się owce. Lecz gdy powstanę, udam się przed wami do Galilei. E. Na to rzekł Mu Piotr: I. Choćby wszyscy zwątpili, to na pewno nie ja. E. Odpowiedział mu Jezus: + Zaprawdę, powiadam ci: dzisiaj, tej nocy, zanim kogut dwa razy zapieje, ty trzy razy się Mnie wyprzesz. E. Lecz on tym bardziej zapewniał: I. Choćby mi przyszło umrzeć z Tobą, nie wyprę się Ciebie. E. Wszyscy zresztą tak samo mówili.

Modlitwa i trwoga konania

A kiedy przyszli do posiadłości zwanej Getsemani, rzekł Jezus do swoich uczniów: + Usiądźcie tutaj, Ja tymczasem się pomodlę. E. Wziął z sobą Piotra, Jakuba i Jana i począł drżeć oraz odczuwać trwogę. I rzekł do nich: + Smutna jest moja dusza aż do śmierci; zostańcie tu i czuwajcie. E. I odszedłszy nieco do przodu, padł na ziemię i modlił się, żeby – jeśli to możliwe – ominęła Go ta godzina. I mówił: + Abba, Ojcze, dla Ciebie wszystko jest możliwe, zabierz ten kielich ode Mnie. Lecz nie to, co Ja chcę, ale to, co Ty niech się stanie.

E. Potem wrócił i zastał ich śpiących. Rzekł do Piotra: + Szymonie, śpisz? Jednej godziny nie mogłeś czuwać? Czuwajcie i módlcie się, abyście nie ulegli pokusie; duch wprawdzie ochoczy, ale ciało słabe. E. Odszedł znowu i modlił się, wypowiadając te same słowa. Gdy wrócił, zastał ich śpiących, gdyż oczy ich były zmorzone snem, i nie wiedzieli, co Mu odpowiedzieć.

Gdy przyszedł po raz trzeci, rzekł do nich: + Śpicie dalej i odpoczywacie? Dosyć! Nadeszła godzina, oto Syn Człowieczy będzie wydany w ręce grzeszników. Wstańcie, chodźmy, oto blisko jest mój zdrajca.

Pojmanie Jezusa

E. I zaraz, gdy On jeszcze mówił, zjawił się Judasz, jeden z Dwunastu, a z nim zgraja z mieczami i kijami wysłana przez arcykapłanów, uczonych w Piśmie i starszych. A zdrajca dał im taki znak: I. Ten, którego pocałuję, to właśnie On; chwyćcie Go i wyprowadźcie ostrożnie. E. Skoro tylko przyszedł, przystąpił do Jezusa i rzekł: I. Rabbi!, E. i pocałował Go. Tamci zaś rzucili się na Niego i pochwycili Go. A jeden z tych, którzy tam stali, dobył miecza, uderzył sługę najwyższego kapłana i odciął mu ucho.

A Jezus zwrócił się i rzekł do nich: + Wyszliście z mieczami i kijami, jak na zbójcę, żeby Mnie pojmać. Codziennie nauczałem u was w świątyni, a nie pochwyciliście Mnie. Muszą się jednak wypełnić Pisma. E. Wtedy opuścili Go wszyscy i uciekli. A pewien młodzieniec szedł za Nim, odziany prześcieradłem na gołym ciele. Chcieli go chwycić, lecz on zostawił prześcieradło i uciekł od nich nago.

Jezus przed Sanhedrynem

A Jezusa zaprowadzili do najwyższego kapłana, u którego zebrali się wszyscy arcykapłani, starsi i uczeni w Piśmie. Piotr zaś szedł za Nim w oddali aż na dziedziniec pałacu najwyższego kapłana. Tam siedział między służbą i grzał się przy ogniu.

Tymczasem arcykapłani i cały Sanhedryn szukali świadectwa przeciw Jezusowi, aby Go zgładzić, lecz nie znaleźli. Wielu wprawdzie zeznawało fałszywie przeciwko Niemu, ale świadectwa te nie były zgodne. A niektórzy wystąpili i zeznali fałszywie przeciw Niemu: T. My słyszeliśmy, jak On mówił: Ja zburzę ten przybytek uczyniony ludzką ręką i w ciągu trzech dni zbuduję inny, nie ręką ludzką uczyniony. E. Lecz i tu ich świadectwo nie było zgodne.

Wtedy najwyższy kapłan wystąpił na środek i zapytał Jezusa: I. Nic nie odpowiadasz na to, co oni zeznają przeciw Tobie? E. Lecz On milczał i nic nie odpowiedział. Najwyższy kapłan zapytał Go ponownie: I. Czy Ty jesteś Mesjasz, Syn Błogosławionego? E. Jezus odpowiedział: + Ja jestem. A ujrzycie Syna Człowieczego, siedzącego po prawicy Wszechmocnego i nadchodzącego z obłokami niebieskimi. E. Wówczas najwyższy kapłan rozdarł swoje szaty i rzekł: I. Na cóż nam jeszcze trzeba świadków? Słyszeliście bluźnierstwo. Jak wam się zdaje? E. Oni zaś wszyscy wydali wyrok, że winien jest śmierci. I niektórzy zaczęli pluć na Niego; zakrywali Mu twarz, policzkowali Go i mówili: T. Prorokuj! E. Także słudzy bili Go pięściami po twarzy.

Zaparcie się Piotra

Kiedy Piotr był na dole, na dziedzińcu, przyszła jedna ze służących najwyższego kapłana. Zobaczywszy Piotra grzejącego się przy ogniu, przypatrzyła mu się i rzekła: I. I ty byłeś z tym Nazarejczykiem Jezusem. E. Lecz on zaprzeczył, mówiąc: I. Nie wiem i nie rozumiem, co mówisz. E. I wyszedł na zewnątrz do przedsionka, a kogut zapiał. Służąca, ujrzawszy go, znowu zaczęła mówić do tych, którzy tam stali: I. To jest jeden z nich. E. A on ponownie zaprzeczył. Po chwili ci, którzy tam stali, mówili znowu do Piotra: T. Na pewno jesteś jednym z nich, jesteś także Galilejczykiem. E. Lecz on począł się zaklinać i przysięgać: I. Nie znam tego człowieka, o którym mówicie. E. I zaraz powtórnie zapiał kogut. Wspomniał Piotr na słowa, które mu powiedział Jezus: Pierwej, nim kogut dwa razy zapieje, trzy razy Mnie się wyprzesz. I wybuchnął płaczem.

Jezus przed Piłatem

Zaraz wczesnym rankiem arcykapłani wraz ze starszymi i uczonymi w Piśmie i cały Sanhedryn powzięli uchwałę. Kazali Jezusa związanego odprowadzić i wydali Go Piłatowi. Piłat zapytał Go: I. Czy Ty jesteś Królem żydowskim? E. Odpowiedział mu: + Tak, Ja nim jestem. E. Arcykapłani zaś oskarżali Go o wiele rzeczy. Piłat ponownie Go zapytał: I. Nic nie odpowiadasz? Zważ, o jakie rzeczy Cię oskarżają. E. Lecz Jezus nic już nie odpowiedział, tak że Piłat się dziwił.

Jezus odrzucony przez swój naród

Na każde zaś święto miał zwyczaj uwalniać im jednego więźnia, którego żądali. A był tam jeden, zwany Barabaszem, uwięziony z buntownikami, którzy popełnili zabójstwo w czasie rozruchów. Tłum przyszedł i zaczął domagać się tego, co zawsze dla nich czynił. Piłat im odpowiedział: I. Jeśli chcecie, uwolnię wam Króla żydowskiego? E. Wiedział bowiem, że arcykapłani wydali Go przez zawiść. Lecz arcykapłani podburzyli tłum, żeby uwolnił im raczej Barabasza. Piłat ponownie ich zapytał: I. Cóż więc mam uczynić z tym, którego nazywacie Królem żydowskim? E. Odpowiedzieli mu krzykiem: T. Ukrzyżuj Go! E. Piłat odparł: I. A cóż złego uczynił? E. Lecz oni jeszcze głośniej krzyczeli: T. Ukrzyżuj Go! E. Wtedy Piłat, chcąc zadowolić tłum, uwolnił im Barabasza, Jezusa zaś kazał ubiczować i wydał na ukrzyżowanie.

Król wyszydzony

Żołnierze zaprowadzili Go do wnętrza pałacu, czyli pretorium, i zwołali całą kohortę. Ubrali Go w purpurę i uplótłszy wieniec z ciernia, włożyli Mu na głowę. I zaczęli Go pozdrawiać: T. Witaj, Królu żydowski! E. Przy tym bili Go trzciną po głowie, pluli na Niego i przyklękając, oddawali Mu hołd. A gdy Go wyszydzili, zdjęli z Niego purpurę i włożyli na Niego własne Jego szaty.

Droga krzyżowa

Następnie wyprowadzili Go, aby Go ukrzyżować. I niejakiego Szymona z Cyreny, ojca Aleksandra i Rufusa, który idąc z pola, tamtędy przechodził, przymusili, żeby niósł Jego krzyż. Przyprowadzili Go na miejsce Golgota, to znaczy miejsce Czaszki.

Ukrzyżowanie

Tam dawali Mu wino zaprawione mirrą, lecz On nie przyjął. Ukrzyżowali Go i rozdzielili między siebie Jego szaty, rzucając o nie losy, co który miał zabrać. A była godzina trzecia, gdy Go ukrzyżowali. Był też napis z podaniem Jego winy, tak ułożony: Król żydowski. Razem z Nim ukrzyżowali dwóch złoczyńców, jednego po prawej, drugiego po lewej Jego stronie. Tak wypełniło się słowo Pisma: W poczet złoczyńców został zaliczony.

Wyszydzenie na krzyżu

Ci zaś, którzy przechodzili obok, przeklinali Go, potrząsali głowami, mówiąc: T. Ejże, Ty, który burzysz przybytek i w trzy dni go odbudowujesz, zejdź z krzyża i wybaw samego siebie! E. Podobnie arcykapłani, drwiąc między sobą wraz z uczonymi w Piśmie, mówili: T. Innych wybawiał, siebie nie może wybawić. Mesjasz, król Izraela, niechże teraz zejdzie z krzyża, żebyśmy zobaczyli i uwierzyli. E. Lżyli Go także ci, którzy z Nim byli ukrzyżowani.

Zgon Jezusa

A gdy nadeszła godzina szósta, mrok ogarnął całą ziemię aż do godziny dziewiątej. O godzinie dziewiątej Jezus zawołał donośnym głosem: + Eloí, Eloí, lemá sabachtháni?, E. to znaczy: Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił? Niektórzy ze stojących obok, słysząc to, mówili: T. Patrz, woła Eliasza. E. Ktoś pobiegł i nasyciwszy gąbkę octem, umieścił na trzcinie i dawał Mu pić, mówiąc: I. Poczekajcie, zobaczymy, czy przyjdzie Eliasz, żeby Go zdjąć z krzyża. E. Lecz Jezus zawołał donośnym głosem i wyzionął ducha.

Wszyscy klękają i przez chwilę zachowują milczenie.

Po zgonie Jezusa

A zasłona przybytku rozdarła się na dwoje, z góry na dół. Setnik zaś, który stał naprzeciw Niego, widząc, że w ten sposób wyzionął ducha, rzekł: I. Istotnie, ten człowiek był Synem Bożym. E. Były tam również niewiasty, które przypatrywały się z daleka, między nimi Maria Magdalena, Maria, matka Jakuba Mniejszego i Józefa, oraz Salome. One to, kiedy przebywał w Galilei, towarzyszyły Mu i usługiwały. I było wiele innych, które razem z Nim przyszły do Jerozolimy.

Złożenie Jezusa do grobu

Już pod wieczór, ponieważ było Przygotowanie, czyli dzień przed szabatem, przyszedł Józef z Arymatei, szanowany członek Rady, który również wyczekiwał królestwa Bożego. Śmiało udał się do Piłata i poprosił o ciało Jezusa. Piłat zdziwił się, że już skonał. Kazał przywołać setnika i zapytał go, jak dawno umarł. Upewniony przez setnika, wydał ciało Józefowi. Ten zakupił płótna, zdjął Jezusa z krzyża, owinął w płótno i złożył w grobie, który wykuty był w skale. Przed wejście do grobu zatoczył kamień. A Maria Magdalena i Maria, matka Józefa, przyglądały się, gdzie Go złożono.

Oto słowo Pańskie.

EWANGELIA KRÓTSZA

Mk 15, 1-39

Męka naszego Pana Jezusa Chrystusa według Świętego Marka

Jezus przed Piłatem

E. Wczesnym rankiem arcykapłani wraz ze starszymi i uczonymi w Piśmie i cały Sanhedryn powzięli uchwałę. Kazali Jezusa związanego odprowadzić i wydali Go Piłatowi. Piłat zapytał Go: I. Czy Ty jesteś Królem żydowskim? E. Odpowiedział mu: + Tak, Ja nim jestem. E. Arcykapłani zaś oskarżali Go o wiele rzeczy. Piłat ponownie Go zapytał: I. Nic nie odpowiadasz? Zważ, o jakie rzeczy Cię oskarżają. E. Lecz Jezus nic już nie odpowiedział, tak że Piłat się dziwił.

Jezus odrzucony przez swój naród

Na każde zaś święto miał zwyczaj uwalniać im jednego więźnia, którego żądali. A był tam jeden, zwany Barabaszem, uwięziony z buntownikami, którzy popełnili zabójstwo w czasie rozruchów. Tłum przyszedł i zaczął domagać się tego, co zawsze dla nich czynił. Piłat im odpowiedział: I. Jeśli chcecie, uwolnię wam Króla żydowskiego? E. Wiedział bowiem, że arcykapłani wydali Go przez zawiść. Lecz arcykapłani podburzyli tłum, żeby uwolnił im raczej Barabasza. Piłat ponownie ich zapytał: I. Cóż więc mam uczynić z Tym, którego nazywacie Królem żydowskim? E. Odpowiedzieli mu krzykiem: T. Ukrzyżuj Go! E. Piłat odparł: I. A cóż złego uczynił? E. Lecz oni jeszcze głośniej krzyczeli: T. Ukrzyżuj Go! E. Wtedy Piłat, chcąc zadowolić tłum, uwolnił im Barabasza, Jezusa zaś kazał ubiczować i wydał na ukrzyżowanie.

Król wyszydzony

Żołnierze zaprowadzili Go do wnętrza pałacu, czyli pretorium, i zwołali całą kohortę. Ubrali Go w purpurę i uplótłszy wieniec z ciernia, włożyli Mu na głowę. I zaczęli Go pozdrawiać: T. Witaj, Królu żydowski! E. Przy tym bili Go trzciną po głowie, pluli na Niego i przyklękając, oddawali Mu hołd. A gdy Go wyszydzili, zdjęli z Niego purpurę i włożyli na Niego własne Jego szaty.

Droga krzyżowa

Następnie wyprowadzili Go, aby Go ukrzyżować. I niejakiego Szymona z Cyreny, ojca Aleksandra i Rufusa, który idąc z pola, tamtędy przechodził, przymusili, żeby niósł Jego krzyż. Przyprowadzili Go na miejsce Golgota, to znaczy miejsce Czaszki.

Ukrzyżowanie

Tam dawali Mu wino zaprawione mirrą, lecz On nie przyjął. Ukrzyżowali Go i rozdzielili między siebie Jego szaty, rzucając o nie losy, co który miał zabrać. A była godzina trzecia, gdy Go ukrzyżowali. Był też napis z podaniem Jego winy, tak ułożony: Król żydowski. Razem z Nim ukrzyżowali dwóch złoczyńców, jednego po prawej, drugiego po lewej Jego stronie. Tak wypełniło się słowo Pisma: W poczet złoczyńców został zaliczony.

Wyszydzenie na krzyżu

Ci zaś, którzy przechodzili obok, przeklinali Go, potrząsali głowami, mówiąc: T. Ejże, Ty, który burzysz przybytek i w trzy dni go odbudowujesz, zejdź z krzyża i wybaw samego siebie! E. Podobnie arcykapłani, drwiąc między sobą wraz z uczonymi w Piśmie, mówili: T. Innych wybawiał, siebie nie może wybawić. Mesjasz, król Izraela, niechże teraz zejdzie z krzyża, żebyśmy zobaczyli i uwierzyli. E. Lżyli Go także ci, którzy z Nim byli ukrzyżowani.

Zgon Jezusa

A gdy nadeszła godzina szósta, mrok ogarnął całą ziemię aż do godziny dziewiątej. O godzinie dziewiątej Jezus zawołał donośnym głosem: + Eloí, Eloí, lemá sabachtháni?, E. to znaczy: Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił? Niektórzy ze stojących obok, słysząc to, mówili: T. Patrz, woła Eliasza. E. Ktoś pobiegł i nasyciwszy gąbkę octem, umieścił na trzcinie i dawał Mu pić, mówiąc: I. Poczekajcie, zobaczymy, czy przyjdzie Eliasz, żeby Go zdjąć z krzyża. E. Lecz Jezus zawołał donośnym głosem i wyzionął ducha.

Wszyscy klękają i przez chwilę zachowują milczenie.

Po zgonie Jezusa

A zasłona przybytku rozdarła się na dwoje, z góry na dół. Setnik zaś, który stał naprzeciw Niego, widząc, że w ten sposób wyzionął ducha, rzekł: I. Istotnie, ten człowiek był Synem Bożym.

Oto słowo Pańskie.

ROZWAŻANIE

Tak często z wielką odrazą podchodzimy do postawy ludu, którego nastroje zmieniają się z dnia na dzień. Tak jak w Boże Narodzenie nie dostrzegamy w sobie Heroda mordującego niewiniątka, tak w Triduum nie chcemy widzieć, że tą tłuszczą jesteśmy my. To przecież za nasze grzechy Pan Panów i Król Królów został przybity do krzyża jak niewolnik. To przez nasze winy musiał cierpieć katusze biczowania, wyszydzenie korony i purpury. To moje i Twoje występki ciążyły Chrystusowi w drodze na Golgotę. Bez świadomości jak wielkie brzemię niósł Jezus, bez przyjęcia do wiadomości, że to przecież każdy z nas zasłużył na ten los przez swoją nieprawość, nie będziemy mogli w pełni radować się z niedzielnego Zmartwychwstania. W końcu karą za grzech jest śmierć. A ,,kto jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci kamieniem’’. Przecież na Kalwarii powinniśmy znaleźć się my wszyscy – to nasze miejsce, nasze grzechy, nasza kara. Ale Miłosierny Bóg ulitował się nad nami i z miłości sam wziął na siebie ten przerażający wyrok, by wybawić nas od zguby i dać nam życie wieczne. Zbyt piękne, by było prawdziwe? A jednak! Niech Dobry Bóg pozwoli nam nabożnie i głęboko przeżyć te Święte Dni, byśmy zanurzeni w Męce i Zmartwychwstaniu Chrystusa Pana na nowo odkryli piękno naszej wiary i z radością nieśli orędzie Dobrej Nowiny, że ,,śmierć nie ma już władzy’’. Amen.

DODATEK SPECJALNY NA WIELKI TYDZIEŃ

Wielki Czwartek - poranna Msza Krzyżma

Msza Krzyżma odbywa się w Wielki Czwartek w godzinach przedpołudniowych. Wokół ołtarza (najczęściej w katedrze) gromadzą się wszyscy kapłani wraz ze swoim ordynariuszem (ma to w symboliczny sposób pokazać jedność Kościoła). Podczas Liturgii ma miejsce obrzęd błogosławienia olejów - oleju chorych, oleju katechumenów i oleju krzyżma, spośród których najszersze zastosowanie ma krzyżmo – używane przy chrzcie, bierzmowaniu, podczas święceń kapłańskich, jak również do namaszczania ołtarza i ścian kościoła. By lepiej zrozumieć znaczenie poświęcenia olejów podczas Mszy Krzyżma warto uświadomić sobie, że od początku obrzęd ten wiązał się z oczekiwanym Mesjaszem („Mesjasz” – w dosłownym znaczeniu: „namaszczony”). Każde namaszczenie oznacza przemianę - utratę świeckiego charakteru i włączenie w sferę sacrum.

PRZEBIEG LITURGII I TEKSTY MSZALNE

PIERWSZE CZYTANIE

(Iz 61,1-3a.6a.8b-9)

Pan mnie namaścił Czytanie z Księgi proroka Izajasza. Duch Pana Boga nade mną, bo Pan mnie namaścił. Posłał mnie, by głosić dobrą nowinę ubogim, by opatrywać razy serc złamanych, by zapowiadać wyzwolenie jeńcom i więźniom swobodę; aby obwieszczać rok łaski u Pana, i dzień pomsty dla naszego Boga; aby pocieszać wszystkich zasmuconych, by rozweselić płaczących na Syjonie, aby dać im wieniec zamiast popiołu, olejek radości zamiast szaty smutku, pieśń chwały zamiast zgnębienia na duchu. Wy zaś będziecie nazywani kapłanami Pana, mienić was będą sługami Boga naszego. Tak mówi Pan: „Oddam im nagrodę z całą wiernością i zawrę z nimi wieczyste przymierze. Plemię ich będzie znane wśród narodów i między ludami ich potomstwo. Wszyscy, którzy ich zobaczą, uznają, że oni są szczepem, który Pan pobłogosławił”.

Oto słowo Boże.

Komentarz:

Pan Cię namaścił – to znaczy – Pan Cię przemienił. Czy zdajesz sobie sprawę z tego, że z chwilą Chrztu zostałeś posłany i uzdolniony do tego by głosić światu Dobrą Nowinę? Czy swoim życiem wypełniasz to posłannictwo?

PSALM RESPONSORYJNY

(Ps 89,21-22.25 i 27)

Refren: Na wieki będę sławił łaski Pana.

Znalazłem Dawida, mojego sługę, *

namaściłem go moim świętym olejem,

by ręka moja zawsze przy nim była *

i umacniało go moje ramię.

Z nim moja wierność i łaska, *

a w moim imieniu jego moc wywyższona.

On będzie wołał do Mnie: „Ty jesteś moim Ojcem, *

moim Bogiem, Opoką mego zbawienia”.

DRUGIE CZYTANIE

(Ap 1,4-8)

Chrystus uczynił nas kapłanami Boga Czytanie z Księgi Apokalipsy świętego Jana Apostoła. Łaska wam i pokój od Jezusa Chrystusa, świadka wiernego, pierworodnego umarłych i władcy królów ziemi. Temu, który nas miłuje i który przez swą krew uwolnił nas od naszych grzechów, i uczynił nas królestwem, kapłanami dla Boga i Ojca swojego, Jemu chwała i moc na wieki wieków. Amen. Oto nadchodzi z obłokami i ujrzy Go wszelkie oko i wszyscy, którzy Go przebodli. I będą Go opłakiwać wszystkie pokolenia ziemi. Tak: Amen. Jam jest Alfa i Omega, mówi Pan Bóg, który jest, który był i który przychodzi, Wszechmogący.

Oto słowo Boże.

Komentarz:

Pomyśl dziś o kapłanach, których spotkałeś w swoim życiu. To nie przez przypadek, a „przez swą krew” Chrystus postawił ich na Twojej drodze. Poświęcił swoje życie - zapłacił najwyższą cenę. Ty poświęć swój czas - pomódl się w ich intencji.

ŚPIEW PRZED EWANGELIĄ

(Iz 61,1)

Aklamacja: Chwała Tobie, Królu wieków.

Duch Pański spoczywa na mnie, posłał mnie, abym ubogim głosił dobrą nowinę.

Aklamacja: Chwała Tobie, Królu wieków.

EWANGELIA

(Łk 4, 16-21)

Chrystus namaszczony przez Ducha Świętego Słowa Ewangelii według świętego Łukasza. Jezus przyszedł do Nazaretu, gdzie się wychował. W dzień szabatu udał się swoim zwyczajem do synagogi i powstał, aby czytać. Podano Mu księgę proroka Izajasza. Rozwinąwszy księgę, natrafił na miejsce, gdzie było napisane: „Duch Pański spoczywa na mnie, ponieważ mnie namaścił i posłał mnie, abym ubogim niósł dobrą nowinę, więźniom głosił wolność, a niewidomym przejrzenie; abym uciśnionych odsyłał wolnych, abym obwoływał rok łaski od Pana”. Zwinąwszy księgę oddał słudze i usiadł; a oczy wszystkich w synagodze były w Nim utkwione. Począł więc mówić do nich: „Dziś spełniły się te słowa Pisma, któreście słyszeli”.

Oto słowo Pańskie.

Komentarz:

Jezus przychodzi do Ciebie z tym czego najbardziej potrzebujesz. By to przyjąć potrzebna jest jednak wiara. Wiara w Niego i wiara Jemu.

Po homilii odbywa się uroczyste odnowienie przyrzeczeń kapłańskich. Nie odmawia się Credo. Opuszcza się modlitwę powszechną. Po modlitwie za kapłanów, diakoni i posługujący wyznaczeni do przyniesienia olejów oraz wierni, którzy mają i przynieść chleb, wino i wodę, udają się w ustalonym porządku do zakrystii lub tam, gdzie przygotowano oleje i inne dary na ofiarę. Powracając do ołtarza idą w następującej kolejności: pierwszy idzie posługujący, który niesie naczynie z balsamem jeśli biskup sam chce przyrządzić krzyżmo; następnie niosący naczynie z olejem katechumenów, jeśli ma być błogosławiony: dalej posługujący, który niesie naczynie z olejem chorych. Na ostatnim miejscu diakon lub prezbiter niesie olej na krzyżmo. Za nimi postępują niosący chleb, wino i wodę do sprawowania Eucharystii. Gdy procesja przechodzi przez kościół, schola śpiewa hymn na przemian z resztą uczestników:

REFREN: Przyjmij pieśń, Odkupicielu,

którą chcemy Ciebie chwalić.

Wiernych rzesza niesie olej

Prosząc Zbawiciela świata

Aby to, co dało drzewo,

Mocą swoją chciał poświęcić.

REFREN: Przyjmij...

Racz poświęcić sam, o Królu,

Co ojczyzną władasz wieczna

Olej ten, ożywczy symbol,

Wbrew szatańskim uroszczeniom.

REFREN: Przyjmij...

By odnowić wszystkich ludzi

Przez to krzyżmem namaszczenie,

By zraniona godność ludzka

Była wreszcie uleczona.

REFREN: Przyjmij...

Przez obmycie w zdroju świętym

Uciekają z duszy zbrodnie,

A przez czoła namaszczenie

Darów świętych się udziela.

REFREN: Przyjmij…

W Ojca sercu narodzony,

Któryś mieszkał w łonie Panny,

Śmierć oddalaj, światła przemnóż,

Tym, co w krzyżmie mają udział.

REFREN: Przyjmij…

Niech ten dzień nam będzie święty

Aż po wszystkie wieki wieków,

Świętej chwały zawsze godzien,

Niech nam nigdy nie zachodzi.

REFREN: Przyjmij...

Po przybyciu procesji do ołtarza lub katedry, biskup odbiera dary. Diakon, niosący naczynie z olejem na krzyżmo święte, okazuje to naczynie biskupowi, mówiąc głośno: Olej na święte krzyżmo; biskup je odbiera i przekazuje jednemu z usługujących mu diakonów, a ten umieszcza naczynie na przygotowanym stole. Tak samo czynią ci, którzy niosą naczynia z olejem chorych i katechumenów. Pierwszy z nich mówi: Olej chorych, drugi zaś: Olej katechumenów. Naczynia odbiera biskup, a usługujący ustawiają je na przygotowanym stole. Następnie Mszę odprawia się dalej, według porządku koncelebry, aż do końca Modlitwy eucharystycznej.

Modlitwa:

Panie Boże, który odradzasz swój lud przez posługę kapłanów, daj nam wytrwale wypełniać Twoją wolę, aby dzięki Twej łasce za dni naszych lud Twój wzrastał w liczbę i zasługi. Przez naszego Pana.

DODATEK SPECJALNY NA WIELKI TYDZIEŃ

Wielki Czwartek - Msza Wieczerzy Pańskiej

Msza Wieczerzy Pańskiej otwiera obchody Triduum Paschalnego. Jest to wyjątkowe otwarcie, bowiem stajemy się świadkami ustanowienia dwóch ważnych, powiązanych ze sobą i zależnych od siebie sakramentów: Eucharystii i kapłaństwa. Towarzyszyć nam będzie kilka ważnych symboli. Po pierwsze obmycie nóg przez kapłana dwunastu mężczyznom, które ma ukazać jego oraz nasze naśladowanie Chrystusa w służbie drugiemu. Po drugie pełna wspólnota kapłańska, czyli ci którzy z woli Bożej i ustanowienia Kościoła są przeznaczeni na to, by nam służyć winni dziś wszyscy razem sprawować Mszę Świętą. Po trzecie - chleb i wino. To najważniejsze znaki tego dnia. Wierzymy, że przez przeistoczenie stają się one prawdziwymi Ciałem i Krwią Chrystusa Pana. Wierzymy, że razem z Apostołami jesteśmy w Wieczerniku i słuchamy słów konsekracji, które stają się rzeczywistością. Ostatni symbol, to tzw. “ciemnica” upamiętniająca uwięzienie Zbawiciela i oczekiwanie na proces.

PRZEBIEG LITURGII I TEKSTY MSZALNE

Przed rozpoczęciem Mszy Świętej - zgodne z zaleceniem Mszału Rzymskiego -tabernakulum powinno być już puste, a w czasie Eucharystii należy konsekrować tyle chleba, aby wystarczyło na dziś oraz na Komunię Świętą w Wielki Piątek. Obrzędy wstępne prowadzą nas do uroczyście odśpiewanego hymnu “Chwała na wysokości Bogu”, któremu towarzyszy bicie wszystkich dzwonów i dzwonków. Po jego zakończeniu milkną one wraz z organami aż do Wigilii Paschalnej. Następuje Liturgia Słowa:

PIERWSZE CZYTANIE

(Wj 12, 1-8. 11-14)

Przepisy o wieczerzy paschalnej Czytanie z Księgi Wyjścia Pan powiedział do Mojżesza i Aarona w ziemi egipskiej: «Miesiąc ten będzie dla was początkiem miesięcy, będzie pierwszym miesiącem roku! Powiedzcie całemu zgromadzeniu Izraela tak: „Dziesiątego dnia tego miesiąca niech się każdy postara o baranka dla rodziny, o baranka dla domu. Jeśliby zaś rodzina była za mała do spożycia baranka, to niech się postara o niego razem ze swym sąsiadem, który mieszka najbliżej jego domu, aby była odpowiednia liczba osób. Liczyć je zaś będziecie dla spożycia baranka według tego, co każdy może spożyć. Baranek będzie bez skazy, samiec, jednoroczny; wziąć możecie jagnię albo koźlę. Będziecie go strzec aż do czternastego dnia tego miesiąca, a wtedy zabije go całe zgromadzenie Izraela o zmierzchu. I wezmą krew baranka, i pokropią nią odrzwia i progi domu, w którym będą go spożywać. I tej samej nocy spożyją mięso pieczone w ogniu, i chleby przaśne będą spożywali z gorzkimi ziołami. Tak zaś spożywać go będziecie: biodra wasze będą przepasane, sandały na waszych nogach i laska w waszym ręku. Spożywać będziecie pośpiesznie, gdyż jest to Pascha na cześć Pana. Tej nocy przejdę przez Egipt, zabiję wszystko pierworodne w ziemi egipskiej, od człowieka aż po bydło, i odbędę sąd nad wszystkimi bogami Egiptu – Ja, Pan. Krew posłuży wam do oznaczenia domów, w których będziecie przebywać. Gdy ujrzę krew, przejdę obok i nie będzie pośród was plagi niszczycielskiej, gdy będę karał ziemię egipską. Dzień ten będzie dla was dniem pamiętnym i obchodzić go będziecie jako święto dla uczczenia Pana. Po wszystkie pokolenia – na zawsze w tym dniu będziecie obchodzić święto”».

Oto słowo Boże.

Komentarz:

Przepisy szczegółowo mówiące jak ma wyglądać noc wyzwolenia Izraela z niewoli Egipskiej oznaczają przede wszystkim, że jest to ściśle zaplanowane dzieło samego Boga, które daje poczucie pewności. Człowiek, który nie jest w stanie sam uwolnić siebie z niewoli potrzebuje kogoś, kto powie mu dokładnie co ma robić. Taki jest Bóg. Daje jasne wskazania, co należy czynić, sam zaś idzie odbyć sąd nad wszystkimi bogami Egiptu. Jak? Przez obalenie potęgi nieprzyjaciela, przez zabranie nadziei pokładanej w bóstwach, a której urzeczywistnienie i błogosławieństwo widzieli w pierworodnych. Pan pokazał, że nie ma innych bogów oprócz Niego. Nie ma innego błogosławieństwa oprócz tego, które daje On sam.

PSALM RESPONSORYJNY

(Ps 116B (115), 12-13. 15 i 16bc. 17-18 (R.: por. 1 Kor 10, 16)

Refren: Kielich Przymierza to Krew Zbawiciela.

Czym się Panu odpłacę *

za wszystko, co mi wyświadczył?

Podniosę kielich zbawienia *

i wezwę imienia Pana.

Refren.

Cenna jest w oczach Pana *

śmierć Jego wyznawców.

Jestem Twym sługą, synem Twojej służebnicy, *

Ty rozerwałeś moje kajdany.

Refren.

Tobie złożę ofiarę pochwalną *

i wezwę imienia Pana.

Wypełnię me śluby dla Pana *

przed całym Jego ludem.

Refren.

DRUGIE CZYTANIE

(1 Kor 11, 23-26)

Ilekroć spożywacie ten chleb i pijecie kielich, śmierć Pana głosicie. Czytanie z Pierwszego Listu Świętego Pawła Apostoła do Koryntian Bracia: Ja otrzymałem od Pana to, co wam przekazałem, że Pan Jezus tej nocy, której został wydany, wziął chleb i dzięki uczyniwszy, połamał i rzekł: «To jest Ciało moje za was wydane. Czyńcie to na moją pamiątkę!» Podobnie, skończywszy wieczerzę, wziął kielich, mówiąc: «Kielich ten jest Nowym Przymierzem we Krwi mojej. Czyńcie to, ile razy pić będziecie, na moją pamiątkę!». Ilekroć bowiem spożywacie ten chleb i pijecie kielich, śmierć Pana głosicie, aż przyjdzie.

Oto słowo Boże.

Komentarz:

Co to za śmierć, którą przyjmując Ciało i Krew Zbawiciela głosimy, aż przyjdzie? Otóż głosimy Jego śmierć, tą jedyną w historii świata, która miała i ma moc nas zbawić. Głosimy ją aż urzeczywistni się w nas, bo tylko ona prowadzi do życia wiecznego.

ŚPIEW PRZED EWANGELIĄ

(J 13, 34)

Aklamacja: Chwała Tobie, Królu wieków.

Daję wam przykazanie nowe, abyście się wzajemnie miłowali, tak jak Ja was umiłowałem.

Aklamacja: Chwała Tobie, Królu wieków.

EWANGELIA

(J 13, 1-15)

Do końca ich umiłował Słowa Ewangelii według Świętego Jana Było to przed Świętem Paschy. Jezus, wiedząc, że nadeszła godzina Jego, by przeszedł z tego świata do Ojca, umiłowawszy swoich na świecie, do końca ich umiłował. W czasie wieczerzy, gdy diabeł już nakłonił serce Judasza Iskarioty, syna Szymona, aby Go wydał, Jezus, wiedząc, że Ojciec oddał Mu wszystko w ręce oraz że od Boga wyszedł i do Boga idzie, wstał od wieczerzy i złożył szaty. A wziąwszy prześcieradło, nim się przepasał. Potem nalał wody do misy. I zaczął obmywać uczniom nogi i ocierać prześcieradłem, którym był przepasany. Podszedł więc do Szymona Piotra, a on rzekł do Niego: «Panie, Ty chcesz mi umyć nogi?» Jezus mu odpowiedział: «Tego, co Ja czynię, ty teraz nie rozumiesz, ale poznasz to później». Rzekł do Niego Piotr: «Nie, nigdy mi nie będziesz nóg umywał». Odpowiedział mu Jezus: «Jeśli cię nie umyję, nie będziesz miał udziału ze Mną». Rzekł do Niego Szymon Piotr: «Panie, nie tylko nogi moje, ale i ręce, i głowę!». Powiedział do niego Jezus: «Wykąpany potrzebuje tylko nogi sobie umyć, bo cały jest czysty. I wy jesteście czyści, ale nie wszyscy». Wiedział bowiem, kto Go wyda, dlatego powiedział: «Nie wszyscy jesteście czyści». A kiedy im umył nogi, przywdział szaty i znów zajął miejsce przy stole, rzekł do nich: «Czy rozumiecie, co wam uczyniłem? Wy Mnie nazywacie „Nauczycielem” i „Panem”, i dobrze mówicie, bo nim jestem. Jeżeli więc Ja, Pan i Nauczyciel, umyłem wam nogi, to i wy powinniście sobie nawzajem umywać nogi. Dałem wam bowiem przykład, abyście i wy tak czynili, jak Ja wam uczyniłem».

Oto słowo Pańskie.

Komentarz:

Całe życie Chrystusa było wypełnianiem woli Ojca, było służbą. Jakże ciężko przychodzi nam złożyć swoje szaty dumy, egoizmu, pychy, zazdrości, niewdzięczności i lenistwa oraz wszystkie inne powłóczyste szaty krępujące nasze ruchy. Byle nie służyć. Byle nie podlegać. A przecież służba to nie poddaństwo. Chrystus będąc człowiekiem wciąż był Bogiem, a mimo to ani na moment nie przestał służyć.

Po homilii, która ma być między innymi wyjaśnieniem znaczenia i symboliki dzisiejszego dnia, może odbyć się obrzęd obmycia nóg przez kapłana dwunastu mężczyznom. W czasie jego trwania warto wraz z ludem odśpiewać antyfony zalecane na tę chwilę przez Kościół, a które w pełni wyrażają tajemnice kryjące się za tym gestem.

ANTYFONA PIERWSZA

(Por. J 13, 4. 5. 15)

Gdy Pan wstał od wieczerzy, nalał wody do miednicy i zaczął umywać uczniom nogi; taki przykład im zostawił.

ANTYFONA DRUGA

(J 13, 6. 7. 8)

Jezus podszedł do Szymona Piotra, a on rzekł do Niego: * Panie, Ty chcesz mi umyć nogi? Jezus mu odpowiedział: Jeśli Cię nie umyję, nie będziesz miał udziału ze Mną. K. Tego co Ja czynię, ty teraz nie rozumiesz, ale później będziesz to wiedział. * Panie, Ty chcesz mi umyć nogi.

ANTYFONA TRZECIA

(Por. J 13, 14)

Jeżeli Ja, wasz Pan i Nauczyciel, umyłem wam nogi, to i wyście powinni sobie nawzajem umywać nogi.

ANTYFONA CZWARTA

Po tym wszyscy poznają, że jesteście moimi uczniami, jeśli będziecie się wzajemnie miłowali.

ANTYFONA PIĄTA

Daję wam przykazanie nowe, abyście się wzajemnie miłowali, tak jak Ja was umiłowałem.

ANTYFONA SZÓSTA

K. Niechaj trwają w was wiara, nadzieja i miłość.

W. Z nich największa jest miłość.

K. Teraz trwają wiara, nadzieja i miłość.

W. Z nich największa jest miłość.

Po tym obrzędzie następuje modlitwa powszechna. Później Msza odbywa się normalnie z wykorzystaniem Kanonu Rzymskiego, czyli niezwykle uroczystej i starej Pierwszej Modlitwy Eucharystycznej. Po Komunii Świętej, której można udzielić pod dwiema postaciami, pozostawia się puszkę (cyborium) z Najświętszym Sakramentem na środku ołtarza. Następuje okadzenie i procesyjne przeniesienie Chrystusa do uprzednio przygotowanej kaplicy, którą tradycyjnie nazywamy “ciemnicą”. Tam po krótkiej adoracji w ciszy kapłani wraz ze służbą liturgiczną udają się do zakrystii. Rozpoczyna się czuwanie i oczekiwanie wraz z Chrystusem na proces. Warto w ten wieczór i noc modlić się Psalmem 88, którym - jak głosi niepisana tradycja - modlił się wtedy sam Zbawiciel.

ROZWAŻANIE I MODLITWA

Zbawicielu mój udręczony, zdradzony i opuszczony. W Ogrodzie Oliwnym po raz pierwszy poprosiłeś człowieka o coś dla siebie. Poprosiłeś tych, którzy byli Ci najbliżsi, aby czuwali razem z Tobą, aby się modlili razem z Tobą w godzinę trwogi, gdy strach przed wypiciem kielicha danego Ci przez Ojca, wyciskał z Ciebie krwawy pot. To właśnie w tej chwili potrzebowałeś wsparcia najbliższych, ich czujnej obecności wiedząc, że później nie będzie to już możliwe. Zawiedliśmy... zmęczeni zasnęliśmy. Pozwól mi zatem o Jezu teraz wypełnić Twoją prośbę, pozwól czuwać i modlić się razem z Tobą: (Tu odmówić Psalm 88).

DODATEK SPECJALNY NA WIELKI TYDZIEŃ

Wielki Piątek Męki Pańskiej

Liturgia ku czci Męki Pańskiej

Wielki Piątek jest dla Kościoła dniem szczególnym. Obchodzimy w nim pamiątkę tajemnicy, która przyniosła nam zbawienie - w ciszy i skupieniu zagłębiamy się myślami w zbawczą mękę i śmierć Chrystusa i rozważamy o jego pogrzebie. Liturgia Wielkiego Piątku jest niezwykle prosta, klarowna i surowa, ale mimo tego bardzo przejmująca i bogata w treści. W dniu dzisiejszym w kościele dominowała będzie cisza, z jednej strony przepełniona uniżeniem i smutkiem, z drugiej zaś dziękczynieniem za owoce Męki Pańskiej, które są obecne do dzisiaj w życiu ludzkości. Dzisiejsza liturgia niegdyś nosiła nazwę “Missa Praesanctificatorum”, czyli Msza uprzednio poświęconych Darów. Obecnie Kościół odszedł już od tej nazwy, jednak pozostawił samą istotę: Liturgia, chociaż posiada układ bardzo zbliżony do Mszy świętej, nie zawiera Modlitwy Eucharystycznej i przeistoczenia - wierni przyjmują Komunię Świętą konsekrowaną w czasie wielkoczwartkowej Mszy Wieczerzy Pańskiej. Oprócz tego elementu spotkamy się dzisiaj z elementami uświęconymi starożytną tradycją, takimi jak dziesięciowezwaniowa Modlitwa Powszechna, Adoracja Krzyża, czy akt prostracji.

PRZEBIEG LITURGII I TEKSTY NABOŻEŃSTWA

Wielki Piątek jest dniem, którym Kościół nie sprawuje Mszy Świętej. Ołtarz jest obnażony, a tabernakulum puste i otwarte. Liturgia Męki Pańskiej rozpoczyna drugi dzień Świętego Triduum. Kapłan i diakoni wkładają na siebie szaty mszalne koloru czerwonego. W tym dniu nie ma koncelebry, więc jeśli w Liturgii uczestniczy pozostały kler, to czyni to w stroju chórowym sobie właściwym. Należy przygotować krzyż do adoracji, świece i obrus na ołtarz, korporał, paramenty potrzebne do puryfikacji naczyń liturgicznych, a także welon naramienny, monstrancję i biały welon do nałożenia na nią.

Liturgia rozpoczyna się w ciszy. Gdy asysta przyjdzie do prezbiterium, kapłan i asystujący diakoni padają na twarz w geście prostracji. Lud w tym czasie zachowuje postawę klęczącą. Jest to gest uniżenia Kościoła przed tajemnicą ogromnej Miłości Boga, który oddał za niego życie. Następuje oracja, której nie poprzedza się wezwaniem “Módlmy się”:

Pomnij, Boże, na swoje miłosierdzie, otaczaj nieustanną opieką i uświęcaj lud swój, dla którego Twój Syn, Jezus Chrystus, ustanowił paschalne misterium przelewając krew swoją. Który żyje i króluje na wieki wieków.

W. Amen.

albo

Boże, Ty przez mękę Chrystusa, Twojego Syna a naszego Pana, zniweczyłeś śmierć, która wynikła z grzechu pierworodnego i jako dziedzictwo przeszła na wszystkie pokolenia, spraw, abyśmy wszczepieni w Chrystusa i uświęceni przez łaskę nosili w sobie podobieństwo do Niego, jak z konieczności natury nosiliśmy podobieństwo do Adama. Przez Chrystusa, Pana naszego.

W. Amen.

W pierwszym czytaniu prorok Izajasz przepowiada cierpienia sługi Jahwe, które Mesjasz poniesie mimo swojej niewinności, oraz pisze o cudownej wymianie, jaka dokona się dla naszego zbawienia. Wszystkie te przepowiednie spełniają się w osobie Jezusa Chrystusa.

PIERWSZE CZYTANIE

(Iz, 52, 13-53, 12)

Przebity za nasze grzechy Czytanie z Księgi proroka Izajasza Oto się powiedzie mojemu Słudze, wybije się, wywyższy i bardzo wyrośnie. Jak wielu osłupiało na Jego widok – tak nieludzko został oszpecony Jego wygląd i postać Jego była niepodobna do ludzi – tak mnogie narody się zdumieją, królowie zamkną przed Nim usta, bo ujrzą coś, czego im nigdy nie opowiadano, i pojmą coś niesłychanego. Któż uwierzy temu, co usłyszeliśmy? Komu się ramię Pańskie objawiło? On wyrósł przed nami jak młode drzewo i jakby korzeń z wyschniętej ziemi. Nie miał On wdzięku ani też blasku, aby chciano na Niego popatrzeć, ani wyglądu, by się nam podobał. Wzgardzony i odepchnięty przez ludzi, Mąż boleści, oswojony z cierpieniem, jak ktoś, przed kim się twarz zakrywa, wzgardzony tak, iż mieliśmy Go za nic. Lecz On się obarczył naszym cierpieniem, On dźwigał nasze boleści, a my uznaliśmy Go za skazańca, chłostanego przez Boga i zdeptanego. Lecz On był przebity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy. Spadła na Niego chłosta zbawienna dla nas, a w Jego ranach jest nasze uzdrowienie. Wszyscy pobłądziliśmy jak owce, każdy z nas się zwrócił ku własnej drodze, a Pan obarczył Go winami nas wszystkich. Dręczono Go, lecz sam pozwolił się gnębić, nawet nie otworzył ust swoich. Jak baranek na rzeź prowadzony, jak owca niema wobec strzygących ją, tak On nie otworzył ust swoich. Po udręce i sądzie został usunięty; a kto się przejmuje Jego losem? Tak! Zgładzono Go z krainy żyjących; za grzechy mego ludu został zbity na śmierć. Grób Mu wyznaczono między bezbożnymi, i w śmierci swej był na równi z bogaczem, chociaż nikomu nie wyrządził krzywdy i w Jego ustach kłamstwo nie postało. Spodobało się Panu zmiażdżyć Go cierpieniem. Jeśli On wyda swe życie na ofiarę za grzechy, ujrzy potomstwo, dni swe przedłuży, a wola Pańska spełni się przez Niego. Po udrękach swej duszy ujrzy światło i nim się nasyci. Sprawiedliwy mój Sługa usprawiedliwi wielu, ich nieprawości On sam dźwigać będzie. Dlatego w nagrodę przydzielę Mu tłumy, i posiądzie możnych jako zdobycz za to, że siebie na śmierć ofiarował i policzony został pomiędzy przestępców. A On poniósł grzechy wielu i oręduje za przestępcami.

Oto Słowo Boże.

PSALM RESPONSORYJNY

(Ps 31 (30), 2 i 6. 12ab i 13. 15-16. 17 i 25 (R.: por. Łk 23, 46))

Ojcze, w Twe ręce składam ducha mego

Panie, do Ciebie się uciekam, †

niech nigdy nie doznam zawodu, *

wybaw mnie w sprawiedliwości Twojej!

W ręce Twoje powierzam ducha mego, *

Ty mnie odkupisz, Panie, wierny Boże.

Ojcze, w Twe ręce składam ducha mego

Stałem się przykładem hańby †

dla wszystkich mych wrogów, *

dla sąsiadów przedmiotem odrazy.

Zapomnieli o mnie w sercach jak o zmarłym, *

stałem się jak wyrzucone naczynie.

Ojcze, w Twe ręce składam ducha mego

Ja zaś pokładam ufność w Tobie, Panie, *

i mówię: «Ty jesteś moim Bogiem».

W Twoim ręku są moje losy, *

wyrwij mnie z rąk wrogów i prześladowców.

Ojcze, w Twe ręce składam ducha mego

Niech Twoje oblicze zajaśnieje nad Twym sługą, *

wybaw mnie w swoim miłosierdziu.

Bądźcie dzielni i mężnego serca, *

wszyscy, którzy ufacie Panu.

Ojcze, w Twe ręce składam ducha mego.

Komentarz:

Epistoła zwraca uwagę na posługę arcykapłańską Chrystusa. Jezus spełnił ją na wieki wieków na ołtarzu krzyża. Poprzez tę właśnie wieczną, świętą posługę, mamy udział w łasce Bożej.

DRUGIE CZYTANIE

(Hbr 4, 14-16; 5, 7-9)

Chrystus stał się sprawcą zbawienia dla wszystkich, którzy Go słuchają Czytanie z Listu do Hebrajczyków Mając arcykapłana wielkiego, który przeszedł przez niebiosa, Jezusa, Syna Bożego, trwajmy mocno w wyznawaniu wiary. Nie takiego bowiem mamy arcykapłana, który by nie mógł współczuć naszym słabościom, lecz poddanego próbie pod każdym względem podobnie jak my – z wyjątkiem grzechu. Przybliżmy się więc z ufnością do tronu łaski, abyśmy doznali miłosierdzia i znaleźli łaskę pomocy w stosownej chwili. Chrystus bowiem z głośnym wołaniem i płaczem za swych dni doczesnych zanosił gorące prośby i błagania do Tego, który mógł Go wybawić od śmierci, i został wysłuchany dzięki swej uległości. I chociaż był Synem, nauczył się posłuszeństwa przez to, co wycierpiał. A gdy wszystko wykonał, stał się sprawcą zbawienia wiecznego dla wszystkich, którzy Go słuchają.

Oto Słowo Boże.

Komentarz:

Co to za śmierć, którą przyjmując Ciało i Krew Zbawiciela głosimy, aż przyjdzie? Otóż głosimy Jego śmierć, tą jedyną w historii świata, która miała i ma moc nas zbawić. Głosimy ją aż urzeczywistni się w nas, bo tylko ona prowadzi do życia wiecznego.

AKLAMACJA

(Por. Flp 2, 8-9)

Chwała Tobie, Królu wieków

Dla nas Chrystus stał się posłusznym aż do śmierci, i to śmierci krzyżowej.

Dlatego Bóg wywyższył Go nad wszystko i darował Mu imię ponad wszelkie imię.

Chwała Tobie, Królu wieków

Jan Ewangelista przedstawia Mękę Pańską w sposób inny, niż synoptycy. W niezwykle symbolicznym i obrazowym opisie możemy dostrzec podobieństwo do żydowskiej koronacji nowego króla. Jezus Chrystus jest władcą życia, który zwyciężył śmierć, zasiadając właśnie na tronie krzyża.

EWANGELIA

+ – słowa Chrystusa

E. – słowa Ewangelisty

I. – słowa innych osób pojedynczych

T. – słowa kilku osób lub tłumu (J 18, 1 – 19, 42)

Męka naszego Pana Jezusa Chrystusa Według Świętego Jana

Pojmanie Jezusa

E. Po wieczerzy Jezus wyszedł z uczniami swymi za potok Cedron. Był tam ogród, do którego wszedł On i Jego uczniowie. Także i Judasz, który Go wydał, znał to miejsce, bo Jezus i uczniowie Jego często się tam gromadzili. Judasz, otrzymawszy kohortę oraz strażników od arcykapłanów i faryzeuszów, przybył tam z latarniami, pochodniami i bronią. A Jezus, wiedząc o wszystkim, co miało na Niego przyjść, wyszedł naprzeciw i rzekł do nich: + Kogo szukacie? E. Odpowiedzieli Mu: T. Jezusa z Nazaretu. E. Rzekł do nich Jezus: + Ja jestem. E. Również i Judasz, który Go wydał, stał między nimi. Skoro więc Jezus rzekł do nich: Ja jestem, cofnęli się i upadli na ziemię. Powtórnie ich zapytał: + Kogo szukacie? E. Oni zaś powiedzieli: T. Jezusa z Nazaretu. E. Jezus odrzekł: + Powiedziałem wam, że Ja jestem. Jeżeli więc Mnie szukacie, pozwólcie tym odejść. E. Stało się tak, aby się wypełniło słowo, które wypowiedział: Nie utraciłem żadnego z tych, których Mi dałeś. Wówczas Szymon Piotr, który miał miecz, dobył go, uderzył sługę arcykapłana i odciął mu prawe ucho. A słudze było na imię Malchos. Na to rzekł Jezus do Piotra: + Schowaj miecz do pochwy. Czyż nie mam wypić kielicha, który Mi podał Ojciec?

Przed Annaszem. Zaparcie się Piotra

E. Wówczas kohorta oraz trybun razem ze strażnikami żydowskimi pojmali Jezusa, związali Go i zaprowadzili najpierw do Annasza. Był on bowiem teściem Kajfasza, który owego roku pełnił urząd arcykapłański. Właśnie Kajfasz poradził Żydom, że lepiej jest, aby jeden człowiek zginął za naród.

A szedł za Jezusem Szymon Piotr razem z innym uczniem. Uczeń ten był znany arcykapłanowi i dlatego wszedł za Jezusem na dziedziniec pałacu arcykapłana, natomiast Piotr zatrzymał się przed bramą, na zewnątrz. Wszedł więc ów drugi uczeń, znany arcykapłanowi, pomówił z odźwierną i wprowadził Piotra do środka. A służąca odźwierna rzekła do Piotra: I. Czy może i ty jesteś jednym spośród uczniów tego człowieka? E. On odpowiedział: I. Nie jestem. E. A że było zimno, strażnicy i słudzy, rozpaliwszy ognisko, stali przy nim i grzali się. Wśród nich stał także Piotr i grzał się przy ogniu.

Arcykapłan więc zapytał Jezusa o Jego uczniów i o Jego naukę. Jezus mu odpowiedział: + Ja przemawiałem jawnie przed światem. Nauczałem zawsze w synagodze i w świątyni, gdzie się gromadzą wszyscy Żydzi. Potajemnie zaś nie nauczałem niczego. Dlaczego Mnie pytasz? Zapytaj tych, którzy słyszeli, co im mówiłem. Przecież oni wiedzą, co powiedziałem. E. Gdy to rzekł, jeden ze sług stojących obok spoliczkował Jezusa, mówiąc: I. Tak odpowiadasz arcykapłanowi? E. Odrzekł mu Jezus: + Jeżeli źle powiedziałem, udowodnij, co było złego. A jeżeli dobrze, to dlaczego Mnie bijesz? E. Następnie Annasz wysłał Go związanego do arcykapłana Kajfasza.

A Szymon Piotr stał i grzał się przy ogniu. Powiedzieli wówczas do niego: T. Czy i ty nie jesteś jednym z Jego uczniów? E. On zaprzeczył, mówiąc: I. Nie jestem. E. Jeden ze sług arcykapłana, krewny tego, któremu Piotr odciął ucho, rzekł: I. Czyż nie ciebie widziałem razem z Nim w ogrodzie? E. Piotr znowu zaprzeczył i zaraz zapiał kogut.

Przed Piłatem

Od Kajfasza zaprowadzili Jezusa do pretorium. A było to wczesnym rankiem. Oni sami jednak nie weszli do pretorium, aby się nie skalać i móc spożyć Paschę. Dlatego Piłat wyszedł do nich na zewnątrz i rzekł: I. Jaką skargę wnosicie przeciwko temu człowiekowi? E. W odpowiedzi rzekli do niego: T. Gdyby to nie był złoczyńca, nie wydalibyśmy Go tobie. E. Piłat więc rzekł do nich: I. Weźcie Go sobie i osądźcie według swojego prawa. E. Odpowiedzieli mu Żydzi: T. Nam nie wolno nikogo zabić. E. Tak miało się spełnić słowo Jezusa, w którym zapowiedział, jaką śmiercią miał umrzeć.

Przesłuchanie

Wtedy Piłat powtórnie wszedł do pretorium, a przywoławszy Jezusa, rzekł do Niego: I. Czy Ty jesteś Królem żydowskim? E. Jezus odpowiedział: + Czy to mówisz od siebie, czy też inni powiedzieli ci o Mnie? E. Piłat odparł: I. Czy ja jestem Żydem? Naród Twój i arcykapłani wydali mi Ciebie. Co uczyniłeś? E. Odpowiedział Jezus: + Królestwo moje nie jest z tego świata. Gdyby królestwo moje było z tego świata, słudzy moi biliby się, abym nie został wydany Żydom. Teraz zaś królestwo moje nie jest stąd. E. Piłat zatem powiedział do Niego: I. A więc jesteś królem? E. Odpowiedział Jezus: + Tak, jestem królem. Ja się na to narodziłem i na to przyszedłem na świat, aby dać świadectwo prawdzie. Każdy, kto jest z prawdy, słucha mojego głosu. E. Rzekł do Niego Piłat: I. Cóż to jest prawda? E. To powiedziawszy, wyszedł ponownie do Żydów i rzekł do nich: I. Ja nie znajduję w Nim żadnej winy. Jest zaś u was zwyczaj, że na Paschę uwalniam wam jednego więźnia. Czy zatem chcecie, abym wam uwolnił Króla żydowskiego? E. Oni zaś powtórnie zawołali: T. Nie tego, lecz Barabasza! E. A Barabasz był rozbójnikiem.

„Oto człowiek”

Wówczas Piłat zabrał Jezusa i kazał Go ubiczować. A żołnierze, uplótłszy koronę z cierni, włożyli Mu ją na głowę i okryli Go płaszczem purpurowym. Potem podchodzili do Niego i mówili: T. Witaj, Królu żydowski! E. I policzkowali Go. A Piłat ponownie wyszedł na zewnątrz i przemówił do nich: I. Oto wyprowadzam Go wam na zewnątrz, abyście poznali, że ja nie znajduję w Nim żadnej winy. E. Jezus więc wyszedł na zewnątrz w koronie cierniowej i płaszczu purpurowym. Piłat rzekł do nich: I. Oto Człowiek. E. Gdy Go ujrzeli arcykapłani i słudzy, zawołali: T. Ukrzyżuj! Ukrzyżuj! E. Rzekł do nich Piłat: I. Zabierzcie Go i sami ukrzyżujcie! Ja bowiem nie znajduję w Nim winy. E. Odpowiedzieli mu Żydzi: T. My mamy Prawo, a według Prawa powinien On umrzeć, bo sam siebie uczynił Synem Bożym.

E. Gdy Piłat usłyszał te słowa, jeszcze bardziej się uląkł. Wszedł znów do pretorium i zapytał Jezusa: I. Skąd Ty jesteś? E. Jezus jednak nie dał mu odpowiedzi. Rzekł więc Piłat do Niego: I. Nie chcesz ze mną mówić? Czy nie wiesz, że mam władzę uwolnić Ciebie i mam władzę Ciebie ukrzyżować? E. Jezus odpowiedział: + Nie miałbyś żadnej władzy nade Mną, gdyby ci jej nie dano z góry. Dlatego większy grzech ma ten, który Mnie wydał tobie. E. Odtąd Piłat usiłował Go uwolnić. Żydzi jednak zawołali: T. Jeżeli Go uwolnisz, nie jesteś przyjacielem cezara. Każdy, kto się czyni królem, sprzeciwia się cezarowi.

Wyrok

E. Gdy więc Piłat usłyszał te słowa, wyprowadził Jezusa na zewnątrz i zasiadł na trybunale, na miejscu zwanym Lithostrotos, po hebrajsku Gabbata. Był to dzień Przygotowania Paschy, około godziny szóstej. I rzekł do Żydów: I. Oto wasz król! E. A oni krzyczeli: T. Precz! Precz! Ukrzyżuj Go! E. Piłat powiedział do nich: I. Czyż króla waszego mam ukrzyżować? E. Odpowiedzieli arcykapłani: T. Poza cezarem nie mamy króla. E. Wtedy więc wydał Go im, aby Go ukrzyżowano.

Droga krzyżowa i ukrzyżowanie

Zabrali zatem Jezusa. A On sam, dźwigając krzyż, wyszedł na miejsce zwane Miejscem Czaszki, które po hebrajsku nazywa się Golgota. Tam Go ukrzyżowano, a z Nim dwóch innych, z jednej i drugiej strony, pośrodku zaś Jezusa. Wypisał też Piłat tytuł winy i kazał go umieścić na krzyżu. A było napisane: Jezus Nazarejczyk, Król żydowski. Napis ten czytało wielu Żydów, ponieważ miejsce, gdzie ukrzyżowano Jezusa, było blisko miasta. A było napisane w języku hebrajskim, łacińskim i greckim. Arcykapłani żydowscy mówili do Piłata: T. Nie pisz: Król żydowski, ale że On powiedział: Jestem Królem żydowskim. E. Odparł Piłat: I. Com napisał, napisałem.

E. Żołnierze zaś, gdy ukrzyżowali Jezusa, wzięli Jego szaty i podzielili na cztery części, dla każdego żołnierza jedna część; wzięli także tunikę. Tunika zaś nie była szyta, ale cała tkana od góry do dołu. Mówili więc między sobą: T. Nie rozdzierajmy jej, ale rzućmy o nią losy, do kogo ma należeć. E. Tak miały się wypełnić słowa Pisma: Podzielili między siebie szaty moje, a o moją suknię rzucili losy. To właśnie uczynili żołnierze.

Testament dany z krzyża

A obok krzyża Jezusowego stały: Matka Jego i siostra Matki Jego, Maria, żona Kleofasa, i Maria Magdalena. Kiedy więc Jezus ujrzał Matkę i stojącego obok Niej ucznia, którego miłował, rzekł do Matki: + Niewiasto, oto syn Twój. E. Następnie rzekł do ucznia: + Oto Matka twoja. E. I od tej godziny uczeń wziął Ją do siebie.

Śmierć Jezusa

Potem Jezus, świadom, że już wszystko się dokonało, aby się wypełniło Pismo, rzekł: + Pragnę. E. Stało tam naczynie pełne octu. Nałożono więc na hizop gąbkę nasączoną octem i do ust Mu podano. A gdy Jezus skosztował octu, rzekł: + Dokonało się! E. I skłoniwszy głowę, oddał ducha.

Wszyscy klękają i przez chwilę zachowują milczenie.

Przebicie serca

Ponieważ był to dzień Przygotowania, aby zatem ciała nie pozostawały na krzyżu w szabat – ów bowiem dzień szabatu był wielkim świętem – Żydzi prosili Piłata, żeby ukrzyżowanym połamano golenie i usunięto ich ciała. Przyszli więc żołnierze i połamali golenie tak pierwszemu, jak i drugiemu, którzy z Nim byli ukrzyżowani. Lecz gdy podeszli do Jezusa i zobaczyli, że już umarł, nie łamali Mu goleni, tylko jeden z żołnierzy włócznią przebił Mu bok, a natychmiast wypłynęła krew i woda. Zaświadczył to ten, który widział, a świadectwo jego jest prawdziwe. On wie, że mówi prawdę, abyście i wy wierzyli. Stało się to bowiem, aby się wypełniło Pismo: Kość jego nie będzie złamana. I znowu w innym miejscu mówi Pismo: Będą patrzeć na Tego, którego przebili.

Złożenie Jezusa do grobu

Potem Józef z Arymatei, który był uczniem Jezusa, lecz krył się z tym z obawy przed Żydami, poprosił Piłata, aby mógł zabrać ciało Jezusa. A Piłat zezwolił. Poszedł więc i zabrał Jego ciało. Przybył również i Nikodem, ten, który po raz pierwszy przyszedł do Jezusa nocą, i przyniósł około stu funtów mieszaniny mirry i aloesu. Zabrali więc ciało Jezusa i owinęli je w płótna razem z wonnościami, stosownie do żydowskiego sposobu grzebania. A w miejscu, gdzie Go ukrzyżowano, był ogród, w ogrodzie zaś nowy grób, w którym jeszcze nie złożono nikogo. Tam to więc, ze względu na żydowski dzień Przygotowania, złożono Jezusa, bo grób znajdował się w pobliżu.

Oto Słowo Pańskie.

Po proklamacji Ewangelii kapłan może wygłosić krótką homilię. Następnie odbywa się Modlitwa Powszechna. Jest ona niezwykle obszerna i swoją tradycją sięga chrześcijańskiej starożytności. Jej wezwania obejmują całą ludzkość, odkupioną przez Chrystusa. Na każde z dziesięciu wezwań składają się 2 części: wezwanie śpiewane przez diakona i oracja leżąca w gestii kapłana.

1. ZA KOŚCIÓŁ ŚWIĘTY

Módlmy się, najmilsi, za święty Kościół Boży, niech nasz Bóg i Pan obdarzy go pokojem i jednością i strzeże go na całej ziemi, a nam pozwoli wieść życie ciche i spokojne na chwałę Boga, Ojca Wszechmogącego.

Modlitwa w ciszy. Po niej kapłan śpiewa:

Wszechmogący, wieczny Boże, Ty w Chrystusie objawiłeś swoją chwałę wszystkim narodom, + strzeż dzieła Twego miłosierdzia, * aby Twój Kościół, rozszerzony na cały świat, trwał z niewzruszoną wiarą w wyznawaniu Twojego imienia. Przez Chrystusa, Pana naszego. W. Amen.

2. ZA PAPIEŻA

Módlmy się, za naszego papieża Franciszka, niech nasz Bóg i Pan, który go wybrał do wykonywania władzy biskupiej, zachowa go w zdrowiu i bezpieczeństwie dla swojego Kościoła świętego, aby rządził świętym ludem Bożym.

Modlitwa w ciszy. Po niej kapłan śpiewa:

Wszechmogący, wieczny Boże, Twoja mądrość wszystkim kieruje, + wejrzyj łaskawie na nasze prośby i w swojej dobroci racz zachować wybranego dla nas papieża, * aby lud chrześcijański, który od Ciebie otrzymuje przewodników, pod zwierzchnictwem najwyższego pasterza wzrastał w zasługach swej wiary. Przez Chrystusa, Pana naszego. W. Amen.

3. ZA WSZYSTKIE STANY KOŚCIOŁA

Módlmy się, za naszego biskupa N., za wszystkich biskupów, kapłanów, diakonów, za wszystkich, którzy służą Kościołowi i za cały lud wierny.

Modlitwa w ciszy. Po niej kapłan śpiewa:

Wszechmogący, wieczny Boże, Twój Duch uświęca całą społeczność Kościoła i nią rządzi, + wysłuchaj nasze pokorne prośby za wszystkie stany Kościoła, * aby dzięki Twojej łasce wszyscy wiernie Tobie służyli. Przez Chrystusa, Pana naszego. W. Amen.

4. ZA KATECHUMENÓW

Módlmy się, za katechumenów, niech nasz Bóg i Pan otworzy wnętrza ich serc i bramy swojego miłosierdzia, aby otrzymawszy w kąpieli odrodzenia odpuszczenie wszystkich grzechów, złączyli się z nami w Chrystusie Jezusie, Panu naszym.

Modlitwa w ciszy. Po niej kapłan śpiewa:

Wszechmogący, wieczny Boże, Ty nieustannie ubogacasz swój Kościół nowym potomstwem; + pomnóż wiarę i zrozumienie u katechumenów, * aby odrodzeni w wodzie chrztu świętego, zostali zaliczeni do grona Twoich przybranych dzieci. Przez Chrystusa, Pana naszego. W. Amen.

5. O JEDNOŚĆ CHRZEŚCIJAN

Módlmy się, za wszystkich braci wierzących w Chrystusa: niech nasz Bóg i Pan sprawi, aby dążyli do prawdy, niech ich zgromadzi i zachowa w swoim jednym Kościele.

Modlitwa w ciszy. Po niej kapłan śpiewa:

Wszechmogący, wieczny Boże Ty gromadzisz rozproszonych, a zgromadzonych zachowujesz w jedności, + wejrzyj łaskawie na wyznawców Twojego Syna, * i spraw, niech wszyscy, których uświęcił jeden chrzest, złączą się w prawdziwej wierze i bratniej miłości. Przez Chrystusa, Pana naszego. W. Amen.

6. ZA ŻYDÓW

Módlmy się, za Żydów, do których przodków Pan Bóg przemawiał, aby pomógł im wzrastać w miłości ku Niemu i w wierności Jego przymierzu.

Modlitwa w ciszy. Po niej kapłan śpiewa:

Wszechmogący wieczny Boże, Ty dałeś swoje obietnice Abrahamowi i jego potomkom; + wysłuchaj łaskawie prośby swojego Kościoła,* aby naród pierwszego wybrania mógł osiągnąć pełnię odkupienia. Przez Chrystusa, Pana naszego. W. Amen.

7. ZA NIEWIERZĄCYCH W CHRYSTUSA

Módlmy się, za tych, którzy nie wierzą w Chrystusa, aby i oni napełnieni światłem Ducha Świętego, mogli wkroczyć na drogę zbawienia.

Modlitwa w ciszy. Po niej kapłan śpiewa:

Wszechmogący, wieczny Boże, spraw, aby niewierzący w Chrystusa, postępując zgodnie z sumieniem znaleźli prawdę; + i abyśmy przez wzrost we wzajemnej miłości oraz w pełniejszy udział w tajemnicy Twego życia, * stali się w świecie doskonalszymi świadkami Twojej miłości. Przez Chrystusa, Pana naszego. W. Amen.

8. ZA NIEWIERZĄCYCH W BOGA

Módlmy się, za wszystkich, którzy nie uznają Boga, aby w szczerości serca postępowali za tym, co słuszne, i tak mogli odnaleźć samego Boga.

Modlitwa w ciszy. Po niej kapłan śpiewa:

Wszechmogący, wieczny Boże, Ty stworzyłeś wszystkich ludzi, aby zawsze Ciebie szukali, a znajdując Cię, doznali pokoju; + spraw łaskawie, aby wszyscy mimo przeszkód i niebezpieczeństw, dostrzegali znaki Twojej dobroci oraz świadectwo dobrych czynów tych ludzi, którzy w Ciebie wierzą * i z radością wyznali wiarę w Ciebie, jedynego prawdziwego Boga i Ojca wszystkich ludzi. Przez Chrystusa, Pana naszego. W. Amen.

9. ZA RZĄDZĄCYCH PAŃSTWAMI

Módlmy się, za wszystkich rządzących państwami: niech nasz Bóg i Pan kieruje ich umysłami i sercami według swojej woli, abyśmy wszyscy żyli w prawdziwej wolności i pokoju.

Modlitwa w ciszy. Po niej kapłan śpiewa:

Wszechmogący, wieczny Boże, w Twoim ręku są ludzkie serca i od Ciebie pochodzą prawa wszystkich ludów; + wejrzyj łaskawie na tych, którzy nami rządzą, + aby na całym świecie panował trwały pokój i pomyślność narodów, a religia cieszyła się wolnością. Przez Chrystusa, Pana naszego. W. Amen.

10. ZA STRAPIONYCH I CIERPIĄCYCH

Módlmy się, najmilsi, do Boga Ojca Wszechmogącego, aby oczyścił świat z wszelkich błędów, odwrócił od nas choroby, głód oddalił, otworzył więzienia, rozerwał kajdany, raczył dać bezpieczeństwo i szczęśliwy powrót podróżującym, zdrowie chorym, a umierających obdarzył zbawieniem.

Modlitwa w ciszy. Po niej kapłan śpiewa:

Wszechmogący, wieczny Boże, pociecho strapionych i mocy cierpiących, † usłysz prośby tych, którzy w jakimkolwiek utrapieniu wołają do Ciebie, * aby wszyscy mogli się radować, że doznali w swoich potrzebach Twego miłosierdzia. Przez Chrystusa, Pana naszego.

W. Amen.

Po modlitwie powszechnej następuje adoracja Krzyża. Mszał przewiduje dwie formy tego obrzędu: wniesienie odsłoniętego krzyża przez główną nawę kościoła z trzykrotnym zatrzymaniem się kapłana, albo odsłanianie krzyża w prezbiterium. Kapłan trzykrotnie unosi krzyż i śpiewa “Oto drzewo krzyża, na którym zawisło zbawienie świata”, na co wszyscy odpowiadają “Pójdźmy z pokłonem”, a następnie adorują krzyż w milczeniu. Po tych wezwaniach następuje indywidualna adoracja krzyża. Do krucyfiksu podchodzi najpierw duchowieństwo, potem asysta, wreszcie laikat. W Polsce zazwyczaj oddajemy wówczas cześć krzyżowi przez ucałowanie. Od momentu adoracji, aż do rozpoczęcia Wigilii Paschalnej, przed krzyżem należy przyklękać, jak przed Najświętszym Sakramentem. W czasie tej części Liturgii śpiewa się odpowiednie antyfony, suplikacje i pieśni przewidziane przez Mszał. Kolejną częścią wielkopiątkowej Liturgii jest Komunia Święta. Ołtarz przykrywa się obrusem i przynosi na niego Najświętszy Sakrament z miejsca przechowania. Następuje Modlitwa Pańska, w której wierni, zjednoczeni w Miłości chrystusowej, wyrażają swoją wdzięczność wobec Zbawiciela. Komunia Święta jest owocem Zbawczej Ofiary - możemy dzięki niej zjednoczyć się, na ziemi, z Bogiem w Jego łasce i miłości, wolni od grzechu. Po Komunii odbywa się procesja z Najświętszym Sakramentem do Grobu Pańskiego, gdzie wystawia się go do adoracji zgodnie z wielowiekową tradycją. Po wystawieniu Sanctissimum na ołtarzu adoracji, kapłan okadza Najświętszy sakrament wystawiony w monstrancji okrytej welonem, a następnie rozpoczyna orację: Panie Jezu Chryste, nasze zmartwychwstanie i życie, podźwignij nas z grobu grzechów, nawiedź i napełnij duchową mocą. Spraw, abyśmy ugruntowani w wierze, nadziei i miłości mogli pojąć ze wszystkimi świętymi, jak wielka jest Twoja miłość. Tak bardzo nas umiłowałeś, że dla nas poniosłeś śmierć na krzyżu, aby żaden człowiek, który wierzy w Ciebie, nie zginął, ale miał życie wieczne. Który żyjesz i królujesz na wieki wieków. W. Amen.

ROZWAŻANIE I MODLITWA

“Cóż oddam Panu, za wszystko co mi wyświadczył?” (Ps 116, 12) W dniu dzisiejszym te słowa nabierają w naszych oczach szczególnego znaczenia. Jak możemy się odwdzięczyć Bogu za to, że oddał za nas życie? Nie ma przecież większej miłości - jak powiedział nasz Pan - niż oddać życie swoje za przyjaciół. Gest śmierci, ofiary na krzyżu, to akt nadprzyrodzonej miłości i przyjaźni Boga wobec człowieka - miłości nieskończonej, bo Ofiara ta w sposób bezkrwawy uobecnia się codziennie na ołtarzach całego świata. Też z tego względu Kościół nie sprawuje dzisiaj Mszy świętej - abyśmy mogli lepiej pojąć jej znaczenie, zrozumieć, jak wielką wagę ma śmierć Chrystusa dla każdego z nas. Żaden człowiek nie jest w stanie, sam z siebie, w sposób doskonały oddać Bogu dziękczynienia za odkupienie, jednak nie oznacza to, że nie mamy tego czynić! Najlepiej w tym naśladować Chrystusa - ofiarować swoje życie, wszystkie strapienia, cierpienia, radości Temu, kto oddał za nas życie - umrzeć dla całego świata i samego siebie, a żyć dla Niego i w Nim. Panie Jezu, naucz mnie tak zatopić się w Twojej śmierci, żebym umarł dla świata i żył tylko dla Ciebie. W Twoich ranach jest moje uzdrowienie, a w Twojej ofierze jest moje życie. Odrzyj mnie z wszelkiej pychy i oświeć moje abym ujrzał Twoją pokorę i umiał się tak samo uniżyć, jak Ty uczyniłeś to na drzewie krzyża, abym miał życie w Tobie. Amen.

DODATEK SPECJALNY NA WIELKI TYDZIEŃ

Cisza Wielkiej Soboty

Wielka Sobota jest dniem szczególnym w całym roku liturgicznym, ponieważ Mszał nie przewiduje wypowiadania żadnych słów. Nie oznacza to jednak, że w dniu tym nic się nie dzieje- wręcz przeciwnie. Kościół trwa przy Bożym Grobie, czuwa i dziękuje Bogu za tak wielki akt Jego miłości wobec ludzkości, jakim była śmierć na krzyżu. Pan jednak, mimo tego, że spoczywa w grobie, nie jest w stanie próżnować. W czasie, gdy my czuwamy w rozmodleniu, On udaje się do Otchłani, ponieważ pozostali jeszcze ci sprawiedliwi, którzy oczekiwali na zbawienie, ale przez grzech pierworodny nie mogli przekroczyć bram raju. Kościół przez wieki żywił wiarę, że w dniu po swoim pogrzebie, Pan zstąpił do Piekieł i poddźwignął stamtąd Adama i wszystkie następne pokolenia którzy, którzy odeszły z tego świata przed zbawczą męką i śmiercią Chrystusa.

Wskazania liturgiczne: ołtarz jest obnażony, nie sprawuje się Mszy Świętej. Kościół trwa na adoracji przy grobie Pańskim.

ROZWAŻANIE I MODLITWA

“Co się stało? Wielka cisza spowiła ziemię; wielka na niej cisza i pustka. Cisza wielka, bo Król zasnął. Ziemia się przelękła i zamilkła, bo Bóg zasnął w ludzkim ciele, a wzbudził tych, którzy spali od wieków. Bóg umarł w ciele, a poruszył Otchłań.” Te mistyczne i głębokie słowa Starożytnej homilii na Świętą i Wielką Sobotę są zaproszeniem do jeszcze głębszego kontynuowania postawy serca, jaką winniśmy byli wzbudzić w Wielki Piątek. Gdy my czuwamy przy Grobie Pańskim, z jednej strony w poczuciu pustki, z drugiej zaś w dziękczynieniu, Pan nie może, nawet na jeden dzień porzucić swojego ludu, tak wielka jest jego Miłość, więc zstępuje do Otchłani, aby wyprowadzić z niej tych, którzy jeszcze nie mogli dostąpić Zbawienia - podaje im rękę, żeby dostąpili wiekuistej radości w niebie. Czym jest Wielka Sobota dla nas? Przede wszystkim dniem wyciszenia, zatrzymania i nauki cierpliwości, ale także pogłębienia wdzięczności Bogu za Jego Ofiarę, miłość i pokorę.

Jezu Chryste, który umarłeś za mnie na drzewie krzyża, poruszaj najgłębsze otchłanie mojego serca, które są zaciemnione niepokojem. Napełnij je swoją słodką Obecnością i oblej łaskawie Twoim światłem. Amen.

DODATEK SPECJALNY NA WIELKI TYDZIEŃ

Wigilia Paschalna w Wielką Noc

Główny ołtarz ma być obnażony. W Wielką Sobotę nie sprawuje się Najświętszej Ofiary. Przed rozpoczęciem ceremonii należy zakończyć adorację w Grobie Pańskim. Msza święta Wigilii Paschalnej jest celebracją Uroczystości Zmartwychwstania Pańskiego. Szczególny nacisk Kościół kładzie na ekspozycję radości ze zwycięstwa Chrystusa nad śmiercią i naszego odrodzenia przez Chrzest święty. Uwydatnia więc Liturgię światła, Liturgię słowa, Liturgię chrzcielną i Liturgię eucharystyczną. Obowiązuje biały kolor szat. Wierni gromadzą się poza świątynią, gdzie rozpala się ognisko.

Wielkanoc należy do najstarszych celebrowanych – przez całe chrześcijaństwo – uroczystości. Wspominają o tym, przynajmniej pośrednio, już Listy Apostolskie (I Kor 5, 7-8 i I P 2, 9).

W ciągu pierwszych trzech wieków po Chrystusie datę obchodzenia Wielkanocy ustalano różnie. Dopiero Sobór Nicejski (325 r.) nakazał jej celebrowanie w jednym terminie. Kościół zachodni i wschodni podtrzymywały tę wspólną tradycję przeszło 500 lat po schizmie wschodniej – do 1582 r.

Wigilia Paschalna kontynuuje najstarsze tradycje liturgiczne. Łączy w sobie elementy znane od pierwszych wieków chrześcijaństwa: sprawowana jest w noc, po której zawsze następuje poranek. Ma to podwójny wymiar symboliczny. Po pierwsze, w tradycji wyznawców Chrystusa Pan jest uznawany za Słońce. Po drugie, poranek ogłasza koniec panowania nocy – ludzie zwracają się więc ku dobrym uczynkom, zwyciężającym zło. Przed Wigilią Paschalną ołtarz ma być także obnażony. Dawniej, gdy chrześcijanie gromadzili się jeszcze w katakumbach, położenie obrusów na ołtarzu i udekorowanie go miało oznajmić, że sprawuje się na nim obrzędy liturgiczne. Tam, gdzie się one nie odbywały, ołtarz pozostawał nagi. Podobnie i w naszych czasach Wielka Sobota jest dniem bez Mszy świętej, toteż ołtarz pozostaje nieudekorowany. Co więcej, liturgia tego dnia ma wyjątkowo „ruchliwy” charakter. Podkreślają to liczne procesje (do chrzcielnicy/kaplicy chrzcielnej; procesja z darami etc.)

PRZEBIEG LITURGII

Główny ołtarz ma być obnażony. W Wielką Sobotę nie sprawuje się Najświętszej Ofiary. Przed rozpoczęciem ceremonii należy zakończyć adorację w Grobie Pańskim. Msza święta Wigilii Paschalnej jest celebracją Uroczystości Zmartwychwstania Pańskiego. Szczególny nacisk Kościół kładzie na ekspozycję radości ze zwycięstwa Chrystusa nad śmiercią i naszego odrodzenia przez Chrzest święty. Uwydatnia więc Liturgię światła, Liturgię słowa, Liturgię chrzcielną i Liturgię eucharystyczną. Obowiązuje biały kolor szat. Wierni gromadzą się poza świątynią, gdzie rozpala się ognisko.

LITURGIA ŚWIATŁA

Módlmy się.

Boże, Ty przez swojego Syna udzieliłeś wiernym światła swojej chwały, poświęć + ten ogień i przez te święta wielkanocne rozpal w nas tak wielkie pragnienie nieba, abyśmy z czystym sercem mogli dostąpić świąt wiekuistej światłości. Przez Chrystusa, Pana naszego.

W. Amen

Kapłan żłobi na paschale odpowiednie symbole, w tym cyfry bieżącego roku. Potem umieszcza 5 gwoździ (grana) w formie krzyża wypowiadając odpowiednie formuły. Zapalając paschał od nowego ognia, mówi głośno:

Niech światło Chrystusa chwalebnie zmartwychwstałego rozproszy ciemności naszych serc i umysłów.

Następnie wyrusza procesja do kościoła. Rozpoczyna ją turyferarz dymiącą kadzielnicą. Poprzedza on paschał, zapalony i niesiony przez celebransa, który może tę funkcję powierzyć komuś innemu. Należy trzykrotnie stanąć z zapaloną świecą w kościele: u wejścia, na środku i przed ołtarzem. Za pierwszym razem od świecy paschalnej własną świecę zapala kapłan, za drugim usługujący, a za trzecim – należy zapalić wszystkie światła w kościele.

Paschał stawia się przed środkiem ołtarza lub przy ambonie. Można go okadzić. Należy wyśpiewać Orędzie Wielkanocne. Kantor lub diakon wykonuje je z ambony.

Orędzie Wielkanocne jest starożytnym hymnem. Jego autorstwo przypisuje się świętemu Ambrożemu. Wielbi on Chrystusa, którego symbolizuje zapalona świeca paschalna. Błogosławi noc, w której zmartwychwstał. Zestawia ze sobą ciemności grzechu, które ogarnęły ludzkość od Adama i Ewy oraz światłość, którą Mesjasz wniósł na świat wraz ze swoim przyjściem i pokonaniem śmierci. Orędzia Wielkanocnego zgromadzenie wysłuchuje stojąc i trzymając zapalone świece. One są wyrazem chęci zjednoczenia z misterium Chrystusa.

K: Weselcie się już zastępy Aniołów w niebie! Weselcie się słudzy Boga.

Niechaj zabrzmią dzwony głoszące zbawienie,

gdy Król tak wielki odnosi zwycięstwo!

Raduj się, ziemio, opromieniona tak niezmiernym blaskiem,

a oświecona jasnością Króla wieków,

poczuj, że wolna jesteś od mroku, co świat okrywa!

Zdobny blaskiem takiej światłości, raduj się, Kościele Święty, Matko nasza!

Ta zaś świątynia niechaj zabrzmi potężnym śpiewem całego ludu.

A zatem proszę was, bracia najmilsi,

którzy stoicie tutaj, podziwiając jasność tego świętego płomienia,

byście razem ze mną wzywali miłosierdzia wszechmogącego Boga.

Niech Ten, który bez moich zasług raczył mnie uczynić swoim sługą,

zechce mnie napełnić światłem swojej jasności

i pozwoli godnie wyśpiewać pochwałę tej świecy.

K: Pan z wami.

W: I z duchem twoim.

K: W górę serca.

W: Wznosimy je do Pana.

K: Dzięki składajmy Panu Bogu naszemu.

W: Godne to i sprawiedliwe.

K: Zaprawdę godne to i sprawiedliwe,

abyśmy z całego serce i z całej duszy śpiewem wysławiali niewidzialnego Boga,

Ojca wszechmogącego oraz Jednorodzonego Syna Jego, Jezusa Chrystusa,

naszego Pana, który Ojcu Przedwiecznemu spłacił za nas dług Adama

i krwią serdeczną zmazał dłużny zapis starodawnej winy.

Oto są bowiem święta paschalne, w czasie których zabija się prawdziwego Baranka,

a Jego Krew poświęca domy wierzących.

Jest to ta sama noc, w której niegdyś ojców naszych, synów Izraela, wywiodłeś z Egiptu

i przeprowadziłeś suchą nogą przez Morze Czerwone.

Jest to zatem ta noc, która światłem ognistego słupa rozproszyła ciemności grzechu,

a teraz ta sama noc uwalnia wszystkich wierzących w Chrystusa na całej ziemi

od zepsucia pogańskiego życia i od mroku grzechów,

do łaski przywraca i gromadzi w społeczności świętych.

Tej właśnie nocy Chrystus skruszywszy więzy śmierci, jako zwycięzca wyszedł z otchłani.

Nic by nam przecież nie przyszło z daru życia, gdybyśmy nie zostali odkupieni.

O, jak przedziwna łaskawość Twej dobroci dla nas!

O, jak niepojęta jest Twoja miłość: aby wykupić niewolnika, wydałeś swego Syna.

O, zaiste konieczny był grzech Adama, który został zgładzony śmiercią Chrystusa!

O, szczęśliwa wina, skoro ją zgładził tak wielki Odkupiciel!

O, zaiste błogosławiona noc, jedyna, która była godna poznać

czas i godzinę zmartwychwstania Chrystusa

O tej to nocy napisano: a noc jako dzień zajaśnieje,

oraz: noc będzie mi światłem i radością.

Uświęcająca siła tej nocy oddala zbrodnie, z przewin obmywa,

przywraca niewinność upadłym, a radość smutnym,

rozprasza nienawiść, usposabia do zgody i ugina potęgi.

W tę noc pełną łaski, przyjmij, Ojcze święty,

wieczorną ofiarę uwielbienia, którą Ci składa Kościół święty,

uroczyście ofiarując przez ręce swoich sług tę świecę, owoc pracy pszczelego roju.

Znamy już wymowę tej woskowej kolumny, którą na chwałę Boga zapalił jasny płomień.

Chociaż dzieli się on użyczając światła, nie doznaje jednak uszczerbku,

żywi się bowiem strugami wosku,

który dla utworzenia tej cennej pochodni wydała pracowita pszczoła.

O, zaiste błogosławiona noc, w której się łączy niebo z ziemią,

sprawy boskie ze sprawami ludzkimi.

Prosimy Cię, przeto, Panie,

niech ta świeca poświęcona na chwałę Twojego imienia

nieustannie płonie, aby rozproszyć mrok tej nocy.

Przyjęta przez Ciebie, jako woń przyjemna, niechaj się złączy ze światłami nieba.

Niech ta świeca płonie, gdy wzejdzie słońce nie znające zachodu:

Jezus Chrystus, Twój Syn Zmartwychwstały, który oświeca ludzkość swoim światłem

i z Tobą żyje i króluje na wieki wieków.

W: Amen, amen, amen.

Po zakończeniu Orędzia wierni gaszą świece i siadają. Kapłan zachęca ich do wysłuchania Słowa Bożego.

Przewidziano na ten dzień 9 czytań: 7 ze Starego Testamentu i 2 z Nowego (epistoła i Ewangelia). Można wykonać 3 z 7 czytań ze starego Testamentu, a w nagłych okolicznościach – 2. Zawsze należy wykonać czytanie z 14 rozdziału z Księgi Wyjścia.

LITURGIA SŁOWA

Fragmenty Pisma Świętego w czasie Wigilii Paschalnej są przypomnieniem dziejów zbawienia od stworzenia świata aż po przyjście i zmartwychwstanie Chrystusa. Podano tu 5 czytań. W pierwszym, o stworzeniu świata (Rdz 1, 1 – 2, 2), autor natchniony opisuje powstanie wszechświata i człowieka. W Bożym planie zbawienia wszystko jest doskonałe: grzech nie jest obecny, wszystko żyje w harmonii.

Czytanie z Księgi Rodzaju

Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię. Ziemia zaś była bezładem i pustkowiem: ciemność była nad powierzchnią bezmiaru wód, a Duch Boży unosił się nad wodami. Wtedy Bóg rzekł: «Niechaj się stanie światłość!» I stała się światłość. Bóg, widząc, że światłość jest dobra, oddzielił ją od ciemności. I nazwał Bóg światłość dniem, a ciemność nazwał nocą. I tak upłynął wieczór i poranek – dzień pierwszy. A potem Bóg rzekł: «Niechaj powstanie sklepienie w środku wód i niechaj oddzieli ono jedne wody od drugich! » Uczyniwszy to sklepienie, Bóg oddzielił wody pod sklepieniem od wód ponad sklepieniem; a gdy tak się stało, Bóg nazwał to sklepienie niebem. I tak upłynął wieczór i poranek – dzień drugi. A potem Bóg rzekł: «Niechaj zbiorą się wody spod nieba w jedno miejsce i niech się ukaże powierzchnia sucha!» A gdy tak się stało, Bóg nazwał tę suchą powierzchnię ziemią, a zbiorowisko wód nazwał morzem. Bóg, widząc, że były dobre, rzekł: «Niechaj ziemia wyda rośliny zielone: trawy dające nasiona, drzewa owocowe rodzące na ziemi według swego gatunku owoce, w których są nasiona». I tak się stało. Ziemia wydała rośliny zielone: trawę dającą nasienie według swego gatunku i drzewa rodzące owoce, w których było nasienie według ich gatunków. A Bóg widział, że były dobre. I tak upłynął wieczór i poranek – dzień trzeci. A potem Bóg rzekł: «Niechaj powstaną ciała niebieskie, świecące na sklepieniu nieba, aby oddzielały dzień od nocy, aby wyznaczały pory roku, dni i lata; aby były ciałami jaśniejącymi na sklepieniu nieba i aby świeciły nad ziemią». I tak się stało. Bóg uczynił dwa duże ciała jaśniejące: większe, aby rządziło dniem, i mniejsze, aby rządziło nocą, oraz gwiazdy. I umieścił je Bóg na sklepieniu nieba, aby świeciły nad ziemią; aby rządziły dniem i nocą i oddzielały światłość od ciemności. A widział Bóg, że były dobre. I tak upłynął wieczór i poranek – dzień czwarty. Potem Bóg rzekł: «Niechaj się zaroją wody od istot żywych, a ptactwo niechaj lata nad ziemią, pod sklepieniem nieba!» Tak stworzył Bóg wielkie potwory morskie i wszelkiego rodzaju pływające istoty żywe, którymi zaroiły się wody, oraz wszelkie ptactwo skrzydlate różnego rodzaju. Bóg, widząc, że były dobre, pobłogosławił je tymi słowami: «Bądźcie płodne i mnóżcie się, abyście zapełniały wody w morzach, a ptactwo niechaj się rozmnaża na ziemi». I tak upłynął wieczór i poranek – dzień piąty. Potem Bóg rzekł: «Niechaj ziemia wyda istoty żywe różnego rodzaju: bydło, zwierzęta pełzające i dzikie zwierzęta według ich rodzajów!» I stało się tak: Bóg uczynił różne rodzaje dzikich zwierząt, bydła i wszelkich zwierząt pełzających po ziemi. I widział Bóg, że były dobre. A wreszcie rzekł Bóg: «Uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam. Niech panuje nad rybami morskimi, nad ptactwem podniebnym, nad bydłem, nad ziemią i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi!» Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boży go stworzył: stworzył mężczyznę i niewiastę. Po czym Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię i uczynili ją sobie poddaną; abyście panowali nad ptactwem podniebnym, nad rybami morskimi i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi». I rzekł Bóg: «Oto wam daję wszelką roślinę przynoszącą ziarno po całej ziemi i wszelkie drzewo, którego owoc ma w sobie nasienie: dla was będą one pokarmem. A dla wszelkiego zwierzęcia polnego i dla wszelkiego ptactwa podniebnego, i dla wszystkiego, co się porusza po ziemi i ma w sobie pierwiastek życia, będzie pokarmem wszelka trawa zielona». I tak się stało. A Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre. I tak upłynął wieczór i poranek – dzień szósty. W ten sposób zostały ukończone niebo i ziemia oraz wszystkie zastępy jej stworzeń. A gdy ukończył w dniu szóstym swe dzieło, nad którym pracował, odpoczął dnia siódmego po całym swym trudzie, jaki podjął.

Oto słowo Boże.

Następuje psalm powiązany z treścią czytania:

Refren: Niech zstąpi Duch Twój i odnowi ziemię.

Błogosław, duszo moja, Pana, *

Boże mój, Panie, Ty jesteś bardzo wielki!

Odziany w majestat i piękno, *

światłem okryty jak płaszczem.

Refren.

Umocniłeś fundamenty ziemi, *

nie zachwieje się na wieki wieków.

Jak szatą okryłeś ją Wielką Głębią, *

ponad górami stanęły wody.

Refren.

Ty zdroje kierujesz do strumieni, *

które pośród gór się sączą.

Nad nimi mieszka ptactwo niebieskie *

i śpiewa pośród gałęzi.

Refren.

Z Twoich komnat nawadniasz góry, *

owocem dzieł Twoich syci się ziemia.

Każesz rosnąć trawie dla bydła *

i roślinom, by człowiekowi służyły.

Refren.

Jak liczne są dzieła Twoje, Panie! *

Ty wszystko mądrze uczyniłeś,

ziemia jest pełna Twoich stworzeń. *

Błogosław, duszo moja, Pana.

Refren.

Następuje oracja kapłana. Wszyscy wstają.

Módlmy się.

Wszechmogący, wieczny Boże, Ty jesteś godny podziwu w swoich dziełach +, spraw, niech wszyscy przez Ciebie odkupieni zrozumieją, że wspaniałe było dzieło stworzenia świata, a jeszcze wspanialsze jest dzieło stworzenia *, które się dokonało przez wielkanocną ofiarę Chrystusa. Który żyje i króluje na wieki wieków.

W.: Amen.

Drugie czytanie również pochodzi z Księgi Rodzaju (Rdz 22, 1- 18). Opowiada o Abrahamie i ofierze z Izaaka, którą miał złożyć Bogu. On jednak, poddając próbie posłuszeństwo Abrahama, wynagradza je: obiecuje mu niezliczone potomstwo.

Czytanie z Księgi Rodzaju

Bóg wystawił Abrahama na próbę i rzekł do niego: «Abrahamie!» A gdy on odpowiedział: «Oto jestem» – powiedział: «Weź twego syna jedynego, którego miłujesz, Izaaka, idź do kraju Moria i tam złóż go w ofierze na jednym z pagórków, jaki ci wskażę». Nazajutrz rano Abraham osiodłał swego osła, zabrał z sobą dwóch swych ludzi i syna Izaaka, narąbał drzewa do spalenia ofiary i ruszył w drogę do miejscowości, o której mu Bóg powiedział. Na trzeci dzień Abraham, spojrzawszy, dostrzegł z daleka ową miejscowość. I wtedy rzekł do swych sług: «Zostańcie tu z osłem, ja zaś i chłopiec pójdziemy tam, aby oddać pokłon Bogu, a potem wrócimy do was». Abraham, zabrawszy drwa do spalenia ofiary, włożył je na syna swego, Izaaka, wziął do ręki ogień i nóż, po czym obaj się oddalili. Izaak odezwał się do swego ojca Abrahama: «Ojcze mój!» A gdy ten rzekł: «Oto jestem, mój synu» – zapytał: «Oto ogień i drwa, a gdzież jest jagnię na całopalenie?» Abraham odpowiedział: «Bóg upatrzy sobie jagnię na całopalenie, synu mój». I szli obydwaj dalej. A gdy przyszli na to miejsce, które Bóg wskazał, Abraham zbudował tam ołtarz, ułożył na nim drwa i związawszy syna swego, Izaaka, położył go na tych drwach na ołtarzu. Potem Abraham sięgnął ręką po nóż, aby zabić swego syna. Ale wtedy Anioł Pański zawołał na niego z nieba i rzekł: «Abrahamie, Abrahamie!» A on rzekł: «Oto jestem». Anioł powiedział mu: «Nie podnoś ręki na chłopca i nie czyń mu nic złego! Teraz poznałem, że boisz się Boga, bo nie odmówiłeś Mi nawet twego jedynego syna». Abraham, obejrzawszy się poza siebie, spostrzegł barana uwikłanego rogami w zaroślach. Poszedł więc, wziął barana i złożył w ofierze całopalnej zamiast swego syna. I dał Abraham miejscu temu nazwę «Pan widzi». Stąd to mówi się dzisiaj: «Na wzgórzu Pan się ukazuje». Po czym Anioł Pański przemówił głośno z nieba do Abrahama po raz drugi: «Przysięgam na siebie, mówi Pan, że ponieważ uczyniłeś to, a nie odmówiłeś Mi syna twego jedynego, będę ci błogosławił i dam ci potomstwo tak liczne jak gwiazdy na niebie i jak ziarnka piasku na wybrzeżu morza; potomkowie twoi zdobędą warownie swych nieprzyjaciół. Wszystkie ludy ziemi będą sobie życzyć szczęścia takiego, jakie jest udziałem twego potomstwa, dlatego że usłuchałeś mego rozkazu».

Oto słowo Boże.

Refren: Strzeż mnie, o Boże, Tobie zaufałem.

Pan moim dziedzictwem i przeznaczeniem, *

to On mój los zabezpiecza.

Zawsze stawiam sobie Pana przed oczy, *

On jest po mojej prawicy, nic mną nie zachwieje.

Refren.

Dlatego cieszy się moje serce i dusza raduje, *

a ciało moje będzie spoczywać bezpiecznie,

bo w kraju zmarłych duszy mej nie zostawisz *

i nie dopuścisz, bym pozostał w grobie.

Refren.

Ty ścieżkę życia mi ukażesz, *

pełnię radości przy Tobie

i wieczne szczęście *

po Twojej prawicy.

Refren.

W oracji kapłan zwraca uwagę na korzenie wiary w Jezusa w wierze Abrahama.

Módlmy się.

Boże, Ojcze wszystkich wierzących, Ty przez swoją łaskę pomnażasz na całym świecie liczbę przybranych dzieci +, Ty przez paschalny sakrament chrztu spełniasz obietnicę daną Twojemu słudze Abrahamowi i czynisz go ojcem wszystkich narodów *, daj Twojemu ludowi godnie odpowiedzieć na łaskę powołania. Przez Chrystusa, Pana naszego.

W.: Amen.

Trzeci fragment opowiada o wyjściu ludu izraelskiego z Egiptu i przejściu suchą nogą przez Morze czerwone (Wj 14, 15 – 15, 1). Mówi nam o opiece Boga, która jest bezgraniczna. Łączy się ściśle z następującym po nim psalmem, dlatego pomija się zakończenie czytania.

Czytanie z Księgi Wyjścia Pan rzekł do Mojżesza:

«Czemu głośno wołasz do Mnie? Powiedz Izraelitom, niech ruszają w drogę. Ty zaś podnieś swą laskę i wyciągnij rękę nad morze, i rozdziel je na dwoje, a wejdą Izraelici w środek morza na suchą ziemię. Ja natomiast uczynię upartymi serca Egipcjan tak, że pójdą za nimi. Wtedy okażę moją potęgę wobec faraona, całego wojska jego, rydwanów i wszystkich jego jeźdźców. A gdy okażę moją potęgę wobec faraona, jego rydwanów i jeźdźców, wtedy poznają Egipcjanie, że Ja jestem Pan». Anioł Boży, który szedł na przedzie wojsk izraelskich, zmienił miejsce i szedł na ich tyłach. Słup obłoku również przeszedł z przodu i zajął ich tyły, stając między wojskiem egipskim a wojskiem izraelskim. I tam był obłok ciemnością, tu zaś oświecał noc. I nie zbliżyli się jedni do drugich przez całą noc. Mojżesz wyciągnął rękę nad morze, a Pan cofnął wody gwałtownym wiatrem wschodnim, który wiał przez całą noc, i uczynił morze suchą ziemią. Wody się rozstąpiły, a Izraelici szli przez środek morza po suchej ziemi, mając mur z wód po prawej i po lewej stronie. Egipcjanie ścigali ich. Wszystkie konie faraona, jego rydwany i jeźdźcy weszli za nimi w środek morza. O świcie spojrzał Pan ze słupa ognia i ze słupa obłoku na wojsko egipskie i zmusił je do ucieczki. I zatrzymał koła ich rydwanów, tak że z wielką trudnością mogli się naprzód posuwać. Egipcjanie krzyknęli: «Uciekajmy przed Izraelem, bo w jego obronie Pan walczy z Egipcjanami». A Pan rzekł do Mojżesza: «Wyciągnij rękę nad morze, aby wody zalały Egipcjan, ich rydwany i jeźdźców». Wyciągnął Mojżesz rękę nad morze, które o brzasku dnia wróciło na swoje miejsce. Egipcjanie, uciekając, biegli naprzeciw falom, i pogrążył ich Pan w środku morza. Powracające fale zatopiły rydwany i jeźdźców całego wojska faraona, którzy weszli w morze, ścigając tamtych; nie ocalał z nich ani jeden. Izraelici zaś szli po suchym dnie morskim, mając mur wodny po prawej i po lewej stronie. W tym to dniu wybawił Pan Izraela z rąk Egipcjan. I widzieli Izraelici martwych Egipcjan na brzegu morza. Gdy Izraelici zobaczyli wielkie dzieło, którego dokonał Pan wobec Egipcjan, ulękli się Pana i uwierzyli Jemu oraz Jego słudze Mojżeszowi. Wtedy Mojżesz i Izraelici razem z nim zaśpiewali taką oto pieśń ku czci Pana:

Refren: Śpiewajmy Panu, który moc okazał.

Zaśpiewam na cześć Pana, który okrył się sławą, *

gdy konia i jeźdźca pogrążył w morskiej toni.

Pan jest moją mocą i źródłem męstwa, †

Jemu zawdzięczam moje ocalenie. *

On Bogiem moim, uwielbiać Go będę.

Refren.

Pan wojownik potężny, *

«Ten, który jest», brzmi Jego imię.

Rzucił w morze rydwany faraona i wojsko jego, *

wybrani wodzowie legli w Morzu Czerwonym.

Refren.

Przepaści ich ogarnęły, *

jak głaz runęli w głębinę.

Uwielbiona jest potęga prawicy Twej, Panie, *

prawica Twa, o Panie, starła nieprzyjaciół.

Refren.

Wprowadziłeś ich i osadziłeś *

na górze Twojego dziedzictwa.

W miejscu, które uczyniłeś swym mieszkaniem, †

w świątyni zbudowanej Twoimi rękami, *

Pan jest Królem na zawsze i na wieki.

Refren.

Kolejna oracja kapłana:

Módlmy się.

Boże, także w obecnych czasach jaśnieją Twoje dawne cuda: + niegdyś swoją mocą wybawiłeś jeden naród od prześladowań faraona i przeprowadziłeś go przez Morze Czerwone, obecnie przez wodę chrztu prowadzisz wszystkie narody do zbawienia, * spraw, aby cała ludzkość weszła do liczby synów Abrahama i dostąpiła godności ludu wybranego. Przez Chrystusa, Pana naszego.

W.: Amen.

Tutaj mogą zakończyć się czytania ze Starego Testamentu. Po ostatniej oracji zapala się świece ołtarzowe. Należy zaśpiewać hymn „Chwała na wysokości Bogu”, podczas którego powinny bić dzwony. Ten starożytny hymn szczególnie wybrzmiewa w Wigilię Paschalną. Wielkopiątkowa żałoba po Chrystusie ukrzyżowanym kończy się wraz z nastaniem Wielkiej Nocy, gdy Pan zmartwychwstały pokonuje śmierć.

Kapłan odmawia kolektę:

Boże, Ty sprawiasz, że ta najświętsza noc jaśnieje blaskiem Zmartwychwstania Pańskiego, + wzbudź w Twoim Kościele ducha dziecięctwa, którego otrzymaliśmy na chrzcie świętym, * abyśmy, odnowieni na duchu i ciele, służyli Tobie z całkowitym oddaniem. Przez naszego Pana Jezusa Chrystusa, Twojego Syna, + który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, *Bóg, przez wszystkie wieki wieków.

W.: Amen.

Gdy skończy, lektor odczytuje epistołę: fragment z Listu św. Pawła do Rzymian:

Czytanie z Listu Świętego Pawła Apostoła do Rzymian

Bracia: My wszyscy, którzy otrzymaliśmy chrzest zanurzający w Chrystusa Jezusa, zostaliśmy zanurzeni w Jego śmierć. Zatem przez chrzest zanurzający nas w śmierć zostaliśmy razem z Nim pogrzebani po to, abyśmy i my postępowali w nowym życiu – jak Chrystus powstał z martwych dzięki chwale Ojca. Jeżeli bowiem przez śmierć, podobną do Jego śmierci, zostaliśmy z Nim złączeni w jedno, to tak samo będziemy z Nim złączeni w jedno przez podobne zmartwychwstanie. To wiedzcie, że dla zniszczenia ciała grzesznego dawny nasz człowiek został z Nim współukrzyżowany po to, byśmy już dłużej nie byli w niewoli grzechu. Kto bowiem umarł, został wyzwolony z grzechu. Otóż, jeżeli umarliśmy razem z Chrystusem, wierzymy, że z Nim również żyć będziemy, wiedząc, że Chrystus, powstawszy z martwych, już więcej nie umiera, śmierć nad Nim nie ma już władzy. Bo to, że umarł, umarł dla grzechu tylko raz, a że żyje, żyje dla Boga. Tak i wy rozumiejcie, że umarliście dla grzechu, żyjecie zaś dla Boga w Chrystusie Jezusie.

Oto słowo Boże.

Po tym czytaniu następuje psalm allelujatyczny.

Refren: Alleluja, alleluja, alleluja.

Dziękujcie Panu, bo jest dobry, *

bo Jego łaska trwa na wieki.

Niech dom Izraela głosi: *

«Jego łaska na wieki».

Refren.

Prawica Pana wzniesiona wysoko, *

prawica Pańska moc okazała.

Nie umrę, ale żyć będę *

i głosić dzieła Pana.

Refren.

Kamień odrzucony przez budujących *

stał się kamieniem węgielnym.

Stało się to przez Pana *

i cudem jest w naszych oczach.

Refren.

Następuje Ewangelia, na którą nie przynosi się świeczników – stojący przy ambonie paschał już symbolizuje Chrystusa. Można używać kadzidła.

Ewangelia, w której niewiasty dowiadują się o zmartwychwstaniu Pana, niekoniecznie świadczy o radości kobiet. Wieść: Zmartwychwstał! jest wypełnieniem słów Jezusa o sobie samym: „A trzeciego dnia zmartwychwstanie” (Mt 20, 19).

Słowa Ewangelii według świętego Marka.

Gdy minął szabat, Maria Magdalena, Maria, matka Jakuba, i Salome nakupiły wonności, żeby pójść namaścić Jezusa. Wczesnym rankiem w pierwszy dzień tygodnia przyszły do grobu, gdy słońce wzeszło. A mówiły między sobą: «Kto nam odsunie kamień z wejścia do grobu?» Gdy jednak spojrzały, zauważyły, że kamień został już odsunięty, a był bardzo duży. Weszły więc do grobu i ujrzały młodzieńca, siedzącego po prawej stronie, ubranego w białą szatę; i bardzo się przestraszyły. Lecz on rzekł do nich: «Nie bójcie się! Szukacie Jezusa z Nazaretu, ukrzyżowanego; powstał, nie ma Go tu. Oto miejsce, gdzie Go złożyli. A idźcie, powiedzcie Jego uczniom i Piotrowi: „Podąża przed wami do Galilei, tam Go ujrzycie, jak wam powiedział”».

Oto Słowo Pańskie.

Następnie kapłan wygłasza homilię, a po niej następuje kolejna część.

LITURGIA CHRZCIELNA

Kapłan podchodzi do chrzcielnicy. Tam zwraca się do wiernych, jeśli są kandydaci do chrztu, prosząc ich o modlitwę za nich. Dwóch kantorów śpiewa litanię do wszystkich świętych.

Do tej Litanii można dodać wezwania do świętych szczególnie ważnych dla danej społeczności, np. patronów kościoła. Modlitwa zgromadzenia, wzywającego wstawiennictwa zbawionych, ma szczególną wagę: uświadamia nam samym, że naszym przeznaczeniem jest znaleźć się w niebie, do którego chrzest jest początkiem drogi. Po litanii kapłan wyśpiewuje błogosławieństwo wody chrzcielnej. W pewnym momencie ma wstawić paschał do wody – raz lub trzy razy i śpiewać dalej. Lud odpowiada: „Chwała Ojcu, i Synowi, i Duchowi Świętemu…”. Jeśli są kandydaci do chrztu, wyrzekają się szatana. Jeśli nie, oraz jeśli nie błogosławi się wody chrzcielnej, błogosławi się wodę do pokropienia. Gdy zakończy się obrzęd chrztu i bierzmowania, jeśli były, a jeśli nie – po błogosławieństwie wody, wszyscy stojąc i trzymając w rękach zapalone świece, odnawiają przyrzeczenia chrztu. Potem kapłan kropi zgromadzony lud. Następnie kapłan wraca na miejsce przewodniczenia. Omija się wyznanie wiary i odmawia modlitwę powszechną. Liturgia chrzcielna dobiega końca.

LITURGIA EUCHARYSTYCZNA

Aby podkreślić wagę tej nocy, wypada przygotować procesję z darami. Przewidziana jest 1 prefacja wielkanocna (nr 20). W modlitwach eucharystycznych 1-3 wspomina się tajemnicę dnia. Zaleca się podkreślić doniosły charakter uroczystości korzystając z Kanonu Rzymskiego, I Modlitwy Eucharystycznej.

Dalej Liturgia Eucharystyczna wygląda jak zwykle. Można udzielić Komunii świętej pod obiema Postaciami. Potem następuje oracja i rozesłanie, do którego dodaje się podwójne alleluja. Omija się obrzędy zakończenia, jeśli po Mszy świętej bezpośrednio następuje procesja rezurekcyjna. Kapłan wraz z usługującymi udaje się do Grobu Pańskiego, gdzie wystawia się Najświętszy Sakrament i okadza Go. Kapłan wzywa do radości ze zmartwychwstania Chrystusa. Otrzymuje welon naramienny, bierze monstrancję i wyrusza w procesji. Na jej czele idzie krzyż i figura Zmartwychwstałego. Dalej usługujący i kapłan z Najświętszym Sakramentem. Wróciwszy do kościoła, intonuje się hymn „Ciebie, Boga, wysławiamy”, po którym śpiewa się:

K.: Niebo i ziemia się cieszą. Alleluja. W.: Ze zmartwychwstania Twojego, Chryste. Alleluja.

Potem kapłan odmawia orację:

Módlmy się. Boże, Ty przez wielkanocną ofiarę Chrystusa dałeś swojemu ludowi zbawienie, + udzielaj mu obficie Twoich darów, * aby osiągnął pełną wolność i posiadł radość życia wiecznego,, której pozwalasz mu kosztować na ziemi. Przez Chrystusa, Pana naszego. W.: Amen.

Następuje błogosławieństwo wiernych Najświętszym Sakramentem i antyfona wielkanocna do Najświętszej Maryi Panny.

Procesja rezurekcyjna może odbyć się rano. Wówczas w Grobie Pańskim znów wystawia się Najświętszy Sakrament, jeśli nie był wystawiony całą noc. Wszyscy gromadzą się przy Grobie o oznaczonej godzinie, gdzie porządek jest taki sam jak przed procesją w nocy. Procesja również kończy się w taki sam sposób. Może nastąpić Msza święta bezpośrednio po procesji. Wówczas omija się obrzędy wstępne i rozpoczyna od wprowadzenia kapłana w liturgię. Potem następuje hymn „Chwała na wysokości Bogu…”. Po Komunii świętej należy zaśpiewać hymn „Ciebie, Boga, wysławiamy…”.

ROZWAŻANIE I MODLITWA

Kiedy nasz Pan chodził po ziemi, aby nauczać i oddać życie za ludzkość, zapowiedział też swoje zmartwychwstanie. Obietnica Mistrza i Jego ciągła obecność w Kościele do dziś podtrzymują lud pielgrzymujący do nieba. Pokonanie śmierci i życie wieczne, które daje Bóg, są elementami wiary chrześcijan, którą należy wyznawać, by nazywać się chrześcijaninem. Panie, nasz Boże, pokornie wielbiąc Cię i dziękując za wielki dar życia wiecznego prosimy: niech obmyci wodą Chrztu świętego i włączeni do Twojego Mistycznego Ciała staniemy się przy Twojej łasce uczestnikami radości w niebie. Który żyjesz i królujesz z Bogiem Ojcem w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Przybici do klonowego Krzyża

Konrad Myszkowski

pixabay

Kanadyjczyk to brodaty, uwielbiający syrop klonowy kibic hokeja. Kanadyjka to rodzaj łódki – choć jeśli się zastanowić, można tak określić również rodaczkę wyżej wymienionego. Kanada to kraj pełen lasów, łosi i zaśnieżonych połaci, położony daleko od Polski i – poza stosunkowo liczną Polonią – posiadający z naszą Ojczyzną mało wspólnego. Istnieje jednak kilka powodów, dla których warto pochylić się nad doniesieniami z Kraju Klonowego Liścia.

Zainteresowanie sytuacją Kościoła w poszczególnych krajach jest, ogólnie rzecz biorąc, całkiem zdrową cechą. Świadomość tego, jak się ma katolicyzm w różnych częściach globu, daje ogólny obraz sytuacji Winnicy Pańskiej i pomaga jeszcze lepiej wypełnić przykazanie troski o wspólnotę Kościoła. Kanada jest pod tym względem interesująca ze względu na dosyć sporą i zróżnicowaną społeczność katolicką, stanowiącą niemal 40% populacji kraju. Zarówno historyczna, jak i współczesna obecność katolicyzmu nie powstrzymała jednak „postępowych” ruchów i przemian, wskutek których rządzona przez liberałów Kanada jest kojarzona raczej z awangardą rewolucji obyczajowej niż przywiązaniem do religii i tradycji. Jest to tym bardziej przykre, że jeszcze kilkadziesiąt lat temu Kanadę postrzegano jako kraj konserwatywny, z bardzo silną – zwłaszcza w niektórych regionach – pozycją Kościoła. Prześledzenie tych przemian ma więc również wartość praktyczną – może pomóc uniknąć kanadyjskich błędów w krajach silnie katolickich, takich jak np. Polska.

Czarne suknie i czerwony liść

Jakim właściwie krajem jest Kanada? Wpływ na współczesną sytuację państwa ma jego struktura polityczna, a także historia. Przede wszystkim Kanada nie jest państwem jednolitym, ale - podobnie jak potężny południowy sąsiad (USA) – federacją. Południowa Kanada jest podzielona na 10 silnie odrębnych prowincji, posiadających własne rządy i parlamenty i prowadzących w wielu aspektach (jak np. edukacja czy służba zdrowia) własną politykę wewnętrzną. Część północna, zamieszkała przez niecałe 0.5% całkowitej populacji kraju, została z kolei podzielona na 3 terytoria (Nunavut, Terytoria Północno-Zachodnie, Jukon) będące jednostkami mniej niezależnymi od rządu federalnego. Ogólnie współczesny kształt i ustrój Kanady jest wypadkową procesów związanych z europejską kolonizacją, rozpoczętą wkrótce po podróży Kolumba z 1492 r. Na północy kontynentu od początku wieku XV ścierały się wpływy francuskie i brytyjskie, czego symbolem są postaci dwóch pierwszych żeglarzy badających ziemie późniejszej Kanady – występującego w imieniu Anglii Johna Cabota oraz Francuza Jacquesa Cartiera. Po dziś dzień Kanada posiada dwa języki urzędowe, angielski i francuski, i jest zamieszkiwana w ponad 20% przez ludność francuskojęzyczną, której zdecydowana większość jest skupiona w prowincji Quebec. Jako byłe dominium brytyjskie, Kanada należy do Brytyjskiej Wspólnoty Narodów; co więcej, podobnie jak np. Australia, Nowa Zelandia czy Jamajka, posiada status Commonwealth Realm, tj. uznaje za głowę państwa monarchę brytyjskiego, reprezentowanego przez gubernatora. W ten sposób obecnie głową Kanady jest królowa Elżbieta II, reprezentowana przez gubernator Julie Payette, a premier Kanady – Justin Trudeau – jest również jednym z doradców brytyjskiej monarchini.

Historia Kanady jest również silnie związana z działalnością Kościoła Katolickiego. Katoliccy misjonarze towarzyszyli kolonizatorom od samego początku europejskiego osadnictwa w pierwszych dekadach XVII w. Najważniejszym przejawem aktywności misyjnej tamtych lat jest prowadzona przez Jezuitów akcja ewangelizacyjna wśród plemienia Huronów. Ukoronowaniem początkowego, całkiem udanego etapu misji była budowa w 1639 r. Kolonii pw. Najświętszej Maryi Panny wśród Huronów. Niestety, już dwa lata później ziemie spokojnie nastawionych Indian najechały plemiona z terenów położonych bardziej na północ, zjednoczone w tzw. Lidze Irokeskiej. Najazd, którego przyczyną było wyczerpanie naturalnych zasobów zwierzyny łownej, dał początek długoletniej wojnie, zwanej „wojną bobrową”. Ofiarą brutalnych ataków padali zarówno Huronowie, jak i mieszkający z nimi Jezuici. Misjonarze byli zresztą poddawani szczególnie wyszukanym torturom – Irokezi oskarżali ich o przywleczenie z Europy zarazków nieznanych dotąd chorób, a indiańscy szamani nazywali ich Czarnymi Sukniami i uważali za demony. Wymownym przykładem są tortury, jakim poddano św. św. Jana de Brebeuf i Gabriela Lallemanta w misji pw. św. Ignacego w marcu 1649 r. Zakonników przywiązano do pala, wyrwano im paznokcie, przypalano żywcem, a w oczy wbito rozgrzane węgle. Odwaga dwójki jezuitów zaimponowała przy tym Irokezom do tego stopnia, że po egzekucji postanowili oni zjeść ich serca. Św. św. Jan i Gabriel należą do grupy ośmiu męczenników kanadyjskich, beatyfikowanych w 1922 r. i kanonizowanych 8 lat później przez papieża Piusa XI.

Działalność Kościoła napotykała na znaczne trudności również na obszarach już skolonizowanych. Nieporozumienia pomiędzy ludnością frankofońską (potomkowie Francuzów, posługujący się językiem francuskim) a anglofońską uwydatniły się również w sferze religijnej. Konflikt naznaczył kanadyjską politykę XIX w. – przykładowo, spór o finansowanie szkół katolickich z językiem francuskim ze środków publicznych doprowadził pod koniec tego wieku do kilkuletniego kryzysu politycznego w prowincji Manitoba. Co jednak najsmutniejsze, ze względu na zbieżność kultury i języka, katolicy znaleźli się w tym sporze po obu stronach. Po stronie anglofońskiej znaleźli się bowiem liczni katolicy z Irlandii (a także nieduże grupy katolików szkockich i angielskich), którzy otwarcie współpracowali ze wspólnotami protestanckimi. Pomimo podziału katolicy zawsze byli największą lub jedną z największych grup wyznaniowych, stanowiąc ok. 30-40% całego społeczeństwa Kanady. Współcześnie w Kanadzie zamieszkuje ponad 12,5 mln osób uznających się za katolików, co stanowi ponad 38% społeczeństwa. Największą populację katolicką posiadają prowincje Quebec i Ontario, co odpowiada historycznemu umiejscowieniu katolickich Francuzów oraz Irlandczyków. Kościół jest podzielony na 52 diecezje, a posługę wśród wiernych sprawuje ok. 8000 kapłanów; ponadto funkcjonuje 8 eparchii i 2 egzarchaty kościołów wschodnich (w tym grekokatolicka archieparchia Winnipeg, zrzeszająca licznych emigrantów z Ukrainy, czy słowacka eparchia w Toronto). Niestety, statystyka liczebna Kościoła w Kanadzie nie przekłada się na intensywność praktyk religijnych. Współcześnie jedynie nieliczna część kanadyjskich katolików regularnie uczestniczy we mszy świętej i przystępuje do sakramentów. Większość chrześcijan – zarówno katolików, jak i protestantów – uznaje istnienie Boga, ale nie uważa religii za ważną część swojego życia. Ten trend – znany dobrze również z Europy zachodniej, a stanowiący przede wszystkim pokłosie rewolucji seksualnej lat 60. XX w. – uwidacznia się również w decyzjach i poglądach politycznych.

Najstarsza wnuczka Kościoła

Główną areną głębokich przemian, jakie zaszły w świadomości religijnej kanadyjskich katolików, był wspomniany już Quebec. Frankofońska prowincja, o której raz po raz robi się głośno za sprawą tendencji separatystycznych, jest uważana za spadkobiercę Nowej Francji – kolonii założonej w początkach XVII w. przez Samuela de Champlaina. Zbudowane przez Champlaina miasto Quebec z czasem stało się stolicą olbrzymiego imperium kolonialnego, obejmującego półwysep Labrador, Akadię, obszar Wielkich Jezior oraz Luizjanę, sięgającą na południu do Zatoki Meksykańskiej. Nowa Francja przestała istnieć w 1763 r., kiedy to wskutek pokoju paryskiego, kończącego wojnę siedmioletnią, została podzielona pomiędzy Wielką Brytanię i Hiszpanię. Jeszcze w tym samym roku decyzją Brytyjczyków utworzona została prowincja Quebec, w której z czasem przywrócono francuski język urzędowy, system prawny oraz wolność religijną. 1 lipca 1867 r. Quebec wraz z Ontario, Nowym Brunszwikiem i Nową Szkocją zawiązał Konfederację Kanadyjską, która stała się trzonem współczesnej Kanady.

Okresem zwrotnym w historii prowincji był czas rządów Liberalnej Partii Quebecu w latach 1960-1966. Dokonane wówczas głębokie przemiany społeczno-religijne, nazywane „spokojną rewolucją” (révolution tranquille), wywarły ogromny wpływ na współczesną sytuację w prowincji. Liberałowie zwyciężyli w wyborach rok po śmierci konserwatywnego premiera Maurice Duplessisa, którego 15-letnie rządy, nacechowane bezkompromisową obroną tradycji, rodziny i silnej pozycji Kościoła, zostały później określone przez lewicowców jako le grande noirceur (wielkie ciemności). Po wyborczym zwycięstwie, odniesionym pod hasłami reform oraz pogłębiania autonomii Quebecu, liberałowie rozpoczęli realizację programu laicyzacji życia społecznego. Wprowadzono reformę edukacji, odbierając Kościołowi wpływ na szkoły państwowe, oraz szereg socjalistycznych rozwiązań gospodarczych. Na czas „spokojnej rewolucji” nałożyła się ogólnoświatowa rewolucja obyczajowa, rozpoczęta w latach 60. w sąsiednim USA, a także związane z Soborem Watykańskim II zmiany w Kościele. Liberalna Partia Quebecu była mocno wspierana przez struktury partyjne na poziomie federalnym, a przemiany „spokojnej rewolucji” wywarły duży wpływ na politykę rządu federalnego w późniejszym okresie.

Współcześnie Quebec jest postrzegany jako prowincja mocno zsekularyzowana. Za katolików uważa się co prawda ponad 70% populacji, jednak – podobnie jak w całym kraju – dominuje tu luźne podejście do religii oraz brak zaangażowania w życie Kościoła. Wyludnienie kościołów, spadek ilości powołań kapłańskich i zakonnych oraz zubożenie parafii to trend postępujący od lat 60. XX w., trudno więc nie powiązać go ze „spokojną rewolucją”. Według danych kanadyjskiego urzędu statystycznego (StatCan) liczba osób określających się jako „wierzące, ale nie praktykujące” rośnie w zastraszającym tempie (z 20% populacji w 1985 r. do 35% w 2004 r.) i jest obecnie wyższa niż średnia dla całego kraju. W 2002 r. zaledwie 43% Quebecois przyznawało, iż modli się przynajmniej raz w tygodniu, zaś 38% robiło to kilka razy w ciągu roku lub wcale; 26% uznawało religię za średnio ważny obszar swojego życia, a tyle samo za obszar niemający znaczenia. Zważywszy na trend oraz inne przemiany społeczne, obecnie statystyki te wyglądają zapewne znacznie gorzej. Quebec nie odstępuje również reszcie kraju w obszarze antykatolickiego prawodawstwa. Prowincja jako jedna z pierwszych – już w 1999 r. – zezwoliła na konkubinaty osób tej samej płci, a w 2004 r. zalegalizowała homoseksualne „małżeństwa” wraz z prawem do adopcji dzieci. W prowincji – podobnie jak w całym kraju – nie obowiązują również żadne restrykcje dotyczące aborcji. Niepokoi też wysokie poparcie dla „Karty Wartości Quebecu” – projektu z 2013 r., zakazującego m.in. publicznego noszenia symboli religijnych.

W awangardzie rewolucji

Jak już wspomniałem, procesy zachodzące w Quebecu odwzorowują w pewien sposób tendencje obserwowane w całym kraju. Od kilkudziesięciu lat regularnie maleje liczba Kanadyjczyków będących osobami religijnymi. Co gorsza, najgorzej wypada pod tym względem młode pokolenie – w 2004 r. 30% Kanadyjczyków poniżej 30 roku życia deklarowało się jako niewierzący, a kolejne 23% jako wyznający jakąś religię, ale niepraktykujący. Co ciekawe, spadek poziomu religijności obserwuje się głównie w przypadku rodowitych Kanadyjczyków – w przypadku imigrantów poziom ten od około 30 lat jest stabilny i wynosi mniej więcej 35% niewierzących lub niepraktykujących. Może to oznaczać, iż problem leży rzeczywiście w samej Kanadzie, choć należy również wziąć pod uwagę fakt, iż statystyka ta uwzględnia również sporą liczbę imigrantów muzułmańskich. Doniesienia z Kanady – zwłaszcza ostatnie - muszą jednak budzić słuszny niepokój wśród katolików. Liczne profanacje, promocja ideologii gender, tysiące dzieci wychowywane w świetle prawa przez pary homoseksualne, kwitnący przemysł aborcyjny czy przetrzymywanie w więzieniach niewinnych działaczy pro-life (Mary Wagner) - to tylko niektóre z nich. Przykładowo, ostatnimi czasy szerokim echem odbiła się sprawa przedwczesnego wypuszczenia na wolność Benjamina Levina - byłego wiceministra edukacji, odpowiedzialnego za przygotowanie skrajnie „postępowego” programu edukacji seksualnej dla dzieci, skazanego w 2015 r. za rozsyłanie pornografii dziecięcej.

Jak wspomniano, od listopada 2015 r. władzę w kraju sprawuje rząd uformowany przez Liberalną Partię Kanady na czele z premierem Justinem Trudeau. Sam premier to postać ciekawa i dobrze ogniskująca pewną duchową schizofrenię współczesnej Kanady. Młody Justin od początku wychowywał się w rodzinie przesiąkniętej wielką polityką - jego ojciec, Pierre, sprawował urząd premiera Kanady z krótką przerwą w latach 1969-1984. Rządy Pierre’a Trudeau, które przypadły na okres bezpośrednio po „spokojnej rewolucji” w Quebecu, przeszły do historii jako początek multikulturalizmu, stanowiącego wizytówkę dzisiejszej Kanady. Trudeau zalegalizował rozwody i aborcję, poparł ustawę znoszącą kary za homoseksualne stosunki, nie wprost popierał reżimy komunistyczne w różnych krajach (np. Chiny, Kuba, Polska), a przy tym wszystkim wychowywał swoje dzieci po… katolicku. Mały Justin dorastał więc w domu, w którym często czytano Biblię i pilnowano niedzielnej mszy świętej, a w wieku 9 lat wziął razem z ojcem udział w audiencji u papieża Jana Pawła II. Po śmierci ojca w 2000 r. Justin zaangażował się w działalność polityczną. W 2001 r. był twarzą komitetu organizacyjnego Światowych Dni Młodzieży w Toronto, a w latach kolejnych rozwijał swoją karierę, szczególnie chętnie występując w szkołach i wspólnotach katolickich. Niestety, od początku jego prywatna religijność (której przejawem miał być m.in. ślub kościelny) nie szła w parze z głoszonymi poglądami i podejmowanymi działaniami. Justin Trudeau dał się poznać jako zwolennik liberalnego spojrzenia na sprawy obyczajowe, niejednokrotnie zajadle atakując naukę Kościoła w tym obszarze. Jedną z jego pierwszych decyzji po objęciu szefostwa w Partii Liberalnej było usunięcie działaczy opowiadających się przeciwko aborcji. Działalność Trudeau nie spotkała się z wyraźnym protestem kanadyjskiego episkopatu - kilku przedstawicieli Kościoła udzieliło mu nawet publicznego poparcia, co niewątpliwie przyczyniło się do zwycięstwa w wyborach 2015 r. Poglądy Trudeau znajdują również odbicie w jego rządach - wprowadzenie obowiązkowej edukacji seksualnej już od przedszkola, umożliwienie wyboru „płci nieokreślonej” w paszporcie, osobisty udział premiera w paradzie równości czy hojne finansowanie organizacji przeprowadzających aborcję to tylko niektóre tego przejawy. Przy tym wszystkim Trudeau deklaruje się wciąż jako katolik; w 2017 r. udał się nawet z wizytą do papieża Franciszka, aby osobiście zaprosić go do Kanady i prosić o… publiczne przeproszenie za przymuszanie kanadyjskich Indian do uczenia się w szkołach katolickich.

Szczególnie palącym problemem jest w Kanadzie aborcja. Kraj Klonowego Liścia jest jednym z nielicznych, w których nie istnieją w tym obszarze żadne regulacje prawne - jak już wspomniano, zakaz aborcji został zniesiony przez rząd Pierre’a Trudeau w 1969 r. Oznacza to, że aborcja jest legalna w dowolnym momencie ciąży bez względu na powód, przez co od 1969 r. w Kanadzie w świetle prawa zamordowano już ponad 3 mln nienarodzonych dzieci. Obecnie w kraju dokonuje się przeciętnie 100 tys. aborcji rocznie, a wg przeprowadzonych w 2008 r. badań niemal połowa Kanadyjczyków popiera obecny stan prawny (dla porównania: ze zdaniem „aborcja powinna być dozwolona tylko w celu ochrony życia kobiety” zgodziło się jedynie 7% respondentów). W Kanadzie funkcjonują silne ruchy pro-choice (Canadians for Choice, Canadian Abortion Rights Action League itp.), które - nie musząc już walczyć o zmiany w prawie - zabiegają o jak najszerszą państwową refundację aborcji (również tej dokonywanej „na życzenie”, bez wyraźnej przyczyny medycznej). W obronie życia walczy z kolei kilka ruchów pro-life (m.in. REAL Women of Canada, Campaign Life Coalition - wydawcy portalu lifesitenews.com); należy wspomnieć również o organizowanych co roku Marszach dla Życia. Ikoną kanadyjskiego ruchu pro-life jest bez wątpienia Mary Wagner, broniąca prawa człowieka do życia od poczęcia w klinikach aborcyjnych, gdzie cicho się modli, rozdaje róże napotkanym kobietom i proponuje im rozmowę na temat czynu, który zamierzają popełnić. Za swoją zupełnie niegroźną działalność Wagner już 5 razy została aresztowana, a w więzieniu spędziła łącznie ok. 5 lat. Za każdym razem w jej obronie płynęły głosy z całego świata - przy okazji poprzedniego procesu otrzymała w różnych formach ok. miliona listów poparcia, z czego znaczna część pochodziła z Polski. Problem nie jest jednostkowy - wśród szykanowanych przez państwo kanadyjskich działaczy pro-life znajdziemy m.in. przyjaciółkę Mary - Lidię Gibbons, aresztowaną za trzymanie plakatu antyaborcyjnego w pobliżu kliniki aborcyjnej, a także kilka innych osób. Stopień degeneracji i niewrażliwości przedstawicieli władz doskonale obrazuje wymiana zdań pomiędzy Mary Wagner a sędzią Rickiem Libmanem, jaka miała miejsce podczas jednej z rozpraw w 2016 r. Gdy sędzia nie mógł zrozumieć, dlaczego Mary Wagner musi łamać prawo „aby dać wyraz swoim przekonaniom”, oskarżona stwierdziła: „Gdybym była posłuszna prawu, to dziecko dziś by nie żyło. Gdyby to nie była sprawa życia i śmierci, nie byłoby mnie tutaj”.

Podsumowując - Kanada w ciągu ostatnich dziesięcioleci doświadczyła moralnych i duchowych przemian, analogicznych do tych, jakie spotkały w tym czasie większość krajów zachodu. Nie ominęła jej rewolucja obyczajowa lat 60., a zapoczątkowane wówczas procesy doprowadziły kraj do miejsca w awangardzie światowej rewolucji liberalizmu. Obecnie Kanada posiada wyjątkowo liberalne światopoglądowo rozwiązania prawne oraz bardzo niski odsetek osób uważających religię za ważną sferę życia, przy czym w obu tych kwestiach wyróżnia się nawet na tle zsekularyzowanej Europy Zachodniej czy reszty krajów rozwiniętych. W Kanadzie wciąż jednak mieszka i działa wielu ludzi przywiązanych do tradycyjnych wartości i katolicyzmu – to przedstawiciele Kościoła, organizacje pro-life a także wielu przedstawicieli Polonii. Obrońcy życia, rodziny i Kościoła nie mają w Kraju Klonowego Liścia łatwo - jednak nawet ci, którzy jak Mary Wagner spędzają większość życia w więzieniu, nie poddają się w walce o lepszą Kanadę i lepszy świat. W nich należy upatrywać nadziei na odnowę moralną narodu kanadyjskiego, za nich należy się modlić, a także na różne możliwe sposoby (m.in. poprzez wysyłanie listów poparcia, co można uczynić przez Internet) im pomagać.

Jeśli w powyższym tekście znajduje się jakiekolwiek stwierdzenie sprzeczne z nauką Kościoła Katolickiego, natychmiast je odwołuję.

Jeśli spodobał Ci się mój artykuł, napisz do mnie na konrad.myszkowski@adeste.eu

5 języków miłości

Mateusz Rezler

stocksnap.io

Przeszło co trzecie małżeństwo w Polsce się rozpada. Takie dane opublikował Główny Urząd Statystyczny za rok 2015. Niezbyt dobrze świadczy to o kondycji polskich relacji. Mimo usilnych starań rządu, 500+ i retorycznym bombardowaniu „wartością rodziny”, sytuacja nie wydaje się poprawiać. Proces ten wręcz z roku na rok się nasila. Co będzie za parę lat, Bóg jeden raczy wiedzieć. Warto podjąć jednak refleksję jaka jest tego wszystkiego przyczyna. Nietrudno wskazać na zabieganie, przepracowanie i permanentny stres jako korzenie kłótni, wypalenia czy zwyczajnych trudności w budowaniu więzi małżeńskich. Tu z pomocą przychodzi koncepcja amerykańskiego terapeuty Gary’ego Chapman’a wyrażona w książce pt. „5 języków miłości”.

Pierwszym krokiem jest wyobrażenie sobie pewnej analogii – ludzka psychika jest jak zbiornik. Możemy napełniać go, opróżniać, zaśmiecać lub ubogacać. Od nas i od naszych bliskich zależy, co z nim zrobimy. I tak pozytywne emocje z pewnością będą sprawiać, że nasz bukłak stanie się pełny słodkiego nektaru, za to kłótnie i wyzwiska sączyć będą jad do znajdującej się tam ambrozji. Najgorszą sytuacją będzie zaś obojętność – prawdziwa przeciwność miłości. Ona to bowiem niczym dziura spowoduje wylanie całej zawartości na ziemię. Silnik zaś bez paliwa nie ruszy, tak samo jak i nasze serce. Potrzebujemy miłości jak powietrza, inaczej stajemy się cieniami, a nie ludźmi.

Wizja roztoczona przez Chapman’a wydaje się na pierwszy rzut oka niezwykle uproszczona, ale przecież im idea mniej skomplikowana, tym też łatwiejsza do zastosowania w praktyce. W swojej długoletniej karierze zawodowej autor światowego bestsellera sprzedanego w ponad 8 milionach egzemplarzy pokazuje, że aby coś mogło zadziałać w stosunku do naprawdę szerokiego grona odbiorców, musi być możliwie uniwersalne i jak najprostsze. W końcu nie chodzi tu o budowę silnika odrzutowego albo dywagacje o liczbach urojonych, a o budowanie relacji. Nietrudno wszak stwierdzić, że w głównej mierze kontakty międzyludzkie opierają się właśnie na emocjach, rzadko kiedy wdajemy się z bliźnimi w filozoficzne dysputy.

Warto przejść więc do sposobu napełniania wspomnianego zbiornika. Jak się okazuje, wcale nie jest to takie proste. Tak jak nie wlejemy benzyny do baku na diesla, tak też nie każde działanie będzie pasowało do naszej drugiej połówki. Tu właśnie Chapman rozwija swoją myśl i przedstawia koncepcję pięciu języków miłości – sposobów, na jakie możemy pokazać ukochanej osobie, że rzeczywiście ją kochamy. Każdy będzie miał swój indywidualny dialekt, jednak autor, korzystając z wieloletniego doświadczenia w pomaganiu skonfliktowanym i rozpadającym się małżeństwom, zawęża spektrum do pięciu. Oto one!

Wyrażenia afirmatywne.

Łacińskie affirmare tłumaczy się jako potwierdzać, zapewniać. Tego typu wyrażenia będą więc okazywały drugiej osobie nasze uczucie. Chodzi tu przede wszystkim o słowa, którymi wyrażamy to, co leży nam rzeczywiście na sercu – a jest to przecież miłość! Jak wszystkie języki, działa on równie dobrze na mężczyzn, jak i na kobiety. Panie kochają, gdy mówi się im, jak bardzo są piękne, jak ślicznie wyglądają w nowej sukience albo jak do twarzy im w takiej, a nie innej fryzurze. Panowie zaś potrzebują pochwały za dzielne przybicie gwoździa do ściany, wymienienie żarówki czy otrzymanie premii w pracy. W przypadku obu płci forma może się różnić, za to zasada pozostaje ta sama – warto chwalić współmałżonka, bo dzięki temu czuje się kochany! Nawet drobne słowo uznania czy zachęty potrafi odmienić ponury poranek we wspaniale rozpoczynający się dzień. Jak się okazuje w praktyce, po latach szarej rzeczywistości i codziennej rutyny, w zabieganiu i ciągłym stresie, małżonkowie zwyczajnie nie mówią sobie czułych rzeczy. A przecież wystarczy tak niewiele!

Dobry czas

Możemy szeptać sobie czułe słówka, a i tak summa summarum nie czuć się kochani. Dlaczego? Jedną z możliwych przyczyn jest „nadawanie na innych falach”, czyli używanie innego języka miłości. Dla wielu osób kluczowe jest nie tyle mówienie i wypowiadanie słów, ile poświęcenie czasu i zwyczajne bycie z kimś, kogo kochamy. Albo w trakcie rozmowy, albo oglądania filmu, na wspólnej wycieczce czy wzajemnym czytaniu książek na głos – dla tych osób najważniejszy będzie właśnie „dobry czas” – nie ważne w jaki sposób spędzony, ale zawsze razem, tylko we dwoje. W małżeństwie to nie lada wyzwanie – galopujące w jedną i drugą stronę dzieciaki potrafią nieźle zamieszać w poukładanym i systematycznym rozkładzie dnia. Ale od czego to nie są dziadkowie, rodzeństwo, przyjaciele, sąsiedzi, żeby choć na jeden wieczór zostawić pociechy pod ich opieką i wspólnie wybrać się na romantyczną kolację przy świecach?

Przyjmowanie podarunków

Nie zawsze będzie tak, że trafimy od razu w gust naszej drugiej połówki. Czy to rozmowa, czy wyszeptanie „jestem z ciebie dumny” albo „świetnie dziś wyglądasz” – te sprawdzone sposoby znowuż nie muszą zadziałać. Każdy mówi innym językiem i to, co stosuje się do Kasi czy Basi, wcale nie będzie musiało być adekwatne w stosunku do Asi. A co jeśli osoba, którą kochamy, oczekuje od nas upominków jako wyrazu naszego oddania? Odpowiedź jest prosta – trzeba zamienić każdy miesiąc, tydzień, a może i dzień we wspomnienie świętego Mikołaja! Nie muszą to być od razu czerwone fury wyciągające 250 na godzinę czy platynowe pierścionki wysadzane brylantami (oczywiście jeśli Cię stać, to proszę bardzo!). Wystarczy kwiatek ze straganu, paczka krówek albo ulubione piwo. Nie trzeba się wykosztować, by sprawić przyjemność i napełnić tym samym zbiornik na miłość! Liczy się inwencja i pamięć o kochanej osobie!

Drobne przysługi

Mąż wraca wykończony z pracy, a Ty leżysz do góry brzuchem z dziećmi umorusanymi czekoladą? Żona po całonocnym karmieniu i usypianiu bobasa pada z nóg, a Ty oglądasz poranną retransmisję skoków Kamila Stocha? Dla niektórych nie będzie w tym nic zdrożnego, dla innych będzie to powód do rozbijania talerzy i wyzywania od najgorszych. A to dlatego, że prawdopodobnie językiem miłości tych właśnie osób są drobne przysługi, co pokazuje, że wybadać siebie i małżonka co do jego ulubionego sposobu okazywania miłości można nie tylko na drodze pozytywnej – „co lubię”, ale i negatywnej – „czego nie lubię”. Wyręczenie kogoś, kogo kochamy, z codziennych obowiązków, choćby raz na jakiś czas, może naprawdę dużo wnieść w budowanie relacji. Zadanie pytania: „co mogę dla ciebie zrobić?”, a potem spełnienie tejże prośby z pewnością zaowocuje docenieniem i pogłębieniem wzajemnego uczucia. A podobno nic tak nie działa na kobiety jak widok męża zajmującego się nieporadnym maluszkiem!

Dotyk

Ostatni z języków miłości według Chapmana to dotyk (nie znaczy to, że jest najmniej ważny – kolejność w tym zestawieniu nie ma znaczenia). Dla niektórych to twardy orzech do zgryzienia. Jeśli w domu nie okazywano sobie uczuć poprzez przytulenie czy pocałunek, późniejsze zaspokajanie emocjonalnych potrzeb małżonka w takiej formie może być wysoce problematyczne czy nawet niekomfortowe. Trzymanie się za ręce dla jednych to oczywistość, dla innych prawie piekielne katusze. O czym warto pamiętać, a wiele par zapomina (zwłaszcza dotyczy to panów) – takie działanie w stosunku do współmałżonka nie ma mieć charakteru erotycznego. Oczywiście, może stanowić „grę wstępną”, ale swoją prawdziwą wartość ukazuje dopiero w oderwaniu od sfery seksualnej. Masaż rozluźniający spięte mięśnie, czuły całus na przywitanie czy objęcie w chwilach smutku i zwątpienia może być jak Merci – znaczyć więcej niż tysiąc słów!

Koncepcja pięciu języków miłości potrafi naprawdę tchnąć nowe życie w związki dotknięte rutyną i nieczułością. Jesteśmy ludźmi i nie funkcjonujemy tylko i wyłącznie w sferze duchowej. Altruistyczne poświęcenie się dla drugiego i pokonywanie nawet największych słabości jest wielce chwalebne, ale może nie wystarczyć, by zbudować szczęśliwe małżeństwo. Potrzebna jest także sfera fizyczna i emocjonalna. Ta ostatnia, często bagatelizowana („ach tam, wszystkie rachunki opłacone, dzieciaki w szkole z dobrymi ocenami, to o co mu/jej chodzi?!”) stanowi równie integralną część każdej relacji. Warto poświęcić chwilę, by zastanowić się, jak napełnić zbiornik na miłość drugiej połówki, a potem choćby w formie eksperymentu, przez tydzień lub dwa codziennie spełniać te miłosne uczynki. Czy się opłaca? A w co inwestować „na tym łez padole”, jak nie w miłość? Tylko ona może nadać życiu prawdziwy smak i sprawić, że będzie nam się chciało codziennie wstawać z łóżka. Więc do dzieła! Kochajmy się!

Cierpienia księdza Donissana

Tomasz Kumięga

pexels.com

Świętość to pewien rodzaj ironii skierowany w stronę świata i zła, które choć stara się zabić świętego, nie może go pokonać. Świętość jest czymś, co drażni świat. Świętość to brzemię, które nie jest igraszką. Biedny, stary ksiądz Donissan dobrze o tym wiedział.

Kim jest ksiądz Donissan? To moje niedawne odkrycie będące przejawem kiedyś żywej jeszcze katolickiej kultury, która tworzyła piękną literaturę piórami swoich wiernych, jak i zagubionych dzieci. George Bernanos był jednym z nich. W swojej książce „Pod słońcem szatana” Bernanos kreuje postać wiejskiego księdza, niezbyt dobrze postrzeganego przez resztę kleru, niewykształconego, z początku nieporadnego w kontaktach międzyludzkich, zamkniętego w sobie, jednak jego przełożeni widzieli w jego przesadnej pokorze głębię pokory, a w posłuszeństwie oraz wytrwałości w spełnianiu poleceń i prostoduszności swego powołania – świętość. Jedno, co z pewnością można powiedzieć o księdzu Donissanie to to, że prawdziwie brzydził się grzechem, choć dla samego grzesznika starał się być dobrym i miłosiernym jak sam Bóg. Cóż po tym, jeśli dla siebie nie miał krzty miłosierdzia, osądzał się surowo, każdy objaw wewnętrznej radości uznając za szatańską pokusę. Podczas jednej z rozmów ze swoim proboszczem młody wtedy jeszcze ksiądz Donissan usłyszał słowa, które stały się dla niego swego rodzaju proroctwem: „Świętość! (...) Wypowiadając to słowo wobec księdza, tylko dla niego, wiem, jaką krzywdę mu czynię. Dobrze ksiądz wie, czym ona jest: to powołanie, wezwanie. Tam, gdzie Bóg na ciebie czeka, będziesz musiał, synu, wspinać, piąć się albo zgubić. Nie spodziewaj się żadnej ludzkiej pomocy, jesteś w zupełnym osamotnieniu, na wygnaniu, nie mającym kresu. Znikąd ukojenia, uspokojenia w straszliwej niepewności, w jakiej będziesz się szamotał do końca”.

Zgrzyt innej świętości

Mało kto by się spodziewał usłyszeć coś takiego. Czyż chrześcijanin nie powinien być jakimś mocarzem nadziei, czy nie powinien wobec grzechu stawać jak Dawid przed Goliatem? Przecież ten rudzielec z procą po ludzku nie miał szans na zwycięstwo. Trudno o nadzieję dla samego siebie, jeśli się ją poświęciło dla większego dobra. Co chcę przez to powiedzieć? Ksiądz Donissan pragnął tego, by Bóg odmówił mu zbawienia po to, żeby ci, którzy byli mu powierzeni, mogli go doświadczyć zamiast niego. „Lecz On się obarczył naszym cierpieniem, on dźwigał nasze boleści, a myśmy Go za skazańca uznali, chłostanego przez Boga i zdeptanego. Lecz On był przebity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy. Spadła Nań chłosta zbawienna dla nas, a w Jego ranach jest nasze zdrowie” (Iz 53, 4). Jak czytamy w Piśmie Świętym, już sam Izajasz w postaci Sługi Jahwe, w której my odczytujemy Chrystusa, zawarł ideę człowieka cierpiącego niesprawiedliwe, ponieważ ten, będąc niewinnym, wziął winy nas grzeszników na siebie, żeby przebłagać Boga. Św. Paweł zaś mówi o Jezusie, że on wisząc na krzyżu sam stał się grzechem (2 Kor 5, 21) po to, aby nas zbawić. Ksiądz Donissan w ten sposób w swej postawie, świadomie lub nie, upodabnia się do Chrystusa. I my czujemy ten zgrzyt, bo Bernanos postawą cierpiącego świętego, postacią mogącą uchodzić za szaloną, a o której świętości narrator jest tak dziwnie przekonany, uderza w cichy ton naszej duchowej dewocji. Krzyż często budzi sprzeciw u wielu. Staje się on wyrzutem sumienia, bo trudno jest nam się aż tak poświęcić dla zysku drugiego, a poza tym nieskalaność budzi odrazę u tego, kto ją utracił. Czujemy ból z tęsknoty za tym, co naprawdę piękne i wartościowe. Często nie dostrzegamy tego, jak moralność staje się czymś na wzór prawniczej dysputy na temat grzeszności tego czy tamtego czynu, a przestaje być okazywaniem miłości i znoszeniem przeciwności.

Dlaczego świat nie jest taki piękny?

Oduczyliśmy się kojarzenia cierpienia bezpośrednio z grzechem, cierpienie wydaje się nam bezsensowne albo nasuwa myśli buntujące się na fakt tego, co zdarzyło się w Auschwitz, na to, że kolejne dziecko urodziło się chore albo że ktoś zginął z powodu kataklizmu. Trudno jest oddzielić cierpienie od grzechu. Cierpienie przyszło wraz z odejściem człowieka z Edenu, a przyjściem na świat grzechu. My sami jesteśmy grzeszni, ale nie jesteśmy samym grzechem, nie można postawić znaku równości pomiędzy człowiekiem i grzesznym skalaniem. Grzech jest czymś, co jest w nas, ale jakby obok, na wzór drzazgi wbitej w palec. Doświadczamy cierpienia z powodu grzechu i to niekoniecznie tego, który my popełniliśmy. Cierpienie świadczy dobitnie o tym, że coś z tym światem, który nas otacza, jest nie tak. Trzeba zauważyć także, że część zła jest wynikiem pierworodnej winy, która ciąży nad całym stworzeniem. Cierpienie czasem jest ogólną konsekwencją grzechu albo jest też jego wynikiem. Złe postępowanie musi sprawiać nam ból, ponieważ to ono nas ostrzega przed czymś gorszym, ale nie w każdej sytuacji jest ono grzeszne. Nie mycie zębów przecież nie jest żadnym grzechem, ale nie jest również dobrą rzeczą. Właściwie uformowane sumienie wyrzuca nam złe zachowanie, a nie zachowuje się jak małe dziecko szukające głupich wymówek, zwalając winę za zniszczoną zabawkę na kotka albo inne siły wyższe. Grzech jest naszą biedą, smutną niedolą, ponieważ jesteśmy targani namiętnościami, chcemy czegoś złego i jednocześnie z powodu wyrzutów sumienia staramy się wprawić siebie w niechęć wobec tego zła, innym razem naprawdę chcemy czegoś słusznie dobrego, lecz brakuje nam sił, by ten pozytywny zamiar zrealizować. Złe rzeczy mają tę samą siłę przyciągania co dobre, a niekiedy jesteśmy nimi tak zafascynowani, że potrafią pociągać bardziej niż dobro. Podstawową zasadą sumienia i moralności w ogóle jest prosta myśl: “czyń dobro, a zła unikaj”, jednakże cierpienie wypacza tę optykę, w katuszach duszy i psychiki zaczynamy się dopatrywać najwyższego dobra nie w Bogu, ale w tym, co nam zwyczajnie ulży. Cierpienie wykrzywia nasze spojrzenie nawet na samych siebie i jest to właśnie ten moment, w którym szatan cicho, ale skutecznie potrafi nas zaskoczyć i zwieść, odbierając nam całą naszą nadzieję.

Ciemna noc grzechu

Na takiej granicy cierpienia znajdował się ksiądz Donissan, gdy idąc ciemną nocą, ciągle się gubiąc, spotyka tego, który już dawno trzymał go w szachu, a nie tego, którego spotykał św. Jan od Krzyża w swym cudownym poemacie. Ksiądz toczy z przeciwnikiem prawdziwą duchową walkę, pełną modlitwy i wytężenia woli, złudnie podobną do mistycznego kuszenia. Podczas swej osobistej bitwy z szatanem ksiądz otrzymuje dar jasnowidzenia, może niekiedy ujrzeć duszę napotkanego grzesznika tak, jak widzi ją sam Bóg. Sam zaś cierpiąc ma przynosić ulgę i miłosierdzie cierpiącym. Może dlatego narrator tak wierzy w świętość smutnego księdza, który choć skrupulatnie i z największą sumiennością doszukuje się w każdej duchowej pociesze podstępu jego największego wroga, do końca nie stracił nadziei. Mówi się, że pesymizm nie jest czymś chrześcijańskim, że chrześcijanin powinien znosić swoje cierpienie, nie tracąc pogody ducha. Moim zdaniem istnieje pewien rodzaj pesymizmu mieszczący się w obrębie chrześcijaństwa. Jest to postawa, która cechuje się szczególną wrażliwością na grzech, choć nie można tego mylić ze skrupulanctwem. Widzenie we wszystkim grzechu nie jest oznaką prawidłowo prowadzonego życia wewnętrznego ani właściwością zdrowej ludzkiej psychiki. Ta wrażliwość przejawia się tym, że bardzo dotkliwie doświadczamy lub przeżywamy jego obecność w świecie, w naszych bliźnich, w tym, że widzimy każde jego pokłosie. Dostrzegamy ból w ludzkich oczach oraz smutne twarze i czujemy solidarność z nimi, bo łączy nas nasza grzeszność. Odczuwamy także własną nędzę, to napięcie pomiędzy łaską Bożą a słabością, które niszczy rolę naszego powołania. Doświadczenie zniszczenia i połamania, którego hymnem może być psalm „De profundis”, ostatecznie przechodzący w okazanie wielkiej nadziei pokładanej w Bogu. Ta ostateczna nadzieja, bez której nie ma prawa być mowy o jakimkolwiek pesymizmie w katolicyzmie.

Trudne doświadczenie może nas zgnieść, ale nawet w tym mamy obowiązek szukać Boga, dlatego trzeba walczyć właśnie o nadzieję, która jest tą cnotą, która umacnia naszą cierpliwość i męstwo w znoszeniu utrapienia. Nic nie może powstrzymać nadziei złożonej w Bogu. Oglądając ludzi złamanych przez życie dostrzeżemy tych, którzy ją utracili i takich, co ją zachowali i chyba wszystko w tym zależy od naszej postawy wobec Boga, która często jest roszczeniowa. Nie rozumiemy i nie zastanawiamy się na czym polega Boża łaskawość, a warto to kiedyś zrozumieć.

Ślepe oczy i ciężka praca

Jesteśmy nierzadko jak faryzeusze, którzy przychodzą do Jezusa i pytają: „»Rabbi, kto zgrzeszył, że się urodził niewidomym – on czy jego rodzice?«. Jezus odpowiedział: »Ani on nie zgrzeszył, ani rodzice jego, ale [stało się tak], aby się na nim objawiły sprawy Boże«” (J 9, 2b-3), bo nie rozumiemy tych spraw, buntujemy się i szukamy racjonalnego uzasadnienia i podtrzymania naszej fałszywej opinii. Nie chcemy zaakceptować tego, że cierpienie po prostu jest obecne w świecie i że Bóg je dopuszcza na człowieka. Chcemy być samowystarczalni i niezależni od nikogo, ale zapominamy, że ludzkie życie łatwo jest zakończyć. Odwracamy więc role i stajemy się sami dla siebie bogiem, który nie akceptuje zła i szuka drogi do uśmierzenia bólu, bo wątpi w dobroć prawdziwego Boga, który stoi nad nim w hierarchii boskości. A ludzie często pytają się, jak Bóg może być dobry, skoro na około tyle zła. Zapominają jednak na początku o tym, kto sam na siebie sprowadził to przekleństwo. W oryginalnym tekście przytoczonego powyżej fragmentu Ewangelii Janowej, tam gdzie mowa jest o sprawach Bożych, Chrystus używa greckiego słowa ἔργον (ergon), które oznacza zarówno sprawę, w której ktoś uczestniczy, ale i jakąś pracę do wykonania oraz produkt ludzkich rąk. Jezus w tym miejscu stara się przekazać faryzeuszom pewną piękną myśl, zawartą w tym, że cierpienie wierzącego jest miejscem pracy Bożej, a jej wynik w jakiś sposób w końcu się objawi. Sama zaś praca to mozół, trud, poświęcenie, często też po prostu pasmo niepowodzeń, czego wszak doświadczamy na co dzień. Niekiedy gniewamy się na jej bezowocność, poświęcamy przecież nasz czas, zazwyczaj czemuś dobremu, a ta się nam nie odwdzięcza tak, jak planowaliśmy. Chcemy dobra i przyjemności teraz, a obecna kultura uczy nas tego szczególnie, że każdą przyjemność i ułatwienie mamy mieć na zawołanie. Wobec tego trudno jest nam przyjąć taką perspektywę, która wykracza poza nasze jednostkowe życie i jego czas. Bóg obejmuje całą rzeczywistość człowieka i świata, widzi nas w znacznie szerszym kontekście i to, co dla nas bezsensowne, u Niego takim być nie musi. Może on dostrzegać dobro, które wykiełkuje za kilka pokoleń. Możemy się burzyć na to, ale warto wspomnieć choćby o tym, że nawet nasi przodkowie walczący zaciekle o niepodległość rozumieli, czym jest dar z pracy i poświęcenia, którego owoców mogą sami nigdy nie doświadczyć, ale pragnęli szczerze, aby inni byli w stanie cieszyć się tym darem i kontynuować to dzieło, które oni zaczęli. Bóg też zaczyna taką pracę w nas już w momencie chrztu i jest z nami przez cały czas i działa nawet wtedy, gdy tego nie widzimy lub nie akceptujemy. Mało komu przychodzi z lekkością przyjąć jakiś przykry dla nas w obecnej sytuacji wyrok Boży, a tym bardziej sensownie go wytłumaczyć. Jednocześnie ta potrzeba racjonalizacji cierpienia jest naszą bolączką. Sam doświadczam tego, jak nieraz potrafi być złudna uporczywa chęć zrozumienia własnego cierpienia, która szczerze mówiąc tylko je podsyca.

Jest ktoś obok, kto też cierpi

Cierpieć możemy z Bogiem, dobrowolnie poświęcając się dla Niego, albo bez Niego i to jest nasz wolny wybór. Choć rozrywa Mu serce, On go akceptuje. Bóg woła, a my nie musimy wcale odpowiadać, możemy iść dalej własną drogą. Tu także tkwi w nas to błędne przekonanie, że Bóg nas w jakiś sposób determinuje, że jesteśmy od Niego niewolniczo zależni, więc próbujemy przynajmniej na tej podstawie zrozumieć dlaczego stało się tak, a nie inaczej i ocenić słuszność naszego cierpienia na podstawie naszych domniemanych win oraz dobrych uczynków. Bóg patrzy inaczej. Cierpiąc stajemy wobec tajemnicy, która jest nieprzenikniona. Któż jest na tyle mądry, by przeniknąć wszystkie sploty Bożego zamysłu i ludzkiej niezdolności do współdziałania z nim? Dlatego podziwiam takich śmiałków, którzy mimo wszystko z małego wycinka rzeczywistości, który jest ich udziałem, próbują coś wróżyć o całości. W cierpieniu może się narodzić wspaniała współpraca. Nikt nie wie, ilu wiernych ksiądz Donissan doprowadził do nieba, samemu będąc mężem boleści, ale trzymającym się blisko Boga. W pewnym momencie dowiadujemy się, że ksiądz miał zwyczaj po wieczornej mszy wystawiać Najświętszy Sakrament do adoracji, gdzie razem z nim czuwały najwierniejsze dusze. Cierpienie można zrozumieć, ale nie racjonalnie, cierpienie można zrozumieć tylko przyjmując je w modlitwie i powierzając Jemu, uznając własną słabość i zależność od Boga. Cierpienie może nauczyć miłości, bo odsłania przede wszystkim nasze wnętrze. Ile emocji i myśli budzi w nas udręka, ilu z nas samych nie zaczyna łkać, gdy odkrywają tę mroczną i zawistną, niesprawiedliwą i pyszną część własnej duszy. Modlitwa staje temu naprzeciw, zbiera to wszystko i powierza Bogu, który przecież nas zna, który wie wszystko o naszym bólu i potrafi być wobec nas wyrozumiały i czuły jak nikt inny. Bóg wiszący na krzyżu jest Tym, w którym w obliczu cierpienia można się ze wzajemnością zakochać, gdzie choć niewymiernie, to jednak możemy współczuć Bogu. On poznał nasze cierpienie, jednak to, co wycierpiał, jest dla nas nieprzeniknione. Możemy i powinniśmy jednak uczyć się empatii wobec Boga, bo to nam jej brakuje. Bóg przygarnia cierpiącego i grzesznego i sam uczy, byśmy do nich szli z miłosierdziem. Może właśnie dlatego, że wie, jak pod wpływem własnego cierpienia i egoizmu potrafimy być zatwardziali. Możemy sądzić, bo tego nie wiemy, że przyszły proboszcz z Lumbres, jak zwykł określać narrator powieści księdza Donissana, w modlitwie odnajdywał pokrzepienie pozwalające mu przeżyć kolejny dzień w ufności do Boga. W cierpieniu znikąd, tylko z góry, możemy oczekiwać ratunku, bo nigdy nie jesteśmy osamotnieni, jeśli do końca wytrwamy w nadziei, jeśli nie stracimy zdolności dostrzegania Tego, który jest obok.

W tym całym bólu i utrapieniu rodzi się świętość, która jest tak inna, niehagiograficzna, pełna namiętności, czasem pewnego rodzaju szaleństwa, bardzo intensywna, na krawędzi otchłani, pełna krzyku rozrywającego i krtań, i serce, wołania, które jest słyszane i nie pozostaje bez odpowiedzi, jeśli jest spokojne. Świętość jest niejako wyrywana szatanowi i grzechowi, który chciałby ją ostatecznie podeptać, bo on sam w sobie jest cierpieniem, tęsknotą za utraconym darem, który my stale posiąść możemy, będąc przyjaciółmi Boga. Nie spodziewajmy się jednak płatków róż, lewitacji, ciepłych doświadczeń, radości, bo świętość to droga waleczna, w której pokój to nie sielanka, ale oczekiwanie na kolejny cios nieprzyjaciela, który krąży wokół nas jak lew. I chyba jest trochę tak, jak w modlitwie księdza Donissan przed swą śmiercią: „Każdy piękny żywot świadczy o Tobie, Panie; ale świadectwo świętego jest jakby wydarte żelazem”.

Islandzka droga do wyleczenia

Nina Kogut

unsplash.com

Björk to artystka nietuzinkowa w pełnym tego słowa znaczeniu. Jest też w pewnym sensie znakiem rozpoznawczym Lodowej Wyspy, czyli Islandii. Jako kompozytorka najbardziej znana ze swojej solowej kariery, dała się poznać już w roku 1993, kiedy wydała swój pierwszy album zatytułowany po prostu „Debut”. Jej charakterystyczna barwa głosu, teledyski oraz nieco wycofane życie publiczne czynią ją niezwykle intrygującą oraz bardzo znaną, co dosyć kontrastuje z tworzoną przez nią muzyką. Pomimo że jest bardzo popularna, nie czerpie z tego jakichś szczególnych korzyści, nikomu nie sprzedaje też swojej prywatności. Jest też bardzo uważną obserwatorką najnowszych trendów w muzyce alternatywnej, zaprasza do współpracy młodych, utalentowanych, mało znanych muzyków, a następnie staje się producentką ich własnych albumów (było tak w przypadku artysty o pseudonimie scenicznym Arca).

Albumy Björk są z reguły koncepcyjne, co oznacza, że opowiadają jakąś historię bądź poruszają jeden temat. Szczególnie w początkowym okresie działalności dużą rolę w jej muzyce odgrywały instrumenty smyczkowe połączone z elektroniką. Powracała jednak do tych elementów na swych późniejszych albumach, np. „Vulnikurze”, którą (obok następnej chronologicznie „Utopii”) będę tutaj omawiać. Wspomniane przeze mnie albumy to dwie, jak na razie ostatnie, pozycje z dyskografii artystki. Traktują one o dość prozaicznym na pozór temacie, jakim jest nieszczęśliwa miłość i wszystko, co z nią związane. Utarło się dość niesłuszne stwierdzenie, że zawody miłosne to nie tematy dla poważnych artystów, a ludzie piszący na ten temat np. książki chcą w ten sposób w łatwy sposób zarobić dużo pieniędzy. Może i coś w tym jest. Tematy miłosne to raczej nasze „guilty pleasure”, czyli coś, do czego wstyd nam się przyznać, być może dlatego, że dotyczy to prawie w całości gatunku ludzkiego i ma związek z naszymi jeszcze zwierzęcymi instynktami. Dlaczego zatem tak poważna i szanowana artystka jak Björk wzięła się za temat miłości i cierpienia? Bo sama takie chwile przeżyła. Nie jest to jednak takie werterowskie narzekanie, gdyż „Vulnicura” jest albumem do bólu szczerym. Żal można dosłyszeć wszędzie. Jest to także bardzo osobisty zbiór, zdecydowanie nie nadaje się on do „słuchania w autobusie”.

Przed rozstaniem

7 pierwszych utworów na płycie ma dodany podtytuł „Before” bądź „After”. Odnoszą się one do czasu, kiedy powstały. Na początku opiszę 3 utwory mówiące o świadomości końca związku i o tym, że uczucie miłości łączące dwoje kochanków już się skończyło. Przy okazji pragnę zaznaczyć, że to nie będzie recenzja, dlatego nie omówię płyty pod wszelkimi możliwymi względami, skupię się głównie na warstwie tekstowej i poddam utwory pewnej próbie interpretacji. Zdaję sobie sprawę, że taka analiza może być za bardzo powierzchowna, ale wyciąganie z tej płyty wszystkiego, co możliwe, nie jest moim celem, a i nawet nie starczyłoby na to wszystko miejsca. Wracając: album otwiera piękna ballada „Stonemilker”. Podmiot liryczny stawia tutaj pewne wymagania, mówi o potrzebach uczuciowych („Show me emotional respect, oh respect”), choć na razie nie dopuszcza do siebie opcji, że to się może kiedyś zakończyć. Jednocześnie słuchacz może dowiedzieć się, że już wtedy dochodziło do nieporozumień między kochankami („Moments of clarity are so rare/I better document them”). Jest to jak dla mnie wystarczająco wymowny znak, że coś już jest nie tak. W następnej piosence Björk zadaje pytania sama sobie, czy to na pewno ma sens. Prawdziwa świadomość nadchodzącego załamania przychodzi jednak w utworze „History Of Touches”, w którym artystka wspomina intymne chwile i nie boi się nawet używać wulgaryzmów.

Po rozstaniu

Symfonia smutku i cierpienia osiąga swoje apogeum w kolejnym, niemalże 10-minutowym utworze „Black Lake”. Tutaj artystka opisuje swój stan psychiczny za pomocą przygnębiających metafor. Rzuca także oskarżenia wobec byłego kochanka („Family was our mutual mission which you abandoned”). Słuchanie tego utworu za pierwszym razem było dla mnie męczące i myślę, że był to zabieg celowy. Słuchacz musiał w pełni utożsamić się z podmiotem lirycznym. Sama Björk przyznała w wywiadzie, że czuje się nim zażenowana i do dzisiaj nie jest w stanie wysłuchać go w całości. Powiedziała też, że można ten utwór porównać do sytuacji, kiedy ktoś wreszcie ma okazję powiedzieć to, co leży mu na sercu, ale nie wychodzi mu to z powodu wstydu. I faktycznie, na początku artystka śpiewa jakby z zaciśniętym gardłem, a utwór rozwija się z czasem. W kolejnych piosenkach następuje opamiętanie, Björk snuje refleksje na temat rodziny i metaforycznej rany na klatce piersiowej w miejscu serca (symbol złamanego serca). Artystka dochodzi do wniosku, że obwinianie siebie i rozpamiętywanie smutnego wydarzenia jej nie uleczy. Martwi się także o swoją córkę. Warto zwrócić uwagę na oprawę muzyczną albumu. Dominują smyczki, które podkreślają dramatyzm sytuacji lirycznej, towarzyszy im elektronika.

Jak zapomnieć?

Ostatnie dwa utwory na krążku są jakby „z innej beczki”. „Mouth Mantra” opowiada o najbliższych czasach po tym, jak artystka przeszła operację strun głosowych i nie mogła mówić przez 3 dni. Ostatni zamykający utwór traktuje o śmierci matki Björk. Piosenka ma smutny tekst i kończy się niespodziewanie, co może symbolizować nagły koniec życia. Na uwagę zasługują także teledyski do poszczególnych utworów z płyty. Oddają ich klimat i tematykę, można interpretować je na wiele sposobów, do czego zresztą zachęcam. Także tytuł „Vulnicura” dosłownie oznacza „leczenie ran” (vulnus, cura).

„Za miliony cierpię i kocham”

Do przygotowywania następnego albumu Björk zabrała się od razu po premierze „Vulnicury”. Nosi on tytuł „Utopia”, a jego premiera miała miejsce w 2017 roku. Tematycznie stanowi opozycję do swojego poprzednika, ale jest też jego kontynuacją. Skomponowany w znacznie innej koncepcji, dominują tam flety, jest bardziej inspirowany naturą, w której nie mogło zabraknąć połączenia z elektroniką (Björk ponownie zaprosiła do współpracy Arcę). „Utopia” jest albumem bardziej awangardowym i jednocześnie najdłuższym w dyskografii artystki. Wiele pracy zostało włożone w budowanie klimatu. Tak jak „Vulnicura” mówiła o cierpieniu i smutku, tak głównym tematem „Utopii” jest miłość, zauroczenie, pierwsze wzajemne fascynacje połączone z uczuciem zadumy i tęsknoty. Utopią natomiast artystka nazywa stan, kiedy kochankowie razem spędzają czas, na przykład poprzez rozmowę, kiedy są razem szczęśliwi. Sama określiła swój najnowszy album jako „tinderowy”.

Przebaczenie (?)

Krążek otwiera utwór „Arisen My Senses”, w którym możemy się dowiedzieć, że podmiot liryczny poznał nowego przyjaciela. Bardziej poznajemy go w następnej piosence. Björk śpiewa o dzieleniu wspólnych pasji („Two music nerds obsessing” i „Sending each other MP3-s/Falling in love to a song”). W pewnym momencie odkrywa, że nowa znajomość na nowo nauczyła ją kochać i wyleczyła ranę, o której śpiewała w „Vulnicurze”. Zaczyna odczuwać… zauroczenie? Pyta samą siebie, czy potrafiłaby pokochać kogoś jeszcze raz. O tym opowiada intrygujący singiel „The Gate”. Stara rana na piersi przemieniła się w bramę, przez którą przyjmuje i oddaje nowe uczucia do drugiej osoby. W tytułowym utworze albumu słyszymy dalszą radość z przebywania z kimś, w kim jesteśmy zauroczeni. Björk zachwyca się też naturą. W tle słyszymy przepięknie zaaranżowaną orkiestrę fletową i odgłosy wenezuelskich i islandzkich ptaków. Dowiadujemy się też, czym jest tytułowa utopia, przerywa ją jednak pamięć ciała w kolejnym długim utworze „Body Memory”. Tutaj rozpoczyna się część, w której artystka rozlicza się z dawną, zakończoną już miłością.

Niezapomniane

W kolejnych kilku utworach podmiot liryczny wypomina błędy swojemu byłemu kochankowi, ma żal o pozew sądowy i kontynuuje bezpośrednio tematykę poprzedniego albumu. Ciężko w tych tekstach doszukać się miłości, znajdziemy raczej rozgoryczenie i próbę wyrzucenia z pamięci tamtych nieprzyjemnych chwil. Artystka ponownie pozwala sobie na wulgaryzmy, ponieważ inaczej nie jest w stanie określić emocji, które nią targają. Myślę, że wielu z nas spotkało się z podobną sytuacją, dlatego zwróćmy uwagę, jak pomimo swojej awangardy muzyka tworzona przez Björk może chwytać za serce i przemawiać do nas (o ile oczywiście wsłuchamy się w tekst). Nie uważam też wulgaryzmów za szczyt poetyckiej sztuki, miałam raczej na myśli to, że Björk nie zawsze używa zawoalowanego i trudnego języka poetyckiego, gdyż nie jest to konieczne.

Świetlana przyszłość

Dalsze utwory na płycie, począwszy od „Tabula Rasa” poprzez instrumentalny przerywnik „Paradisia” aż do zamykającego krążek „Future Forever”, zdają się być adresowane do córki artystki. Björk prosi ją, aby nie powtarzała jej własnych błędów. Samej sobie uświadamia też, że nigdy nie wiadomo, co przyniesie przyszłość, lecz należy być do niej nastawionym optymistycznie. Z takim poczuciem artystka zostawia nas na koniec albumu. Tutaj chciałabym ponownie zachęcić Was, Czytelnicy, do zapoznania się z teledyskami promującymi najnowszy album Björk. Krąży popularny dowcip, że zostały nakręcone na jej rodzinnej planecie. Rzeczywiście, komputerowo wygenerowane krajobrazy oraz wizje utopii przywodzą na myśl widoki z jakiejś dalekiej rajskiej planety. Klipy wspaniale i bardzo metaforycznie opowiadają część historii zawartych w danych piosenkach. Szczególnie przypadł mi do gustu teledysk do utworu „Blissing Me”, w którym pani Brzoza tańczy i przy dźwiękach harfy delikatnym głosem wyśpiewuje historię o nowo rodzącym się uczuciu. Nie wykonuje tak ostrych i gwałtownych gestów przywodzących na myśl kłótnię jak w klipie do „Lionsong”, tutaj każdy ruch artystki wygląda jakby była delikatnie poruszana przez wiatr, zachowuje się jak aktorka wystawiająca monodramat w teatrze.

Happy End

Przyznam szczerze, że trochę bałam się tych albumów. Nie byłam pewna, czy jestem gotowa na taką dawkę ambitnej muzyki (bo nie oszukujmy się, niespełna 70 minut muzyki mogłoby niejednego wykończyć). Bałam się też samej Björk, zastanawiałam się, czy nie porywam się z motyką na słońce. Strach ma jednak wielkie oczy i myślę, że nie warto zamykać się na danego artystę czy gatunek muzyczny tylko dlatego, że się go boimy. Björk nie śpiewała przecież o tematach z kosmosu, ale o czymś, co wszyscy bardzo dobrze znamy. Każdy z nas przynajmniej raz w życiu zakochał się lub zauroczył. Może trochę mniejsza część z nas, ale mimo wszystko, przeżyła jakiś zawód miłosny. Uważam, że śpiewanie o miłości nie jest powodem do wstydu, sztuką jednak jest sposób, w jaki to robimy. W końcu o miłości śpiewa zarówno Björk, jak i wykonawcy gatunku disco polo, a jak wiemy, między nimi widnieje ogromna przepaść. Oczywiście zrozumiem, jeżeli ten artykuł kogoś nie przekona do twórczości Björk, bo faktycznie jest ona specyficzna. Björk albo się lubi, albo nie, poza tym najnowsze albumy nie są najlepszym pomysłem na rozpoczęcie przygody z danym artystą, choć nie uogólniajmy. Kogoś, kto po prostu nie trawi twórczości Islandki raczej nie przekona nowy jej album, bo trzeba mieć do niego czas, nastrój i serce. Jeżeli ktoś z Was pomyślał jednak inaczej, nie mogę pożyczyć niczego innego, jak tylko powodzenia i miłej lektury!

Gniew wobec Kościoła

Piotr Krajski

unsplash

Długo się zastanawiałem, jak zacząć ten tekst. Gdy temat stanowi wielka tragedia, słowa okazują się często niewystarczające. Z pomocą przychodzą obrazy - film. A dokładnie dwa dzieła poruszające problem molestowania wśród osób duchownych. To temat mina, którą łatwo zdetonować skrywane emocje, gniew, ale także złe intencje.

W krzyku trudno usłyszeć ofiary, pochylić się nad nimi ze zrozumieniem. W czasach ideologicznych konfliktów, oraz jawnej wrogości wobec Kościoła temat ten stał się wytrychem, albo raczej łomem, którym próbuje się raczej burzyć niż odnawiać.

Z większą delikatnością podchodzą do tego tematu niektórzy twórcy filmowi. Mowa tu o „Kalwarii” z 2014 r. oraz „Gniewie”, który swoją premierę miał w styczniu tego roku. Obrazy niejednoznaczne, a jednak starające się ukazać problem w sposób nieco inny, niż znamy z medialnych przekazów. Oba rozgrywają się w Irlandii, ponieważ to właśnie odkrycie nadużyć seksualnych w archidiecezji dublińskiej, stało się pewnym symbolem i zapoczątkowało temat na świecie, z którym musiał zmierzyć się za swojego pontyfikatu Benedykt XVI.

„Gniew” to film braci Shammasian, choć w głównej mierze to tak naprawdę film scenarzysty Geoffa Thompsona. O jego historii warto jednak opowiedzieć nieco później.

Historia skupia się wokół Malky'iego (granego przez Orlando Blooma), robotnika w jednym z irlandzkich miasteczek, specjalisty od rozbiórek. Obserwujemy go w trakcie burzenia miejscowego kościoła. Jedna z pierwszych scen może budzić wrażenie zbyt oczywistej metafory, ale w całości filmu okazuje się bardzo precyzyjnie przemyślanym wyborem. Stary kościół staje się w „Gniewie” podwójnym symbolem. Pusty kościół wydający się nikomu niepotrzebnym, starym zabytkiem w kraju schrystianizowanym już w V w., który został nazwany „wyspą świętych”. Z drugiej strony kościół niszczony przez osobę, która wyładowuje w ten sposób agresję, odpowiada na swoje traumatyczne doświadczenie z przeszłości.

Nawet jeśli widz nie zna kontekstu historii, można zrozumieć, że Malky'iemu jakieś wydarzenie z przeszłości nie daje spokoju. Sprawa staje się coraz bardziej wyraźna, gdy bohater dowiaduje się, że do miasteczka wraca ksiądz z jego parafii, w której służył w czasach dzieciństwa. Wtedy bohaterowi coraz trudniej kontrolować swoje emocje. Stajemy się świadkami jego zaburzeń i zastanawiamy się co zrobi? Czy dokona zemsty?

Twórcy nie ukazują nam prostych rozwiązań. Wszystko się komplikuje, także dlatego, że sam bohater jest wewnętrznie rozdarty. Widać to chociażby w scenie, gdy do burzonego kościoła przyjeżdża człowiek po odbiór krzyża. Malky wspina się na wysoką drabinę, odkręca gwoździe z dłoni figury, a gdy gość proponuje mu pomoc, odpowiada agresywnie, bierze figurę Chrystusa na własne ramiona i zanosi ją na pakę samochodu. Zdaje się, że bohater robi to z pewną delikatnością, a moment odkręcania gwoździ odwraca sytuację znaną z Pasji – próba dania ulgi w cierpieniu, potrzeba odpowiedzenia na poczucie winy, bo także z tym mierzy się bohater.

Postawa bohatera, jakby nadal związanego z Kościołem, choć wewnętrznie rozdartego, ujawnia się w historii jego przyjaciela z budowy Jo. Opowiada ją dziewczynie Malky'iego , która także nie może zrozumieć zachowania swojego chłopaka. Historia dowodzi zdolności do poświęceń, podkreśla, że główny bohater potrafi wziąć winę na samego siebie.

Tak samo dzieje się także w przypadku relacji bohatera z matką. Malky nie tłumaczy się, tak samo bierze winę na siebie ze względu na molestowanie z przeszłości. Czuje wstyd. Uważa, że zawiódł rodzinę.

Poznając historię głównego bohatera, trudno uwierzyć, że jeszcze potrafi funkcjonować. Wiemy, że kiedyś musi wybuchnąć. Pytanie tylko, jaki to będzie wybuch.

Film braci Sahammasian okazuje się ostatecznie głęboko psychologiczną analizą traumy i próbą ukazania kolejnych etapów w wychodzeniu z fałszywego poczucia winy. Ukazuje drogę przejścia od braku akceptacji samego siebie do zrozumienia, że „demony, które trzeba wyegzorcyzmować” nie są w nim, a w winnym, który dopuścił się tak wielkiej zbrodni. W ten sposób w historii sugerującej zemstę, pojawia się szansa na przebaczenie.

Niezwykle istotne dla zrozumienia sytuacji bohatera w tym kontekście okazuje się jedna z jego rozmów z Jo. Malky pyta swojego przyjaciela, czy nie myślał żeby nie robić czegoś innego w życiu, bo to co robią to tylko burzenie, niszczenie. Praca Malky'ego odwzorowuje tak naprawdę jego stan, emocje, gniew, wrogość i poczucie winy, które nie budują, ale niszczą relacje, związek z dziewczyną, jego całe życie. Zemsta jest jak burząca kula, jest jak młot w dłoni. Przynosi fałszywe ukojenie, wyładowuje gniew, ale potem pozostają tylko gruzy i ogłuszająca pustka.

Odpowiedzią może stać się religia. Człowiek, który odbiera krzyż od Malky'iego - Paul dzieli się z bohaterem swoim świadectwem i przekonuje go o tym, że zemsta nie jest rozwiązaniem, choć sam zdaje się żyć w pewien sposób nadzieją zemsty, która choć nie należy do niego, wypełni się na sądzie ostatecznym.

Malky niedługo potem natrafia na cytat z Listu do Rzymian: „Do mnie należy pomsta, Ja wymierzam zapłatę - mówi Pan - ale: Jeżeli nieprzyjaciel twój cierpi głód - nakarm go. Jeżeli pragnie - napój go. Tak bowiem czyniąc, węgle żarzące zgromadzisz na jego głowę”(Rz 12, 19-20) Czy te słowa są dla Malky'iego tym, czym stała się nadzieja Paulego, w którym nie wygasło pragnienie zemsty?

Odpowiedzi można szukać w zrealizowanej sekwencji pod koniec filmu. Nie obędzie się tu bez spolierów, więc jeśli sami chcecie odkryć jakiego wyboru dokonał ostatecznie bohater, warto wrócić do tego fragmentu po seansie.

Malky wchodzi do konfesjonału, w którym znajduje się jego prześladowca. Opowiada mu całą swoją historię, pełną bólu i niezrozumienia, ale na koniec wybacza swojemu prześladowcy.

Gdy idzie ulicą, na chwilę pojawia się muzyka w tle, prawdopodobnie po raz pierwszy w filmie. Jakby pewien ład wrócił nie tylko w życiu bohatera, ale w całym świecie.

Ten obraz zaburza nieco ostatnia scena, która wydaje się dosłowną interpretacją biblijnych słów.

Jak zauważa o. Jacek Salij „żarzące kamienie na głowie” należy odczytywać w kontekście innych biblijnych tekstów jako ogień niszczący zło, nie zaś samego wroga, czy winnego. Następne zdanie z listu do Rzymian brzmi zaś: „Nie daj się zwyciężyć złu, ale zło dobrem zwyciężaj” .

Na wątpliwości dotyczące zakończenia filmu może jednak odpowiedzieć scenarzysta „Gniewu”. Scenariusz filmu został oparty na autentycznych wydarzeniach. Czasem oznacza to inspirację wydarzeniem dotyczącym życia innych, ale w tym przypadku scenarzysta Geoff Thompson oparł historię na własnym doświadczeniu. Był molestowany przez nauczyciela w wieku 11 lat. Tak jak bohater filmu spotkał swojego prześladowcę po latach. Wybaczył mu. Gdy po kilku latach nauczyciel się powiesił, ktoś zapytał go, co czuje. Odpowiedział: „współczucie”.

Dlaczego Thompson przeniósł wydarzenia na grunt Kościelny? Być może nie chciał w sposób dosłowny przedstawić swojej historii w długim metrażu, szukał więc metafory, a ponieważ jego historia opierała się na wybaczeniu, przywodziła mu na myśl katolicyzm. Spowodować to także mogło nagłośnienie sprawy przypadków pedofilii po 2009 r. Inspirację stanowił także fragment z Listu do Rzymian. „Romans” - tak brzmi oryginalny tytuł filmu, podkreślając kluczową rolę Listu św. Pawła w budowaniu ostatecznego przekazu: okazanie miłosierdzia wobec swoich prześladowców. (w 2008 r. Thompson napisał scenariusz krótkometrażówki opartej na tej historii, tytułując ją dokładnie „Romans 12-20”).

Drugi film „Kalwaria” w pewien sposób przedstawia historię odwrotną niż w „Gniewie”. Tutaj film zaczyna się od sceny w konfesjonale. Ofiara nie przebacza a zapowiada karę, choć planuje ją wymierzyć nie na swoim prześladowcy, a na niewinnym księdzu. Film Johna Michaela McDonagha staje się opowieścią z 7 dni proboszcza parafii w małej irlandzkiej miejscowości. Kolejne dni, które obserwujemy stanowią w ten sposób odliczanie do egzekucji, choć widz liczy, że ostatecznie się ona nie dokona. Po drodze obserwujemy także społeczność, w jakiej żyje bohater. Widzimy tak naprawdę księdza w parafii bez wierzącej społeczności. Otaczają go ludzie obrażeni na Kościół, wrodzy jego osobie, którzy na każdym kroku afiszują się ze swoim grzechem. Pozostaje pytanie, czy prowokują go jedynie z powodu zawiści, czy jest to rodzaj podświadomego wołania o pomoc? Próba zwrócenia na siebie uwagi?

Jedno jest pewne. W postaci osamotnionego proboszcza zostaje ukazany Kościół, który ponosi ofiarę za grzechy innych. Kościół który zostaje odrzucony przez ludzi, ze względu na własne cierpienie i poczucie, że życie nie ułożyło się po ich myśli. Choć nikt nie neguje winny księży, którzy dopuścili się zbrodni na dzieciach, to Kościół w oczach niektórych staje się synonimem cierpienia, jakiego doświadczyli z różnych powodów.

Ksiądz znajduje porozumienie tylko z jedną osobą, kobietą spoza wioski, której mąż zginął w wypadku. Wypowiada ona znamienne słowa na temat ludzi, którzy z powodu cierpienia odchodzą od Boga: „Wiara nie może być mocna, jeżeli tak łatwo można ją stracić”. W przypadku własnej tragedii stwierdza, że nie jest niesprawiedliwa, a „wielu ludzi nie żyje dobrze, nie znają miłości, to jest niesprawiedliwość”.

W jednej z recenzji „Gniewu” padają zarzuty: film zamiast ukazywać systemową winę Kościoła jako instytucji i współodpowiedzialność katolickiej społeczności, pokazuje historię na gruncie moralnym i religijnym. Proponuje wybaczenie i przedstawia problem traumy, a powinien stanowić społeczny głos w krytyce Kościoła. Zapewne dlatego o „Gniewie” nie było zbyt głośno, Rozczarował tych, którzy chcieli widzieć w nim kolejną okazję do ataku na Kościół.

Tekst warto zakończyć fragmentem listu Benedykta XVI skierowanego do katolików w Irlandii w 2010 r, który może stanowić także odpowiedź na powyższe zarzuty:

„To zrozumiałe, że trudno wam przebaczyć lub pojednać się z Kościołem. W jego imieniu mówię, że wszyscy odczuwamy wstyd i wyrzuty sumienia. Jednocześnie proszę was, abyście nie tracili nadziei. To we wspólnocie Kościoła spotykamy osobę Jezusa Chrystusa, który sam był ofiarą niesprawiedliwości i grzechu. Jak wy, On również nosi jeszcze rany, pozostawione przez niezasłużone cierpienia(...), Głęboko wierzę w uzdrawiającą moc Jego ofiarnej miłości - także w sytuacjach najbardziej mrocznych i beznadziejnych - która przynosi wyzwolenie i obietnicę nowego początku”. („List pasterski Papieża Benedykta XVI do katolików Irlandii”)

Gry komputerowe – nowy nośnik kultury?

Michał Sadowski

pixabay.com

W 2017 roku wartość globalnego rynku gier komputerowych wyniosła 116 mld dolarów, co oznacza wzrost o około 10,7 % rok do roku. W bieżącym roku CD Projekt, który stworzył niesamowicie udaną trylogię o przygodach białowłosego zabójcy potworów z Rivii, ma zadebiutować wśród dwudziestu największych spółek notowanych na warszawskiej giełdzie papierów wartościowych. Ponadto grafika komputerowa pozwala na tworzenie obrazów i filmów łudząco podobnych do tego, co można uchwycić za pomocą kamery. Czy jednak gry komputerowe mogą stawiać przed graczami poważne pytania, być narzędziem promocji pewnych wartości lub przybliżać szerszej publiczności wyjątkowe postaci? Oto subiektywne zestawienie kilku najciekawszych produkcji, które graczom oferują coś więcej niż zwykłą rozrywkę.

1. Spec Ops: the Line

W grze tej gracz wciela się w dowódcę trzyosobowego oddziału komandosów wysłanych do zasypanego przez potężną burzę piaskową Dubaju, w którym zaginął oddział armii amerykańskiej. Z pozoru jest to jedna z wielu typowych strzelanek z perspektywy trzeciej osoby. Podczas rozgrywki protagoniści eliminują zastępy przeciwników, przeskakując od osłony do osłony, a momenty akcji przerywane są scenkami na silniku gry, które wprowadzają gracza w fabułę. Jednak gra pod pewnymi względami odbiega od podobnych produkcji właśnie z powodu opowiedzianej historii. Szybko okazuje się, że nie jest to opowieść z gatunku tych, gdzie my to „ci dobrzy”, a tamci to „ci źli”.

Przechodząc grę, gracz widzi, że wojna to nie czas i miejsce dla bohaterów, okazja do zdobycia sławy i medali, lecz raczej rzeczywistość cierpienia i bólu najsłabszych. Główny bohater na naszych oczach brnie coraz bardziej w złe wybory moralne usprawiedliwiając to wszystko tym, że zmusił go do tego czarny charakter w tej opowieści. Finał gry pokazuje jednak, że niestety nic, co wydawało się jasne, tak naprawdę takim nie jest. W tej grze mamy zatem niesamowitą możliwość odbycia podróży do jądra ciemności, które tkwi w każdym człowieku, zaś przywołanie tu noweli Josepha Conrada nie jest przypadkowe.

2. The last of us

Gra podejmuje może już zbyt wyświechtany współcześnie motyw przetrwania człowieka w post-apokaliptycznym świecie. Zaczyna się mocnym uderzeniem, kiedy to na naszych oczach dzieje się katastrofa, która doprowadzi nieomal do zagłady rodzaju ludzkiego na ziemi. Największa wartością tej gry jest jednak kapitalne pokazanie zmian, jakie zaszły we wnętrzu głównego bohatera, który na samym początku traci swoją córkę a następnie musi poradzić sobie w świecie, gdzie śmierć czyha na każdym kroku. Gra nie jest wyłącznie czymś w rodzaju strzelanki z perspektywy trzeciej osoby, gdzie trzeba przetrwać eliminując tabuny zarażonych grzybem zamieniającym ludzi w krwiożercze bestie, a z drugiej strony walcząc z ludźmi, którzy ocaleli i nie cofną się przed niczym, by przetrwać. W tak wrogim i niekorzystnym świecie główny bohater musi stawić czoła również własnej przeszłości.

Tym, co zmusza do przemyśleń, jest także sama kruchość egzystencji człowieka na ziemi. Wydaje się przecież, że jako gatunek dominujemy niepodzielnie nad naszą planetą, lecz tak naprawdę wystarczyłaby dość błaha anomalia w przyrodzie, jak pojawienie się jakiegoś wirusa czy grzyba, który może doprowadzić ludzkość niemal na skraj wymarcia.

3. The Observer

Najnowsza gra w tym zestawieniu, a do tego produkcja polskiego dewelopera Bloober Team. Akcja tego horroru science-fiction dzieje się w niedalekiej przyszłości w Krakowie. Rzeczywistość, jaką rysują przed graczem twórcy, wydaje się spełnieniem najczarniejszych koszmarów rodem z „Roku 1984” Orwella. W wyniku wojny i zarazy w Polsce przyszłości niepodzielna władzę sprawuje tajemnicza korporacja Chiron. Rozwój technologii pozwala na wgląd w umysł ludzki, czym zajmują się specjalni policjanci znani jako observerzy. Ludzie dzięki wspomnianemu rozwojowi technologii mogą niemal bez ograniczeń zmieniać właściwości swojego ciała lub umysłu. Sceneria gry jest brudna, szara i ponura. Akcja toczy się na stosunkowo niewielkim obszarze. Wizja przyszłości nie napawa optymizmem, człowiek jest de facto niewolnikiem tego, co sam stworzył, a totalitarna władza Chironu doprowadziła do izolacji człowieka i poddania go totalnej kontroli.

Główny bohater, szukając swego syna, hackuje nierzadko umysły zmarłych osób. Immersyjność doświadczenia podróży po wspomnieniach zmarłych wgniata w fotel. Zaciera się granica między prawdą a wytworem umysłu ludzkiego. Pomijając jednak główną opowieść gry, nie sposób jednak uciec od pytań o pewne granice człowieczeństwa. Bo przecież możliwość zastępowania lub ulepszania człowieka przez zdobycze techniki doprowadzić może do tego, że na końcu tej drogi z człowieka nie zostanie już zupełnie nic. Perspektywa taka nie napawa optymizmem i również dla teologii może być w przyszłości niemałym wyzwaniem.

4. The Walking Dead

Świat przedstawiony w tej grze przypomina ten z „The Last of Us” – gracz podobnie zmaga się ze skutkami apokalipsy i próbuje przetrwać, mimo wszystko zachowując człowieczeństwo. Nacisk postawiony jest jednak na więcej interakcji pomiędzy postaciami w grze, przygoda jest zdecydowanie bardziej nieliniowa, a wybory podejmowane przez gracza mogą mieć później bardzo ważkie konsekwencja dla całej rozgrywki. W pierwszym sezonie gry główny bohater stara się opiekować małą dziewczynką, którą spotyka na swej drodze. Gracz ma szansę wczuć się w wyjątkowa relację pomiędzy tymi dwiema postaciami, zaś immersyjność doświadczenia sprawia, że finał pierwszego sezonu gry potrafi wycisnąć łzy niemal z każdego gracza.

5. Max Payne 3

Ostatnia część trylogii opowiadającej o życiu nowojorskiego policjanta podsumowuje historię, która na trwałe wpisała się w historię wirtualnej rozrywki. W tej grze Max wyrusza do Brazylii, by pracować jako ochroniarz bogatej rodziny. Nie wszystko jednak idzie zgodnie z planem i główny bohater zostaje uwikłany w historię znaną z niejednego filmu sensacyjnego. Gra bardzo dobrze oddaje to, czym jest społeczeństwo, w którym żyją obok siebie ludzie niesamowicie bogaci oraz biedni, skazani na życie w dzielnicach biedoty – fawelach. Mimo tego, że w grze trup ściele się gęsto, a główny bohater zachowuje się czasem jak typowa Mary Sue (czy też Gary Sue), kiedy to wychodzi cało z nieludzkich opresji, jest to świetna opowieść o tym, że męstwo jednego człowieka może pomóc zatryumfować dobru.

Słowem podsumowania

Gry komputerowe mogą, jak widać, być pełnowartościową strawą dla szukających dobrze opowiedzianej historii, a fakt, że mamy wpływ na losy kierowanych przez nas postaci sprawia, że przynajmniej pod tym względem wydają się być lepsza propozycją niż kino. Może to być przecież także świetne narzędzie, by upamiętniać ważne postaci i wydarzenia. Może kiedyś gry komputerowe staną się narzędziem polityki historycznej i kulturalnej?

Redakcja

Adres do korespondencji:

Łapiguz 73, 22-400 Zamość

tel. 515 244 234

redakcja@adeste.eu

Wydawca i Redaktor Naczelny:

Bartłomiej Jan Wojnarowski

Redaguje zespół w składzie:

Anna Małgorzata Gawlik (z-ca redaktora naczelnego ds. organizacji i zarządzania), Krzysztof Dziatlik (sekretarz redakcji)

Piotr Ulrich (sekretarz miesięcznika)

Michał Gójski, Dk. Mateusz Kopa, Kamil Mańka, Konrad Myszkowski, Michał Sadowski (szef działu kultura i społeczeństwo), Piotr Władysław Sudoł

Współpracownicy:

Antonio Akmadża, Piotr Bogdanowicz, Wojciech Gałek, Nina Małgorzata Kogut, Szymon Kozieja, Marta Kozłowska, Piotr Krajski, Tomasz Kumięga, Mateusz Rezler, Bartłomiej Witeszczak i inni

Grafik główny i skład gazety: Tomasz Łukasik - it@adeste.eu

Skład gazety w rozszerzeniach .mobi i .epub: Maciej Laskowski - maciej.laskowski@adeste.eu

Webmasterzy strony www.adeste.eu: Tomasz Leszczyński - it@adeste.eu

Wsparcie serwerowe: Norbert Bryłka

Rysownik i art-designer: Marcin Kozłowski

Media consulting: Mateusz Nieścierowicz

Dział korekty:

Zuzanna Sokalska (koordynator korekty), Anna Gawlik, Anna Warzecha, Magdalena Węglarz.

Dział rozwoju i promocji:

Anna Piontek - szef działu rozwoju i promocji - promocja@adeste.eu,

Norbert Bryłka, Kamil Tokarski, Tomasz Łukasik, Tomasz Leszczyński, Marcin Kozłowski

Piotr Władysław Sudoł

Ponadto beta-testerzy i post-korekta oraz konsultacja teologiczna

A także każdy, kto modliwą, pomocą, wsparciem technicznym, finansowym czy organizacyjnym przyczynił się do rozwoju tego dzieła.

+AMDG!+